Gemeentehuis Lemmer.

    Doch dyn plicht en lit de lju rabje

 

| 1 | 2 |

 

 

Grietmannen (Burgemeester) van Lemsterland tot 1795

Als eerste Grietman dezer naar rang zesde Grietenij van Zevenwouden wordt genoemd Edo van Jongama in 1497 (Hij schreef een verloren gegane Friese kroniek). , die reeds in 't volgende jaar vervangen werd door Augustinus Stijntiema. in 1498 deze sneuvelde 10 Juni van dat jaar bij Laaxum. De opvolger van deze was Jancke Oosterzee, ontleende zijn naam naar de stins te Oosterzee, waar hij woonde.  In februari 1517 kreeg Gysbert van Schoten niet alleen Schoterland, maar ook Oosterzeeland, alzoo een deel van Lemsterland onder zijn bestuur. Wellicht waren toen de 3 andere dorpen tijdelijk bij Gaasterland gevoegd. In 1524 30 september kwam Nolle Heresh, ook in 1527. Daar hij een doodslager had laten lopen, werd hij in de gevangenis gezet, waaruit hij in oktober 1526 weder werd ontslagen. Was lid van de commissie voor de dijken in 1525.

In 1527 of 1528 werd aangesteld, Pieter Visscher in plaats van Nolle Heresz. Ook grietman van Doniawerstal. Komt nog in 1537 voor.  werd in 1539 opgevolgd door Kerste Piers die in Schoterland woonde. Omdat hier over geklaagd werd, werd hem bevolen huis, vuur en licht binnen de Grietenij te houden. Ook moest hij het bewijs leveren, dat hij minstens 18 à 20 goudguldens inkomen had, en aan wie in december 1569 werd opgedragen, om een vendel soldaten bijeen te brengen en daarover hopman te zijn.  Komt ook voor 1571.Verder werd hij van manslag beschuldigd en deswege vervolgd, waarop hij vluchtte naar het buitenland en is niet lang daarna overleden.

1572, op 8 februari werd aangesteld Idzard Stijntiema, wegens overlijden van Kerste Piers; nog in 1575, Stijntiema was tevens dijkgraaf.
In het vorige jaar 15 october 1574) was Marten Hankces (Marten Hankema) tot substituut aangesteld , wegens ziekte van Stijntiema.
Sijbrand Benkesz. deed na 't overlijden van Stijntiema alle mogelijke moeite, om grietman te worden, Sijbrand Benkesz werd in 1580 afgezet wegens Spaanschgezindheid. Waarop Pier Ansckes kapitein van een vendel, dat de Lemmer moest verdedigen, als grietman optrad. Beter thuis in het krijgswezen dan in het burgerlijk bestuur, ging hij met zijn soldaten naar Enkhuizen, om in Holland de de vaderlandse zaak te dienen Pier Ansckes , woonde wellicht te Follega en was vrij zeker een kleinzoon van Pier Ansckes, die in 1541 grietman was van Doniawerstal. (In een rekwest van 30 december 1596 klaagt zekere Anthonius Trajectensis , eertijds Ganonicus te Leeuwarden , dat hij indertijd „doer den hopman Pier Ansckes", die toen „in den schans van den Lemmer" lag, „sonder eenig recht oft „reeden van den dorpe gehaelt ende an handen ende voeten gefloten is geweest.

1585), 15 april  Jaen Aukes, is  vrij zeker grietman tot 1609, was tevens volmacht te landsdage. Zijn opvolger Christiaan Johannes Oosterzee werd in 1609 Grietman. Als lid van de Friesche Staten volgde hij de lijkstatie van Graaf Willem Lodewijk. Ciprianus Oosterzee, zoon van de vorige, woonde als deze op de stins Oosterzee, en was van 1635-1641 Grietman, toen Frederik van Roorda werd aangesteld. In zijn betrekkingen van dijkgraaf, volmacht ten landsdage en commissaris-politiek bij de synode te Harlingen, deed hij zich steeds van de gunstige zijde kennen. Hij overleed in 1665. Saco Fokkens volgde hem op, maar reeds in 16666 was Tinco van Andringa Grietman. Als lid van de gedeputeerden hield hij zich teveel in Leeuwarden op. Martinus van Scheltinga, 1689-1692, deed in laatstgenoemd jaar afstand ten behoeve van zijn neef Regnerus van Andringa, toen 18 jaar oud. Door het aanleggen zowel van veerschepen en postwagens, om de doortocht uit Groningen en Friesland naar Holland langs de Lemmer te doen plaats hebben, als door het lokken van ondernemende mensen, bevorderde hij de belangen van zijn geboorteplaats, die daardoor in bloei toenam. In 1741 deed hij afstand van de Grietenij en had tot opvolger Regnerus Lijklema à Nijeholt, die in 1752 Lemsterland met Utingeradeel verwisselde. Daniël Livius de Kempenaar was 30 jaar Grietman van Lemsterland en werd in 1772 vervangen door Regnerus Livius van Andringa de Kempenaar, die in 1795 werd ontslagen. In 1804 was hij lid van het wetgevend lichaam der Bataafse Republiek, onder koning Lodewijk, Landrost van Friesland en onder keizer Napoleon Prefect van de Boven IJssel (Gelderland). Hij stierf in 1813 te Arnhem, gedurende het beleg van die stad door de Pruissen

 

De grietmannen van Lemsterland.

