(Aan de hand van de foto komen de namen van Arie Miel, Piet Seeger, Scheerboom, (ook een Amsterdammer) van Elven (′n Hagenees), Hoosten (die was korporaal mitrailleurschutter in het vliegtuig in de laatste oorlog bij de marine, die is later ook nog naar Indië gegaan,  Adriaan Thomassen, familie van de oud-burgemeester van Rotterdam. Deze weet ik niet, maar hij was wel een gestudeerde, had economie. Zijn ouders hadden een grote schilderijenwinkel. Dit is een Rotterdammer. Verhoeven, een Tilburger,  Deutekom kwam uit Delft, Beuker of Bökker is in het kamp overleden. Hij had een neusontsteking, zijn vader was een Duitser geloof ik. Je zal het wel op zijn Duits schrijven met stipjes erboven. Dit is nog een Tilburger, en een Hagenees, drie Duitsers. De vier die in december zijn vrijgelaten staan er niet op, de foto is van een latere datum).

 

 

Er is ook een foto van mij in het verzetsmuseum, want de meesten hebben het nooit geweten, dat we daar gevangen zaten. Het was net een familie zeg maar. En daar kwam die wereldoorlog extra achteraan. Dan werd het gewoon vergeten, en daarna kreeg je die politionele acties in Indië, de Spaanse Burgeroorlog kwam helemaal op de achtergrond.

Het was trouwens gek. Ik vertelde van die witrus, Alex, dat hij ons heeft ondervraagd toen wij gevangen genomen waren. Want hij was zelf ook gevangene, maar dat kwam die Spanjaarden goed uit, want die kenden helemaal geen taal. Maar ze vertrouwden hem wel, hij had een betrekking, met eten en drinken, en al die dingen meer. Dat heb je in de kampen. Ik heb het niet gedaan. Dan moet je zien dat je een baantje krijgt, want dat is een wereld apart. Als je een baantje hebt, dan kreeg je wat meer eten, een extra schep. Dan kon je weer een beetje omruilen voor een beetje tabak met de soldaten of iets dergelijks, of met iemand die niet rookte. Dat beetje tabak kon je weer ruilen met een stuk brood of iets dergelijks. Zo ging dat allemaal.

Dat had je in de kampen, allemaal baantjesgasten. Alex heeft samen met zijn maat, een Cubaan, geprobeerd te ontsnappen. Toen zijn ze gegrepen. Maar ze liepen ook vrij rond hoor. Ik weet niet of hij een communist was, ik heb hem niet goed gekend. Maar ik weet wel dat hij erbij was toen die vrij kwamen met nog een stuk of drie. De zoon van Seegers is toen naar Australië gegaan, hij heeft niet meer gevochten in de Irene Brigade. Nee,hij werd toen op de koopvaardij kanonnier. Arie Miel was een beetje een vadertype, hij was veel ouder. Hij staat ook op de foto, Seegers was misschien twintig jaar,een jonge jongen.

Foto van www.iisg.nl (roepnaam: Leen), communistisch gemeenteraadslid in Amsterdam, is geboren te Amsterdam op 19 mei 1891 en aldaar overleden op 18 mei 1970. Hij was zoon van Leendert Jacobus Seegers, los werkman op de aardappelmarkt, en Neeltje Vervoorn.

 

Ze zijn niet allemaal naar de Irene Brigade gegaan, er kwamen er ook een paar bij de marine. Verboven was bij de marine, en bij de luchtdienst ook een paar. Later zijn we met een hele groep op een troepenschip uit Canada, vanuit Halifax naar Liverpool gereisd zonder konvooi langs de noordelijke routen. We werden eerst met de boot uit Spanje naar Trinidad gebracht. We kregen toestemming om in Trinidad van boord te gaan. We hebben een week of 6/7 in Trinidad gezeten. Maar in Canada had ik een paspoort en was Nederlander en de Nederlandse Regering kon alle Nederlanders oproepen om in dienst te treden .Waar ze ook zaten. De Nederlanders waren allemaal kooplui. Zij zaten in Zuid-Afrika en in Amerika. En dan hoefden ze niet op te komen voor dat land. Amerika was in oorlog, Zuid-Afrika zat met Engeland in de oorlog. Dus de heren konden genoeg geld verdienen in die landen, want de Nederlandse Regering liet hen gaan. Maar in 1942 werden er wetten aangenomen, dat Nederlanders in het buitenland ook in militaire dienst moesten. In Nederlandse militaire dienst of ze moesten in dienst gaan van het land waar ze woonden. De Zuid-Afrikanen en Amerikanen kwamen naar dat trainingskamp en werden klaargestoomd.

