Nieuwburen Lemmer.

| 1 | 2 |

Vragen over de schilderijen,

Foto van Bertha de Heij-Vlig.

Foto van Piet Kamminga, de reiskoets voor hotel 'Van de Hoff'.

Uit de Kampioen van 18 september 1914. Zuiderzee silhouetten.

Nieuwburen 24

Sinds 1985 is hierin apotheek De Waag gevestigd. Volgens het jaartal in de aanzetkrullen van de klokgevel is het huis in 1776 gebouwd. In 1984 heeft een ingrijpende restauratie plaats gevonden, nadat sloop ternauwernood kon worden voorkomen. Op dat moment was van het pand alleen het casco nog in stand. Ook de verdiepingsbalklaag kon worden behouden. Het monument werd aan de zuidzijde uitgebreid met nieuwbouw, die werd gerealiseerd op de plaats van het vroegere Nutsgebouw. In 1776 is het pand van een monumentale klokgevel voorzien in opdracht van de koopman en mederechter van Lemsterland Poppe Jans Poppes. Deze was in datzelfde jaar eigenaar van het pand geworden, nadat hij het al sinds 1764 had gehuurd van zijn oom Bauke Poppes. Poppes werd bekend door zijn dagboek over de inname van Lemmer door Engelse militairen in 1799. Daaruit blijkt dat hij meer dan 3 weken gevangen heeft gezeten en dat tijdens zijn afwezigheid het huis gebruikt is geweest voor inkwartiering. De wijnkelder miste sinds zijn vertrek 90 flessen wijn! Tijdens de beschieting van Lemmer op 29 september 1799 meldde een gewonde zich bij het huis van Poppes en hij werd op kussens neergelegd in de stoep van het huis, waar hem een "verquikkinge" werd toegebracht.
De erfgenamen van Poppes hebben het pand in 1860 publiek verkocht. Het pand heeft daarna vele eigenaren gekend. Sinds 1976 is apotheker Sytse Faber de 16e eigenaar.

Poppe Jans Poppes. Inwoner van Lemmer, maakte in 1799 de bezetting van het dorp door de Engelsen mee. Werd na hun vertrek enkele weken gevangen gezet. Was gehuwd met Antje Annes Visser.
Beknopt verhaal weegens het gebeurde in de Lemmer ten tijde van het innemen, verblijf en weeder verlaten door de Engelsen, alsmeede het intrekken der Bataafse militaire en burgermagten in september en oktober 1799. Benevens de voornaamste ontmoetingen en lotgevallen van de ondergetekende bij die gelegentheijt ondergaan. Uijt eigen ondervinding en berigten van andere saamengesteld in februarij 15.2.1800 door Poppe Jans Poppes; (b) Beknopt geschiedverhaal betrekking hebbende in het bijzonder tot de Lemmer en veele van deszelfs ingezetenen wegens de voornaamste gebeurtenissen voorgevallen ten tijde van het inneemen, verblijf en weder verlaaten door de Engelse, alsmede het intrekken en verblijf der Bataafsche militaire en burgermagten, in september en october 1799. Benevens de voornaamste ontmoetingen en lotgevallen door de ondergetekende bij die gelegenheid ondergaan, alles bijna uit eigene ondervinding, en verders uit egte berigten van andere zaamengesteld door Poppe Jans Poppes in januari 1800.

Poppe Jans Poppes is geboren op 16 februari 1744 te balk. Zoon van Jan Poppes en Eelkje Jakles. Poppe huwde op 14 oktober 1764 met Antje Barres. Poppe huwde op 19 mei 1782 met Antje Annes Visser, geboren op 13 oktober 1758 te Heeg.

Uit dit huwelijk

1. Cornelia Poppes Poppes, geboren op 15 februari 1784 in Lemmer

2. Jan Poppes Poppes, geboren op 1 januari 1786 in Lemmer

3. Eelkjen Poppes Poppes, geboren op 9 februari 1791 in Lemmer

Eelkjen Poppes Poppes.

4. Anne Poppes Poppes, geboren op 12 augustus 1793 in Lemmer.

5. Bauke Poppes Poppes, geboren op 12 augustus 1793 in Lemmer.

Op 22 juni 1815 trouwde Eelkje Poppes in Lemmer met Christiaan Petrus Eliza Robidé van der Aa (1791-1851), advocaat, letterkundige, dichter. Uit het huwelijk werden 8 kinderen geboren, van wie 2 dochters en 1 zoon de volwassen leeftijd bereikten. Er was wellicht ook 1 pleegzoon.

