Rechts overstappen onder de overkapping naar de tram.

De tram in de Lemmer.

In 1901 werd de tramlijn Joure-Lemmer geopend. als voorlopige laatste traject van het uitgebreide tramnet in Friesland. De aanleg van de tramnet heeft heel wat voeten in aarde gehad. De plannen waren er reeds in 1872. Maar er waren speciale wetten nodig om een en ander te verwezenlijken. In 1880 kwam de wet tot stand op de openbare vervoermiddelen, anderen dan de spoorwegen, wel moest men concessies aan vragen en had men de medewerking van de gemeente nodig. Vooral op het platte land viel de medewerking soms wel eens tegen. Zo wilde het gemeentebestuur van Doniawerstal geen toestemming geven gebruik te maken van kunstwegen tussen Joure en Spanneburg.

Over het algemeen was men tegen stoomtractie langs bestaande wegen. Nadat de lijn Joure-Lemmer op een geheel eigenbaan was ontworpen, had Doniawerstal geen bezwaren meer. Ook de financiële kant van het plaatje gaf veel zorgen. Dat het de N.T.M. niet meeviel om op alle lijnen de exploitatie sluitend te krijgen is wel duidelijk. Zo moesten er door de N.T.M. veel moeilijk heden overwonnen worden.

Van af 1901 reed de tram van de N.T.M. dus ook in lemmer. Daar was een aansluiting op de bootdienst naar Amsterdam er was een speciale voor de tramboot gegraven en voor de tram was er een net en zindelijk stationnetje neer gezet. Andere berichten spreken van een koket stationnetje. hoe het zij het bracht nog meer leven in het voortvarende vissersdorp. Om de tram bij de haven te laten komen, moest hij de Zijlroede passeren, een drukke vaarroute. De doorgaande scheepsvaart ging door de Zijlroede dwars de Lemmer door, op de kruising kwam een draaibrug.

Na de eerste wereld oorlog nam het personenvervoer sterk toe. Ook het vrachtvervoer kreeg de volle aandacht. De N.T.M. was zelfs zo voorvarend, dat zij de eerste was die vee vervoerde in speciale wagons, in de dertiger jaren kreeg de tram echter concurrentie van de autobus en de bestelauto. De wegen waren sinds de eerst de tram reed ook veel verbeterd. Maar nog was het einde van de romantische tram tijdperk niet in zicht. Dat kwam door de oorlog! Eind 1939 zou de grote afbraak van de tramrails beginnen.

Maar 10 mei 1940 brak de oorlog uit en in een historisch overzicht wordt van geluk gesproken dat er nog zo veel treinen in tact waren. Kort na de capitulatie werd de verbinding Groningen, Lemmer, Amsterdam weer geopend. Enige tijd was dat de enige verbinding tussen het westen en het noorden van het land, want elders waren bruggen en wegen vernield. Gedurende de oorlogsjaren bleef het zeer druk. De verbinding was populair, en de tramstellen werden steeds langer. Twee grote Henschels locomotieven soms 12 tot 14 rijtuigen met 6 a 8 goederen wagons, en vormde zo de legendarisch geworden boottrams.

Vanzelfsprekend was de verbinding ook kwetsbaar. In 1941 en ook in 1942 moest de bootdienst wegens ijsgang enkele maanden worden gestaakt. Ook van de bezetter mocht de boot enige tijd niet varen. Maar deze stremming vond plaats in de winter maanden, en dan was het aanbot van passagiers en vervoer van goederen gering.

 

Het nieuwgebouwde station in 1901

Beschietingen van de tram van uit de lucht

De eerste beschieting waar bij een dode viel, vond plaats tussen de Knijpe en Langezwaag.