Toen ik in Engeland kwam, kreeg ik problemen met het Nederlanderschap. Ik was achtergebleven in dat opleidingskamp in Engeland. En andere jongens gingen naar de marine en de luchtmacht. Ik ben ik in dat kamp gebleven en kwamen ze om mijn paspoort. Er was er nog eentje Roselle, en die Rooie Leusden, wij met ze drieën. En we wilden niet bijtekenen. Wij waren allebei Korporaal en hij was sergeant, hij had vroeger in het koloniale leger gezeten. We zeiden, we hoeven niet te tekenen, we zijn Nederlander, we hebben toch een paspoort. Maar het was dit of dat. Hebben we nog een tijdje in een hotel gezeten in Londen.

En toen kregen we bericht: we moesten wel in dienst. We hadden het Nederlanderschap wel verloren, maar omdat we zoveel maanden in dat land geweest waren, kan dat land je verplichten om dienst te nemen. Kwamen ze daar mee voor de dag. Je was niet stateloos Je was het Nederlanderschap kwijt, en dat is een heel groot verschil.

Toen ben ik weer naar de marine gegaan. Want ik was vroeger van de marine geweest, voor mijn nummer. En toen heb ik 8/9 maanden op het hoofdkwartier gezeten. Op het laatst van de oorlog was het ook prachtig daar. In Londen aan het eind van Oxfordstreet. Ik heb dat een tijdje gedaan. We hadden er schuilkelders en die moest ik schoonhouden. Als er nood was, dan konden de officieren daar slapen. Dat was in een C&A gebouw. Daar zat het Nederlandse Marine Hoofdkwartier. Bij Hydepark. Dat was een goed leven. En in juni of juli 1946 ben ik afgezwaaid. Tot 1946 heb ik op het Hoofdkwartier gezeten. In augustus 1945 ging ik voor het eerst met verlof naar Nederland.

Mijn neven waren toen goed op de hoogte, zij waren allebei lid van de CPN. Zij zaten dan ook bij de Rode Hulp. We hebben wel Duitsers gehad hier, die hielpen we dan aan adressen naar Amsterdam toe, daar zaten die neven ook bij, ik ben er ook lid van geweest. Van de IRH (Internationale Rode Hulp). Maar die mensen gingen meestal naar andere steden toe. Want hier had je ze niet. Wel voor een dag. Dat werd geregeld door een hoofdkantoor in Amsterdam, de belangrijke personen in lemmer. Dat was dan Gemeenteraadslid Jacob de Rook. En wat kennissen, die ook partijlid waren. En dan brachten ze ze verder weg. Er was hier wel een groepje van de IRH. Er was een hele vereniging.

Overal had je die zitten. Voor de contributie die betaald moest worden, je kon geven wat je kon missen, kwamen ze elke week langs, die gaf je dan vijf centen en die gaf je drie centen. Dat deden ook partijleden van de CPN. De SDAP deed vroeger niet zoveel. Wat heeft Koos Vorrink nou gedaan in de oorlog. Dan werden ze een keer gearresteerd en liepen ze zo weer vrij. Daar hadden mijn neven geen belangrijke rol in. Een neef is later nog gemeenteraadslid geweest, na de oorlog, hij is een paar jaar geleden overleden. Hij is toen in de plaats van Jacob de Rook gekomen. Nu zitten er twee in. De CPN heeft in de oorlog veel gedaan.  Luns is enige tijd lid geweest van de NSB en De Quay heeft nogal bedenkelijke kontakten gehad in de tweede Wereldoorlog. Stoker heeft daar in de volkskrant recentelijk overgeschreven.