Eelkje Poppes stamde uit een achtenswaardig(Van der Aa) Fries geslacht. In 1814 verscheen van haar, autodidact in de dichtkunst, een bundeltje van drie gedichten onder de titel: Eerstelingen aan mijn vaderland, voorafgegaan door een lofdicht van haar toekomstige man. Deze patriottische verzen schreef zij naar aanleiding van de val van Napoleon en het vertrek van de Fransen uit Nederland eind 1813.

In 1815 trouwde zij met Christiaan Robidé van der Aa, die toen secretaris van Lemsterland was. Het echtpaar ging in 1818 in Leeuwarden wonen en betrok daar wat tegenwoordig het Fries Letterkundig Museum en Documentatiecentrum is en waar in de jaren 1880 Margaretha Zelle, beter bekend als Mata Hari, heeft gewoond. Voorzover bekend heeft Eelkje Poppes na haar Eerstelingen nooit meer iets gepubliceerd. Wel schijnt zij nog enkele kindergedichtjes geschreven te hebben.

Winkel van Mink, foto van de site van Hillebrand Visser. Welkom op de Visser site

Johannes de Vries verteld: Op deze foto staat een bus bij de benzinepomp, de pompen die wel schuldig zullen zijn aan de vervuiling die hier is aangetroffen. Heel goed herinner ik mij, dat op een Zaterdagmiddag op ongeveer de zelfde plaats een bus uitbrandde. De auto brand was in de garage begonnen, maar één van de chauffeurs had de moed om de brandende bus naar buiten te rijden en zo het bedrijf voor een ramp te behoeden. Na het door kijkje naar de Nieuwburen zien we de slagerij van Koopmans. Daarnaast de achterkant van het begin van de Parkstraat (op onderstaande foto ook goed te zien). Dat was dan de manufacturenwinkel van Beersma. Rechts op de voorgrond is nog de sloot, die langs de straatweg liep achter de Parkstraat langs, dat was een echte stinksloot. Op de voorgrond het bruggetje over de sloot. Een teken dat de bouw in het land van Jan van der Bijl, al begonnen was.

Foto van Hielke Roelevink.

Lemmer 1908: Deze op 18 mei 1909 verzonden kaart, toont op de achtergrond de toren (met oude spits) van de Geref. Kerk.. Geheel rechts de manufacturenzaak van H.S. van Schoot, met daarnaast het postkantoor. De woning daarnaast, is reeds ingericht als winkel. Vervolgens zien wij hotel Van der Hoff met speeltuin; het Nutsgebouw en de verdere bebouwing aan de Nieuwburen. De twee dames dragen nog oorijzers.

Johannes de Vries verteld: Deze foto toont gelijkenis met de inrichting van de Nieuwburen. zoals die nu is aangebracht. Het verschil is dat het midden hier nog met kinderhoofdjes bestraat is, terwijl dat nu met klinkers gedaan is, in visgraat verband gelegd. Ook hier alles gelijkvloers, het moet een foto van plusminus 1920/30 zijn. Op de zijmuur van het pand waar Mastenbroek nu zijn groentezaak heeft, verkondigt Bouwe Oosten, dat hij koloniale en grutterswaren, koffie en thee, tabak en sigaren verkoopt. Tussen het postkantoor en de winkel van Oosten, was een steeg die toegang gaf tot de Centrale bakkerij. Faber van de radiocentrale, Theo Gort met handel met ongeveer dezelfde handel. Steensma, met een toonzaal van galanterieën. Bruinsma met kaas, dit zijn mensen die ik mij op deze plaats herinner. Het hotel is hier nog in handen van de familie Van der Hoff. Op de linker kant zijn nog wat paaltjes, zoals er indertijd nog verscheidene in Lemmer stonden, als afpaling van het terrein dat bij de huizen hoorde.

