Historisch overzicht Lemmer.
De historisch gegroeide structuur van Lemmer is in
belangrijke mate bepaald door de ligging aan de
Zuiderzee. Lemmer was niet alleen een havenplaats
maar bood tevens doorvaartmogelijkheden, van Sloten
en het Tjeukemeer en daardoor naar heel Friesland.
Vandaar dat de belangrijkste bebouwing niet alleen
aan de binnenhaven en de Nieuwburen wordt
aangetroffen, maar ook langs de Oudesluis en de
Zijlroede. Langs de Vissersburen is de historisch
bebouwing van ondergeschikte betekenis gebleven. In
dit oostelijk deel van Lemmer, was de wegverbinding
naar Oosterzee en Kuinre over de Schans en de
Zeedijk van meer belang.
De veranderingen in de scheepvaart, zoals die zich
na 1850 deden gelden, zijn terug te vinden in de
structuur van het centrumgebied. In de route Sloten,
Zijlroede, Zuiderzee, werd de sluis te klein. Een
verbreding of verlenging ter plaatse was niet
mogelijk, zo dat een verlegging in Zuidelijke
richting werd overwogen. Op de route Tjeukemeer, de
Rien, Zuiderzee deden zich andere problemen voor.
Ter plaatse van de Nieuwburen en de Kortestreek
moesten twee bruggen worden geplaatst. Te samen met
de vernauwing van de Gracht ter plaatse van het
gemeentehuis gaf dit problemen. De schepen konden
namelijk moeilijk de bocht naar de sluis maken.
Samen met het ruimteprobleem in de sluis was dit
aanleiding tot het verleggen van de sluis in
Zuidelijke richting en het scheppen van een nieuwe
en ruimere doorvaart mogelijkheid, van de Rien naar
de Zuiderzee.
Hiervoor werd de markt (thans het Burgermeester
Krijgerplein) doorgraven en moest een 10 tal panden
worden gesloopt. Tegelijkertijd werd de Gracht
gedempt. Toch waren nog niet alle waterstaatkundige
problemen op gelost. Het afwateringsprobleem bleef
nog over. Via de oude sluiskolk werd overtollig
regenwater gespuid, Wanneer bij sterke
noordoostelijke wind werd gespuid, veroorzaakte dat
in de nauwe sluiskolk een dergelijke
stroomversnelling, dat het voor de schepen
onmogelijk werd om hier tegenin te varen.
Daarom werd aan het einde van de Schans een
spuisluis gebouwd. Toen in de vijftigerjaren het
tracé voor R.W 50 definitieve vorm kreeg. betekende
dit dat de Lemster Rien als scheepvaartroute
verviel. De Visserburen werd gedempt en de
doorgraving van de Markt werd ongedaan gemaakt. Om
de bedrijven aan het open blijvende deel van de Rien
voor schepen bereikbaar te houden werd de spuisluis
vervangen door een schutsluis.
Door deze verandering werd de doorgaande route via
de Schans richting Oosterzee verlegt naar de
Visserburen. Gelukkig is het gemotoriseerde verkeer
op veel plaatsen binnen het aanwezige profiel
opgevangen, zodat de beslotenheid van de historisch
gegroeide structuur op veel plaatsen aanwezig is. De
beslotenheid wordt echter op een aantal plaatsen
bedreigd door grootschalige nieuwbouw en parkeer
voorzieningen.