Ik kwam steeds weer bij de Hollandse Compagnie terecht, het was een onderdeel van het Edgar André bataljon. Op het laatst toen ik er weer kwam, werd ik gevangen genomen. Toen zat ik bij Hollandse Piet. Ik wil hem niet te hard aanvallen. Want daar liep het ook allemaal weer fout. We moesten ’s nachts terug en de artillerie schoot nog iedere keer op ons, de hele nacht door. Toen zijn we 6/7 uur doorgesjokt. Nou we zijn er door hoor. We kunnen een sigaret op steken. We gaan ook maar even liggen. Ik lag achteraan, want ze liepen allemaal voorop. Als je van het front afgaat, dan moeten ze allemaal vóór wezen, en als je naar het front toe gaat, dan lopen ze allemaal achter.

Afijn, ik lag achter met een stuk of wat meer. En  we werden ′s morgens wakker en toen was Hollandse Piet met zijn maten weg. Er was een melder bij ons geweest, dat we verder moesten, maar die had ons nooit wakker gemaakt. In plaats dat hij ons nou wakker had geschud. Nou ja, die melder heeft bevel gekregen van hogerhand misschien om dat niet te doen. En zodoende ging het niet door. Ik denk we daar met zo′n vijfhonderd man zaten, in het kamp in Belchite. En alles bij elkaar, Engelsen, Duitsers, Scandinaviërs, Joegoslaven, Bulgaren. Alles werd bij elkaar gegaard en naar Belchite gebracht.  Er waren nog twee Ieren bij. Maar zij zijn later ook weggehaald, nooit meer wat van gehoord. En Engelsen, daar heb ik het eerst het vloeken van geleerd.

In dit kamp heb ik een tyfusaanval gehad, maar dat kwam door dat schampschot. Ik weet nog hoe ik dat schampschot heb gekregen. Dat was bij Belchite in de buurt, in Valladolid in Valencia, je voelt het eigenlijk niet eens. Want die Scheerboom kreeg een schot door de helm, en hij schreeuwde zo: ik leef nog, ik leef nog. Die staat ook op de foto. Hij heeft nog een week in het ziekenhuis gelegen, in het hospitaal, maar die was zo blij, dat hij nog leefde. Maar ik ben dus blind geworden aan mijn rechteroog.

Het is raar dat ik niet afgekeurd ben voor het leger, maar daar kunnen ze alles gebruiken in de oorlog. Want het is moeilijk schieten met één oog. Ineens moest ik links schieten. En met een brengun kon je niet schieten, want dat was rechtshandig. Ik moest links schieten en toch kon ik het goed. Want in Guelp moesten we prijsschieten en toen bleef ik met de sergeant over, ik won het nog net van hem. Ik ben rechtshandig en later had ik er ook last mee met biljarten. Ik kon nooit meer biljarten. Het is lastig. Het is alweer 44 jaar geleden. Op het laatst went het, vanzelf, maar in het begin ben je er helemaal mee aan. Dan durf je niet eens over de greppel te stappen,je kunt de afstand niet bepalen. Maar anders heb ik er weinig last van gehad. Ook met zien. De laatste jaren heb ik een leesbril maar ik heb anders nooit een bril op gehad. De nachtblindheid ging over. Op Curaçao had ik het nog, want daar botste ik ’s avonds tegen iedereen aan. Heel langzaam is het weggetrokken. Ik moest veel melk drinken en vitamine B gebruiken.

Er was daar geen hospitaal, maar een oud zaaltje, één dokter was niet eens dokter, hij was misschien hoofdverpleger, maar dat was onze dokter. Een paar Polen waren er ook, die bij ons gevangen waren. En je had een zaaltje waar je lag. Diarree, daar had je het meest last van. Als je het dan erg had, dan kreeg je een beetje warme melk in dat zaaltje en puree zeg maar. Maar andere medicijnen had je niet. Je moest gewoon uitzieken en je weerstand moest goed wezen. Je moest gezond wezen. Je kon wel ziek worden, maar als het uit een gezond lichaam vandaan kwam dan kwam je misschien wel gezond terug. Maar er waren mensen die waren ziekelijk, die oude Duitsers gingen ook allemaal dood. Ik weet nu ik zelf oud ben, dat de weerstand kleiner is dan als dat je jong bent. Maar ik wist wel dat ik er uit zou komen. Daar ben je jong voor. Je wilt eruit, je komt eruit. En toen kreeg ik het bericht dat mijn moeder overleden was, toen heb ik het een tijdje erg moeilijk gehad.