Johannes de Vries verteld: Officieel is het een opname van het postkantoor, maar de omgeving staat er dan automatisch bij. Geheel rechts een klein stukje van de familie Visser. En dan ons huis, met de oude dakkapel de goot met blokjes, en de brede plank met Brood, koek en beschuit. Het valt mij vaak op, dat in die tijd in de reclame beschuit naar voren werd gebracht. Dat product nam toen, net als roggebrood, een veel grotere plaats in het assortiment van de bakkers in dan tegenwoordig. De panden van Van der Schoot, zien er uit zoals we die hebben gekend tot aan de nieuwbouw van Dijkstra. Alleen de etalages aan de rechterkant waren later heel anders ingedeeld. Het postkantoor draagt hier het torentje nog. Ik meen mij te herinneren dat al die dwarsbalken die hier te zien zijn, vol zaten met potjes die zo genoemd werden vanwaar de draden alle kanten uit liepen. Dat was nog in de tijd dat alle gesprekken nog door een draad gingen. Dat speelde ook mee in de tijd dat we van radiocentrale overgingen op een eigen toestel. Om de signalen goed op te vangen moesten er eigenlijk draden van de antenne naar het dak van de buren lopen. Zo′n draad naar het dak van Van der Schoot was geen probleem, maar omdat we in onmin leefden met de familie Visser, moest er een andere oplossing gevonden worden, geen nood een draadje van de centrale bakkerij was zo gespannen. Voorbij het postkantoor zien we de zijkant, van wat nu de groente winkel is, maar waar Oosten toen gevestigd was. Op de muur wordt aan verkondigd dat daar koloniale en grutterswaar te koop zijn, en verder koffie thee tabak en sigaren.

Op deze foto is het postkantoor nog voorzien van het torentje, dat diende voor het telegraafverkeer. Naast het postkantoor zien we rechts de winkel van 'Van der Schoot'.

Links het woonhuis van dokter Olivier (later dokter Weber). Het huis daarnaast, werd bewoond door de familie Faber (radio centrale). Vervolgens de woning van de familie Visser en het Nutsgebouw. Eerste exploitant van het Nutsgebouw was de familie Martens, later de familie Visser. Naast het Nutsgebouw 'Hotel v.d. Hoff' (later O. Boersma). Opvallend is de bestrating van de rijbaan, z.g. kinderhoofdjes.

Op deze foto een gedeelte van de winkel in ijzerwaren van Blauw (later Gort). Daarnaast hotel Boersma (eerder Van der Hoff). Voor het hotel een auto met het kenteken A 22675 afkomstig uit de provincie Groningen. Het hotel had als ANWB bondshotel een voetpomp beschikbaar. Het uithangbord aan de gevel verwees naar de tuin met speelattributen, die bij het hotel behoorde. Naast hotel Boersma het Nutsgebouw, toen nog "Onthouders café".

Foto van Michael Boersma. Gemaakt in de achtertuin van het hotel. Oebele Boersma met zijn vrouw Wapke Dam.

Evert de Vries verteld: De kaart werd verzonden op 29 december 1906, door de familie Van der Hoff: We zien hier een opname van de achterkant van het hotel, de tuin. Dat was een grote lapgrond, het was niet alleen het tegenwoordige parkeerterrein van de Faam, ook de grond waar nu een deel van de panden van Breimer op staat hoorde er bij. Later werd dat achterste stuk met garagedoor de erven van Oebele Boersma aan Gort verkocht. De garage werd smederij en is inmiddels verdwenen in de aanleunwoningen. Op dat stuk tuin bouwde Theo Gort garages, die dus ook alweer afgebroken zijn. Zo mooi als de tuin er hier bij ligt heb ik hem niet gekend. Het speeltuintje hier op links, herinner ik mij alleen maar als hoekje waar hout lag te rotten. In de oorlogsjaren hadden wij een stukje tuin achter de banketbakkerij. Boersma kwam daar vaak even rondkijken en had dan wel goede raad voor mij. Na een poosje vroeg hij mij om hem te helpen in zijn tuin. Mijn beloning bestond wel eens uit mooie postzegels voor mijn verzameling. Maar meestal uit wat groente, wat in die tijd dubbel welkom was, de vorm van de achterste was toen nog wel te onderscheiden. Vooraan in de tuin heeft jarenlang een heel mooi geleide kastanje boom gestaan. Daar konden de gasten dan onder zitten. Hier staat die boom er nog niet, een bewijs dat het om een heel oude foto gaat. In de hoek stond ook een grote kastanjeboom, als de kastanjes rijp waren, kwam er veel jeugd op af. Er werden dan stokken en stenen in de boom gegooid om de kastanjes eruit te krijgen. Sommige waagden het om er in te klimmen. Op een middag viel er een jongen uit de boom, dat leverde hem een gebroken been op. Ik meen dat het een jongen uit de familie Bergsma was. We hebben hem op een plank gelegd en naar dokter Weber, gebracht. Achter het hotel zien we de serre die ook al verdwenen is. Tussen het begroeide houtwerk nestelde vroeger vogeltjes. In het midden achteraan met de handen in de zij, is de heer Van der Hoff.

Op deze foto, van latere datum zijn de speelattributen uit de tuin verdwenen, Nu even een plekje om uit te rusten.