 

 

 

Op deze foto een goed zicht op de Gedempte Gracht, waar we de achterkant van de tweelinghuisjes goed kunnen zien, spelende kinderen en een oude pake.

 

Lemmer 1900: Het gemeentehuis werd omstreeks 1770 gebouwd. De ingang was toen aan de Nieuwburen kant. In 1898 werd de ingang verplaatst naar de Gedempte Gracht en werd een bordes aangebracht. Aan de Nieuwburen zijde, werd boven de Waag ruimte gemaakt voor tijdelijke huisvesting van het Telegraafkantoor.

 

 

 

 

 

 

 

Nu de westkant van de Nieuwburen de laatste tijd genoemd wordt als de plaats waarin de komende tijd nieuw bouw zal plaats vinden vond ik het leuk om deze foto te plaatsen van het centrum van Lemmer. De Rien loopt nog door ons dorp. De markt, het tegenwoordige Burgermeester Krijgerplein, bestaat uit twee delen aan weerzijde van de Rien. Trottoirs zijn er nog niet maar bij veel huizen geven paaltjes de grens aan van het strookje grond, dat particulier eigendom is. Men loopt en fietst nog midden op straat, wie het nu zou doen, zou wel zelfmoord neigingen hebben. Rechts op de voorgrond het dak van de bakkerij Haveman. Aan de overkant van het water het pand van de familie Visser. Als we dat vergelijke met de tegenwoordige toestand dan ziet het er nu vrolijker en gezelliger uit. Jammer dat er nu een betaalautomaat gekomen is, want daardoor wordt het geheel wat geschonden. Maar het is begrijpelijk, ook de bank moet met zijn tijd mee. Dat meer open karakter geld ook voor het gemeentehuis. Op deze foto zitten er nog de publicatieborden, ’de kouwe’ zoals het in de wandeling heette. Op het postkantoor staat het torentje nog. Het lijkt hier even hoog als de toren van de Gereformeerde kerk, maar dat zal gezichtsbedrog zijn door de positie van waar uit de foto gemaakt is. De krans van bomen rondom de Hervormde kerk is goed zichtbaar en ook de grote bomen  achter het postkantoor is al aanwezig. De bomen die we richting Straatweg zien zijn inmiddels verdwenen. Er zijn wel nieuwe boompjes geplant, maar die zullen nooit zo groot worden als wat hier nog staat. Als de nieuwbouw plannen doorgaan zal dat weer een heel ander gezicht aan de Nieuwburen en daar mee aan het centrum geven. Het is de vraag of het mooier zal worden. Maar zoals het nu is met die dicht getimmerde panden kan het ook niet blijven. Er is overigens wel een lichtpuntje: ik hoorde dat een goede week geleden mensen in het hotel zijn geweest om daar een kijkje te nemen. dat hoeft ook niet te betekenen dat er direct nieuwe bewoners zullen komen, maar er schijnt toch wat beweging in de zaak te zitten en dat wordt de hoogste tijd. Evert.

 

 

 

 

 

Lemmer 1950: Links van gemeentehuis het politie bureau. In de rechtergevel de "kou" waarin o.a. de huwelijken werden afgekondigd. Omtrent deze tijd ook het huwelijk van Wouter van der Meer en Janny Koehoorn (Wouter die zijn archief aan spanvis ter beschikking heeft gesteld). Rechts vooraan Evert de Vries bij z'n ijscokar. Op de achtergrond de toren van de Geref. Kerk met de huidige spits.

 

 

 

Naast het gemeentehuis het v.m. politiebureau. Geheel links de toren van de Ned. Herv. Kerk.

 

1950: De Rien is hier nog open vaarwater. Zo te zien is er pas een laagje sneeuw gevallen. Links het gemeentehuis, nog in volle glorie en rechts de winkel van drankenhandel van de Erven Visser. Het straatbeeld wordt bepaald door wandelaars en vissers. Het torentje op het postkantoor is hier duidelijk zichtbaar.

 

Op deze kaart wordt de Lemster Rien nog druk bevaren. De voorsteven van een boot is juist zichtbaar. Ook het gemeentehuis wordt nog als zodanig gebruikt. Voor de slagerij van Koning passeert  juist een vrachtauto, voor de rest is het erg rustig op straat, alleen voor het gemeentehuis is manspersoon zichtbaar.

 

Zo te zien is de bushalte nog op het plein, deze werd later verplaatst naar het plein achter het oude gemeentehuis. Naast slagerij Koning bevindt zich een kapsalon.

 

Op deze foto zien we de ijscokar van Evert de Vries, staan naast de slagerij van v.h. Koning. Voor het gemeentehuis staat een telefooncel, aangenomen kan worden dat het nieuwe gemeentehuis reeds in gebruik is.

 

 

 

 

| 1 | 2 |

Home


Niets uit deze website mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt  of op andere wijze gebruikt worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de samensteller.