In het kamp kreeg ik een brief. Het was net voor de Duitsers kwamen, in februari 1940. Toen heb ik het even heel slecht gehad. Ik geloof dat het toen zo′n beetje gekomen is, dat het me niet zoveel meer kon schelen, want het scheelt wel hoor als je vecht voor je leven of dat je je overgeeft. Tenminste als je jong bent. Als je ouder bent dan geef je eerder toe, dan denk je, vooruit ik heb lang genoeg geleefd.

We kregen in 1940 regelmatig brieven van thuis, wel gecensureerd, maar ja dat was niet zo erg. We kregen geen geld meer. Maar dan kregen we wel een hoop postzegels. Postzegels in Spanje, dat is net zo goed als geld. Eerst kregen we geld, een postwissel, dat hebben we een paar keer gehad, maar ja de Duitsers kregen nooit wat. Dus toen hebben we het maar gedeeld. Want op het laatst  kwam het toch ook weer van je eigen kameraden uit Holland vandaan, daar had je mee aan het front gelegen, en dan verdeelde je dat geld onder elkaar. In Lemmer hebben ze voor ons ook wel geld opgehaald, mijn broer ook wel en de familie. Maar ja, dat was meer voor solidariteit. Voor allen die daar gevangen zaten, niet alleen voor mezelf. En dat hebben we toen gedaan. En dan konden zij ook een broodje kopen van de soldaten of iets dergelijks. De soldaten hadden altijd wel handel, het mocht niet, maar die moesten ook weer bijverdienen. Die hadden ook niks.

Dan pakte ze er wel eens een, en dit is echt Spaans, dan moest die mee te werken en dan kreeg hij een zakje zand op zijn rug van een kilo of 10/15. Daar moest hij dan de hele dag mee sjouwen en met ons mee de steengroeve in. Maar ze waren zo gehaaid, die andere soldaten hielpen ook altijd, dan deden ze er stro in, zand er op, dan hadden ze er geen erg in. Zo primitief daar. Je moet dat gezien hebben. Zo′n Alfero, zo noemden ze dat, zo′n vaandrig. Dat was al een oudere man. Die vent was zeker gek. Dat die soldaten op hun sodemieter kregen met een stok, terwijl wij erbij stonden. Spaanse soldaten die van hun officier op hun donder kregen. Hoe bestaat het. Dan hadden ze er weer een betrapt die met ons gehandeld had. En dan is het na een paar dagen zo maar weer afgelopen, dat heb je met die Spanjaarden. Vol vuur en dan in ene is het weer dove kool, zeg maar.

Ik  kreeg  in het kamp door, dat het een verloren strijd was voor de republiek. Je wist het wel, dat je het zwaar had, maar vooruit maar. Maar in het kamp…..De Duitsers zeiden, we kunnen de oorlog niet verliezen, want als we de oorlog verliezen, is alles naar de bliksem. Dat laten de Russen niet toe. Wij zeiden, we zullen wel zien. Want de democratieën hielden zich afzijdig, Frankrijk, Engeland, Amerika. En de Russen wilden er ook niet zo ver inlopen, want dan hadden ze het hele zaakje op hun donder gekregen. Dat zagen wij wel,maar daar konden de Duitsers niet bij, dat het zo zou lopen, dat de hele republiek de oorlog verliezen zou, maar ja het kon niet anders, dat is heel gewoon, dat is de geschiedenis.

Dus in de oorlog was het in de Marine ongeveer hetzelfde als in de Internationale Brigade. In de oorlog had je niet veel last, ging je ook met de kwartiermeester of korporaal of sergeant gewoon om met elkaar, ook als je de wal opging. Dan kwam je er soms een tegen in het café, die ook een glaasje bier dronk, dat was heel gewoon in de oorlog. Toen de oorlog over was begon het alweer, want er moet rangverschil wezen. Kijk eens, discipline moet je opbouwen. Dat kun je niet met grote dingen doen, dat doe je met kleine dingen. Als je iemand tegenkomt, dan zeg je, kun je niet groeten. Laten zien dat je meerdere bent, dat je zegt, dat hij dat moet doen. Maar in de oorlog, dan waren er allemaal oudere  jongens, die er zaten, en je kende elkaar. Jan, Piet, Klaas. Maar die jongens van 19 jaar, die snotneuzen, en je geeft ze de vrije hand, dan komt er helemaal niets van terecht. Die zitten je gewoon een beetje in de maling te nemen. En daar moet de discipline opgebouwd worden. Van zo lopen, en linksom, en rechtsom, en recht uit.... Petje recht.