Zaterdag 5 augustus1944 was het druk in de lucht, veel Engelse jagers op zoek naar een prooi. De conducteur van de tram Joure -Lemmer werd het bij St Nicolaasga te gortig en liet alle passagiers uit stappen. Hij belde de chef in Lemmer en vertelde wat er gebeurd was. Blijf waar je bent was de boodschap. Een goederentram zou voor de passagierstram de zelfde route  rijden, deze tram had onderweg ook al stil gestaan omdat de machinist het ook niet vertrouwde. Toen het hem veilig leek de jagers waren weg, ging het op Lemmer aan, ze waren nauwelijks 100 meter voorbij de brug over de Follegasloot of er schoten twee jagers over de bomen van de Rijksstraatweg Lemmer-Sneek op hen af en opende het vuur.

De gevolgen waren verschrikkelijk de reserve conducteur werd gedood, de machinist werd door 7 schoten geraakt en de conducteur werd in het been geschoten, de achterop komende personentram nam de goederentram op sleeptouw; zo kwam men ontdaan in Lemmer aan.

 

 

Conducteur  Imke de Vries

De kinderen van Versteeg moeten onder de wol

Dat was op 17 september1944 de code voor de spoorweg staking in het bezette Nederland, waartoe de Nederlandse regering in ballingschap opriep. Dit had natuurlijk vergaande gevolgen. Ook voor de N.T.M. Dat was voor sommigen wel de vraag. Op het N.T.M. station in Lemmer vond druk overleg plaats. De dienst doende machinist (Berend Visser) zei , we zijn geen spoor maar tram. Maar de conducteur (Imke de Vries) vond dat ze wel onder spoorwegen vielen. De hulpconducteur nog maar een jong ventje werd ook zijn mening gevraagd (overleg met de stationschef was niet mogelijk die was NSB′er.)

Uiteindelijk viel het besluit naar Joure te rijden. Kwamen daar de trams niet uit Sneek en Heerenveen niet aan dan wisten ze genoeg. En die kwamen niet, nu zouden ze terug naar Lemmer rijden en de tram voor de draaibrug over de Zijlroede verlaten. Dit om contact met de foute Chef te vermijden.

Maar het liep heel anders. Een groep verzetstrijders zag bij st. Nicolaasga de tram rijden op het station lieten zij de mensen uit stappen en met het pistool op de borst werd de bemanning gedwongen het vuur uit de vuurkist te scheppen, en de tram te verlaten. De leider vertelde van de verzetsmensen dat de spoorstaking ook voor de N.T.M. een feit was. De Machinist en de conducteur zijn op geleende fietsen weg gereden en ondergedoken. Imke de Vries reed naar zijn schoonouders in Teroele, verklede zich en haalde zijn gezin uit Lemmer, om op Teroele onder te duiken voor de rest van de oorlog.

De Duitsers waren woedend. De terreurdaad bij st. Nicolaasga moest gewroken worden. Met bloed moest de nederlaag tegenover het volk rechtgezet worden. En zo gebeurde het dat op 19 september drie gevangenen uit de Leeuwarder gevangenis werden over gebracht naar st. Nicolaasga en daar op zo′n 50 meterafstand van de boerderij van de familie Bouwhuis door middel van pistoolschoten gedood werden.

Direct na de bevrijding werd er, nadat de trambaan hier en daar weer hersteld was, zo spoedig mogelijk weer gereden. Eerst op de kleinere trajecten, maar reeds op 16 juli 1945 ook tussen Groningen en Lemmer. En daar was ook weer grote behoefte aan. De trams waren weer afgeladen vol. Toch bleek dat het einde van het trambedrijf nabij was. Steeds meer autobussen werden ingezet op de trajecten. Zo verdween de tram tussen lemmer en Joure, want dat werd het vervoersgebied van de Zuidwesthoek. De zomer dienst van 1947 luide het einde van de lijn Heerenveen - Lemmer in. Oktober1947 werden alle diensten gestaakt.

 

De sneeuwploeg, voor het sneeuwvrij maken van de wissels en overgangen was mankracht nodig

4 mei 1903

7 mei 1926

8 juni 1968

Stichting Digitaal Archief Leeuwarder Courant
 

Home