Mej. A. Romkema, uit Groningen, verteld: Op deze foto van de Nieuwburen van omstreeks 1917, stond de heer M. van Zandbergen geheel rechts voor z'n winkeldeur. Ik kan hem mij nog goed herinneren met z'n zwartzijden pet op. Wat zijn we vaak in de winkel geweest om boter en kaas. Hij maakte van de boter altijd een torentje en met een plankje waarin figuren zaten maakte hij het dan mooi op. Hij had ook wel kruidenierswaren te koop, want ik weet nog goed dat m'n zusje in de mobilisatietijd 14-18 eens een ons cacao moest halen. Toen had hij niet anders dan cacao met suiker er door. Mijn zusje zal wel gedacht. hebben: dat is voordeliger en ze nam meer mee dan gezegd was. Blij ging ze er mee naar huis, maar dat viel erg tegen, want er zat meer suiker dan cacao in en het kostte ook nog dubbele bonnen.
Verderop zie ik de winkel van IJlst met uithangbord, waarop stond: Heerenkleermakerij, Hoeden en Petten, H. IJlst. Dan aan de overkant Hotel van der Hoff, waar we als kinderen heerlijke uurtjes hebben doorgebracht op de schommel en wip achter in de tuin, waarbij de ouders dan rustig konden zitten koffie of thee te drinken. De drogisterij Plantinga en de zaak Bijlhout, dan de bakkerij van Brouwer. Het heeft zeker flink geregend, gezien de plassen op de straat en de dames gewapend met een paraplu.
Echt ouderwets gezellig nog dat schip varende door de Rien. Dat herinnert ons allemaal nog weer opnieuw aan onze jeugd, toen we nog in Lemmer woonden. We zijn heel wat keertjes op de Vissersburen geweest, toen onze grootouders er woonden.

Op deze foto van hotel Boersma, staat boven de deur nog de naam van de vorige eigenaar "Van der Hoff" aangegeven.

Johannes de Vries verteld: Op deze foto staat het postkantoor in de steigers. De foto moet dus tussen 1906 en 1908 gemaakt zijn. De manier waarop het steigerwerk hier in gebruik is, zou nu vast niet meer toegelaten worden. Het is jammer dat we niet van de overkant op het gebouw zien, dan wisten we beter in welk stadium de bouw is. Het zicht op het kantoor is ook nog minder doordat er gebouwd werd achter de rooilijn van wat er al stond. Op de voorgrond zien we een stukje van ons huis. 'Rijwielen en motoren, reparatiewerkplaats, K. Veenstra A. zn.' vermeld het uithangbord. Dat was dus in de tijd dat Keimpe Veenstra, hier in fietsen en dergelijke handelde. De man werd 'Daarom' genoemd. In het volgende pand, later getrokken bij de textielzaak van Van Schoot, zal toen de familie Jorna gewoond hebben. Ik meen dat die meer in de juweliersbranche zaten. Het uithangbord van Van Schoot meldt dat er bedden, matrassen en manufacturen te verkrijgen zijn. In het hotel zit hier nog de familie Van der Hoff. Verderop is eigenlijk alleen het tegenwoordige pension duidelijk zichtbaar, toen vast nog bewoond door de familie Sleeswijk. Op de achtergrond de toren van de Gereformeerde kerk, een beetje aan het oog onttrokken door hoge bomen.

Grootcafé De Faam, was eens het statige hotel v.d.Hoff, later Boersma.

Evert de Vries verteld: Dit is de Nieuwburen van rond de eeuwwisseling. Op de rechterkant is een klein stukje te zien van ons huis, waar toen Veenstra in motoren en rijwielen handelde. Daarnaast de beide panden die later de manufacturenzaak van Van Schoot vormden, door Dijkstra als schoenenwinkel werden gebruikt en zo'n dertig jaar geleden door nieuwbouw werden vervangen. In het linker pand was toen de manufacturenzaak al gevestigd. Siebe de Schoot woonde er toen, dat is dus de overgrootvader van Henk die nu nog in het bedrijf in Marknesse zit. De beide huizen die dan volgen hebben indertijd ruimte moeten maken voor het nieuwe postkantoor. Naar ik meen was het grote huis in het bezit van de familie Sleeswijk. De grond waarop de Centrale Bakkerij in 1920 werd gebouwd, was een deel van de tuin die bij dit huis hoorde. Prijs van het hele stuk grond f 1000,-. Het zonnescherm dat vooruit steekt is van het pand waar Jannes Bruinsma, als laatste een kaaswinkel heeft gehad. Naast hotel van der Hoff is het Nutsgebouw zichtbaar en daarnaast de gevels van het huis waar de familie Visser hebben gewoond, nu een onderdeel van de apotheek en het huis waar Fedde van Dijk, zijn kapperszaak had. Die gevel is met de nieuwbouw van Witteveen verloren gegaan. Dan volgt het doktershuis. Daarvan zien we met genoegen hoe dit door de familie De Boer stukje voor stukje wordt vernieuwd en gerestaureerd. Een geluk dat dit, behouden is gebleven. Als laatste is de Gereformeerde kerk zichtbaar met de consistorie.