In de Internationale Brigades zaten ook allemaal ouderen. Nou, Piet (Seegers) was de jongste toen, maar voor de rest waren ze ook allemaal 25/26. Niet zulke heel jonge jongens waren daar. En de Duitse emigranten helemaal, dat waren ouderen. Dat kun je nagaan, de intellectuelen waren ook allemaal ouder, de schrijvers, die er geweest zijn. Zij waren ook al boven de 30. Dokters en alles meer. Er waren wel jongeren, maar die waren er meer voor het avontuur. Als je ouder bent, heb je meer een overtuiging. Er waren er velen, die tussen de 20 en 30 waren en wel over de 30. Dus daar kun je meer mee bereiken, dan hoef je niet zo′n zware discipline als met die jonge jongens op te bouwen. Graham Greene is ook in Spanje geweest. Later heb je weer andere dingen aan het hoofd, het leven gaat verder. Als je dat meegemaakt hebt, heb je geen zin om er over op te scheppen, zo van ik heb dat en dat gedaan, vind je me nou geen held. Dan zijn er soms mensen, dan vragen ze dit en dat. Dan denk je, ik heb gedaan wat ik moest doen, wat ik wilde doen, dat is dat. En niet er over opscheppen...

Nog iets over mijn nationaliteit. Ik heb papieren laten zien, dat ik in 1947 of in 1948, 1948 was het geloof ik, mijn nationaliteit terugkreeg. Ik kreeg het automatisch terug. Dat ding ben ik kwijtgeraakt, een diploma van trouw en waardig het vaderland gediend te hebben, heb ik ook nog met zo′n speldje. Ben ik allemaal kwijtgeraakt. Hootsen, die hier op de foto staat, stond er ook op, datzelfde lijstje, dat uittreksel dan. Dat was van de Marine Luchtvaartdienst en er waren meer namen, die ik niet ken. Wie ik ken is Arie Hootse, maar de anderen, die ook gevangen hebben gezeten, die ook in dienst geweest zijn, die staan er niet op. Misschien later of daarvoor. Ik dacht daarna. Want Hootsen is later nog mee naar Indië gegaan, in 1948 al. De eerste politionele actie was al in 1946/1947. Jan Jetten heb ik in Miranda de Ebro ontmoet, hij was van een schip opgepikt. Hij was onderweg van Frankrijk naar Spanje (Bilbao) om zich bij de Republiek aan te sluiten. Hij is toen gevangen genomen en heeft enkele jaren in Spaanse gevangenissen gezeten, tot dat hij naar Miranda de Ebro overgebracht werd, een grote vent was het.

 

Sake Visser. pdf

Hootsen, Arie

08-03-1910

Voorburg

Voorburg. Bevindt zich in juli 1939 in krijgsgevangenschap in Burgos (Spanje)

Bron: www.historici.nl

 

Je reageert er allemaal verschillend op. Het gaat om je leven. Dat is het nu juist. Dat is heel wat anders dan dat je er bent voor een oefening. Het is met scherp. En dan kun je soms heel eigenaardig reageren. Want ook als die vliegtuigen boven je komen mitrailleren, dan moet je ook liggen blijven en meedraaien. Maar sommigen hebben teveel angst en kunnen dat niet. Dat leer je ook allemaal, allemaal meedraaien. Daar komt dat vliegtuig weer aan. Dan doe je het soms in je broek. Want hij duikt op je. Veel cavalerie was er niet meer aan onze kant. Ik heb wel eens een duik moeten doen, en toen het over was lag er een lijk voor me. Je ziet het niet, je denkt wegwezen en als het over is, dan denk je verrek wat is dat. Ja, ik heb het wel vaker gehad, in een hoop rotzooi duik je dan, uit die vrachtwagens vandaan; dan komt dat vliegtuig er nog aan en dan met een rotgang wegduiken, je ziet alleen, dat je gedekt bent en dan lig je soms in een hoop rotzooi. Dat ruik je later, als het afgelopen is. Zoveel Piet Heinen heb je niet hoor.

En dan weer terug naar een ander front, je kreeg zoveel fronten. Van het ene naar het andere. Het ging steeds maar door. Het was een Blitzkrieg bij wijze van spreken. Moest je daar heen, daar heen, en daar heen. Je moest een fascistenoffensief opvangen of je moest er een inzetten en dat duurde maar een 3/4 dagen en dan moest je weer ergens anders heen en dan moesten er weer andere mannen bijkomen. Je nog even scheren en dan ging je weer. Maar ja, je dacht dat elke oorlog zo was, je had nog nooit een oorlog meegemaakt, je wist ook niet beter. En later hoorde je die verhalen zoals met de Duitsers. Dat zijn ook meestal dezelfde bataljons en brigades, die een offensief moesten inzetten. Dat zijn de besten bij wijze van spreken. Of die zetten ze in om een doorbraak te krijgen, dat heb je in elke oorlog. Je helm was je hoofd kussen. Je hebt er van binnen leer in zitten, zúlke dikke dingen zitten erin. Dan kan het wel schelen met schampschoten dat de gang eruit is van de kogel. Dat die een beetje afwijkt. Want het is meestal bedoeld voor bombardementen, als puin en materiaal door de lucht vliegt. Maar kogels houden ze niet tegen.

Als je een beetje rust had, moest je je geweer schoonmaken en dat goed nakijken, want dat is dan zogenaamd je beste vriend, en wat kogels ophalen en wat handgranaten erbij. En koffie halen. Dan had je wel eens cognac door de koffie heen, tenminste ‘s morgens vroeg als het koud was. Dat moest je allemaal weer van achter het front vandaan halen en naar voren brengen. De koffie ook, je had van die tonnetjes, daar kon je een stok door steken en dan op je rug met twee man. Je had een deken erbij hangen met brood er in. Soms sigaretten als die er waren, meestal tabak, en wel eens een doosje marmelade. Dat moest allemaal ’s morgens en ’s avonds gebeuren, in het donker. Want overdag schoten ze weer en er werden geen politieke praatjes gehouden op dat soort momenten.

 

Vaccinatie bewijs van Sake.

 

In juli 1942 zijn we vrijgelaten, dat is een heel end hoor als je jong bent, honger, honger, en honger..... ik heb twee jaar in een steengroeve gewerkt. Het is natuurlijk ook zo, het Spaanse volk moest ook honger lijden, want er was niks, het land was vernield door vier jaar burgeroorlog. Men kon zich wel redden op het platteland, maar in de steden zagen de mensen ook zwart van de honger. En wij waren de laatsten, die van dat kleine beetje wat kregen, je ging dood van de honger, altijd maar honger. En dan zo mager worden dat er ziektes kwamen.

In 1942 kwam bij ons in het trainingskamp een jongen uit de Verenigde Staten. Hij was in de twintiger jaren op 4-jarige leeftijd met zijn ouders uit het Friese Oppenhuizen naar Californië geëmigreerd. In 1942 werden alle in het buitenland woonachtige Nederlanders opgeroepen, om dienst te doen in de strijd tegen de Duitsers. Zo kwam die jongen uit Californië bij ons terecht. Hij sprak geen Nederlands, maar wel Fries, en Engels. Nederlands had hij nooit geleerd. Jan Cnossen (Jon Rienks Cnossen) heette hij, vier jaar geleden, in 1980, heeft hij me nog in Lemmer opgezocht. Via mensen bij de brug in het centrum heeft hij me in Lemmer kunnen vinden.

 

Bron: Nieuwsbrief 2008 - Cnossen. Vorig jaar april overleed op 92 jarige leeftijd in zijn woonplaats in Visalia Californie Jon Rienks Cnossen (FJD 6.10).  Hij werd geboren op de boerderij van zijn vader bij Oppenhuizen/Twellingea, op 10 maart 1918. Op 5 jarige leeftijd emigreerde hij naar Amerika. Hij meldde zich in de oorlog aan als vrijwilliger bij de Prinses Irene Brigade, wetende dat hij zou moeten vechten voor de bevrijding van Nederland. Op 6 juni 1944 landde hij op Juno Beach Normanie, en vocht voor de bevrijding van Frankrijk, Belgie en Nederland. Als sergeant leidde hij een groep Nederlandse jongens in de slag bij Hedel Noord Brabant. Hij was zo geliefd bij zijn soldaten, dat ze hem hun vader noemden. Sinds 1972 bezocht hij met zijn vrouw Gertrude, Nederland 13 keer voor een weerzien met  zijn mannen. Ook de reünies van de Prinses Irene Brigade werden door hem bijgewoond. Bij elk bezoek ging hij natuurlijk ook terug naar Friesland, waar hij de gelukkigste dagen van zijn leven beleefde, bij het bezoeken van Cnossen en Dijkstra familieleden. Hij beheerste zowel het Engels, Fries en Nederlands en maakte overal vrienden. Zijn karakter trekken waren: humor, vrijgevigheid, betrokkenheid, geloof en trots op zijn Friese afstamming.