Op de rechterkant het Nutsgebouw, op de uithangborden is te lezen onthouderscafé en Biljard. In het huis met de fraaie gevel woonden Hidde Visser, Oene Boonstra en Tiemen Groen. Dan de verdwenen gevel van het huis waar Fedde van Dijk, zijn kapperszaak had en waar nu een garage met woonhuis van Witteveen is. Het doktershuis toen 1937 bewoond door dokter Olivier. Gelukkig is dat, dat pand in handen is gevallen van mensen die er gevoel voor hebben en die er heel wat tijd en geld in gestoken hebben om er iets moois van te maken, alle hulde. De Hervormde Kerk sluit de Nieuwburen op die kant af. Van wat er op de linkerkant staat afgebeeld is nu niets meer over. Als eerste zien we de boterfabriek, die evenals het huis ernaast waar Jan v.d Bijl, woonde en de woning ernaast waar Jozef en en Sarah Blok en later de familie Spoelstra woonden, ruimte heeft moeten maken voor het koopcentrum.

Johannes de Vries verteld: Een opname van de Nieuwburen. Sluit mooi aan bij alles wat er de afgelopen tijd op ons af kwam. De bestrating lijkt heel veel op wat we sinds enkele maanden hier weer hebben. Gelijkvloers, trottoirs van geeltjes aan beide kanten, misschien niet zo breed als nu. Links op de voorgrond een lantaarnpaal die ook helemaal te vergelijken is met wat er nu staat. Alleen zijn het er nu veel meer. Het lijkt wel dat die er special is neergezet, zodat dominee wat licht om de deur had. Verder zie ik er tenminste geen verlichting staan. Het is leuk om te zien hoe de twee jongens op de fiets zich staande gouden. De ene steunt wat met de hand tegen de lantaarn, de ander steunt met zijn voet op de fiets van zijn kameraad. Op links zien we dan eerst de pastorie, het latere Us Haven dat nu advocatenkantoor zal worden. Het gebouw wordt nu als het ware gestript. Containers vol zijn al afgevoerd. We zullen hopen dat dit gebouw met die mooie gevel weer in goede handen gekomen is. Dat is het vroegere doktershuis in ieder geval wel. De familie De Boer heeft het keurig gerestaureerd. Zij hebben het voordeel dat ze zelf buitengewoon handig zijn, maar het moet dan toch maar gepresteerd worden. De gevel daarnaast is verdwenen. Ik heb daar eigenlijk alleen kapper Van Dijk maar gekend. Nu is er dan de garage met bovenwoning van Witteveen. Dan volgen nog een woning en het Nutsgebouw, beide opgegaan in de apotheek. Gelukkig zo dat de mooie gevel behouden is gebleven. Dan het hotel en het postkantoor die beide nog vrij ongeschonden zijn gebleven. Alleen het torentje van het kantoor is verdwenen. Verderop wordt het allemaal te klein om nog goed te kunnen onderscheiden.

Op de rechterkant is de helft van de sigarenzaak van schilder Mink zichtbaar met Mevr. Mink-Visser in de portiek. Beide volgende huizen zijn nog vrijwel onveranderd en de laatste tijd goed onderhouden en opgeknapt. Het iets lagere huis daarnaast is vervangen door de garage met bovenwoning, oorspronkelijk gebouwd door Jaap Aukema. Daar is dan nu een winkel in houten meubelen in gevestigd. Het huis daarnaast werd jarenlang bewoond door de familie Hogeterp. Later werd het nog een poosje verhuurd maar het is nu uitgewoond en dicht gespijkerd. Met het pand van Mink vormt het een dissonant in onze straat. Het volgende pand was van de Gemeente en in gebruik als dienstwoning voor het hoofd van de ULO school. Dat is afgebroken en op die plaats vinden we nu het koopcentrum. De gevel is niet verloren gegaan, tenminste niet helemaal. Wel voor Lemmer want hij is in Sloten weer opgebouwd. Dat zou nu zeker niet meer gebeuren. Veel panden staan nu op de monumentenlijst maar daarnaast moet er ook een lijst van beeldbepalende panden komen.

| 1 | 2 |

Home