 

Na mijn tijd in Engeland, toen ik in 1946 weer in Nederland was, stond ik als oud –Spanje strijder raar te kijken dat er niet veel naar gevraagd werd. Je kwam in matrozenkleren terug uit deze oorlog, dat was alles. Die burgeroorlog was meer op de achtergrond geraakt. Nu is er door opkomend fascisme weer meer aandacht voor. Toen ben ik weer begonnen te vissen en te varen en was ik intussen getrouwd met een Engelse vrouw, Nellie. Sinds 1942 woonden we al samen en ik ben in 1947/1948 met haar getrouwd. Voor die tijd kon ze alleen op een vakantiepasje naar Nederland komen en moest ze om de zoveel maanden weer terug naar Engeland. Ik ben rond 1952 in Engeland gaan wonen tot 1964, toen is mijn vrouw overleden.

 

Sake zijn vrouw Nellie.

 

Toen ben ik weer hierheen gekomen. Ik heb tot 1952 in Sneek gewoond, en ik heb in de werkverschaffing gezeten, ook toen was er werkloosheid in Nederland. En later in de visserij en heb ik ook los werk gedaan. Vanaf 1952 heb ik in Engeland afwisselend aan de wal gewerkt en op zee. In 1964 ben ik weer naar Nederland gekomen. Ik hertrouwde eind 1965 met Jeltje, Jeltje overleed in 1973, En toen heb ik in het baggerwerk gezeten. In 1974 kwam ik op 64 jarige leef tijd in de WAO terecht.

 

Jeltje.

 

In Engeland werden oud-Spanjestrijders heel anders bekeken, er zijn er daar natruurlijk meer van. Voor de wereldoorlog uitbrak zijn er vijf bij ons uit het kamp vandaan gekomen  en daar was Alex ook bij, en hij is later getrouwd met een dochter van Seegers, gemeenteraadslid van de communistische partij . Maar zij waren daar in Engeland, en als helden werden ze vereerd. Met de Engelse boot uit Barcelona vandaan en zo naar Engeland toe. Want toen wij in Engeland aankwamen, had je dat bureau er ook nog van de Internationale Brigade, hebben we nog geld gekregen om schoenen te kopen en om een keer uit te gaan, ging allemaal van de Internationale Brigade in Engeland uit. Maar hier….

Sake vertelde nog dat hij na de oorlog heeft geprobeerd te emigreren met zijn vrouw. Hij woonde toen in Sneek. De Australische immigratiedienst accepteerde wel een andere man, die in de oorlog voor de Duitsers aan de Atlantikwall gewerkt had. Sake en zijn vrouw werden afgewezen. Hij had een levensloop moeten schrijven. En waarschijnlijk is zijn Spanje-tijd aanleiding geweest voor de immigratie dienst om hem af te wijzen. Hij had zijn huisraad al bijna verkocht, dat was in 1952.

In 1953 is het toch gelukt en vestigde het paar zich in Zuid-Engeland. Om de benarde oorlogssituaties kon hij wel lachen, de opgewekte Lemster die uit principe in Spanje vocht, genoot van zijn welverdiende gepensioneerde rust in zijn geboorteplaats Lemmer.

 

Geheel rechts is Sake, op zijn bankje in Lemmer.

 

Sake Visser is op 17 februari 1996 overleden. 

     Wij gedenken hem als een heerlijke en moedige man. 

Sake Visser: "Ingelse Sake" en "De Stryder"

 

We beëindigen het verhaal van Sake met een mooi eerbetoon van Rinze Visser uit Lemmer.

 

●●●

 

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |

Home