Dit ter inleiding van het nu volgende.

Op zondag 21 september reisde Poppes van Amsterdam naar Lemmer, met de Lemster beurtman en zeilden 's nachts door de Nagel, eertijds het water tussen Urk en Schokland. Toen zagen zij bij lichte maan onder Urk Engelse schepen, zij kwamen echter zonder moeilijkheden, Ook in Lemmer waren deze schepen op grote afstand opgemerkt, terwijl 's zondags uit de richting Enkhuizen zwaar geweervuur was gehoord, hetgeen de mensen uit de kerk had doen lopen. Na mijn thuiskomst, vernam ik, aldus Poppes, dat er een Engelse sloep met acht man door de harde wind van een der schepen was afgeraakt en uit nood de haven was ingekomen. Deze mensen werden krijgsgevangen gemaakt en naar Leeuwarden overgebracht.

Dinsdag 24 september werden tussen Urk en Schokland meerdere schepen uit Holland komede, door de Engelsen genomen, waaronder een Lemster beurtman. De passagiers van deze beurtman werden kort daarna in vrijheid gesteld en op 27 september in  Staveren aan wal gezet.
Alleen een vertegenwoordiger werd naar het admiraalschip onder Enkhuizen gebracht.
Op diezelfde dag kwam een sloep met witte vlag, waarin de commandant James Boorder zich bevond, met enige matrozen naar de Lemmer afzeilen. De kapitein werd, na op het eind van de haven op een ander schip te zijn overgestapt, na verloop van een uur geblinddoekt en naar, "De Wildeman" geleid, waar naast een luitenant met 35 man militairen, ook de Raad van de gemeente zich bevond, in wiens tegenwoordigheid enige vragen werden gesteld. De plaats werd toen echter niet opgeëist.

Wegens het onstuimige weer moesten de Engelsen tot de andere dag in Lemmer blijven. Dit onderhoud en het daarop gevolgde verblijf had allerlei geruchten tot gevolg, waarop een bezetting van 500 gewapende burgers en Biltboeren het gevolg was. Deze vonden bij de burgerij inkwartiering en zouden in nood onze plaats tegen iedere aanval verdedigen. De volgende dag, 26 september, werd over en weer uit sloepen geschoten en de dag daarop werden zeven engelse schepen gezien. 's Zaterdagsmorgens kwamen vier daarvan dicht voor de haven, waarop 's morgens om acht uur een bemande sloep met witte vlag en dezelfde kapitein, voorzien van Oranje, de haven in kwam. Bij het gevolgde onderhoud werd de plaats binnen één uur opgeëist met alle geladen schepen, die in menigte in de haven lagen. Bij niet voldoen dreigde hij de plaats in puin te schieten.
Na vertrek is nog uitstel gevraagd voor 24 uur. Hierop vertrokken alle ingezetenen naar elders en werden alle weerbare mannen opgeroepen in 't geweer, waartoe veertien alarmtroepen door het dorp gingen. Omstreeks half elf werd het eerste schot gelost, waardoor een inwoner een been werd afgeschoten. Korte tijd na het eerste schot werd een geweldig vuur gegeven met, 14, 16 en 18 ponds kogels. Veel schade heeft dit niet aangebracht. De eigen gewapende macht was door de beschieting zo in de war, dat ze zich spoedig van de haven en omgeving terug trok en de vlucht nam. Om 12 uur werd de vlag voor de overgave op de toren gehesen. Daarop kwamen de Engelsen aan wal, getooid met oranje, welk voorbeeld door de ingezetenen werd gevolgd.

De Engelse vlag werd op het Hoofd geplaatst en de oranjevlag op de toren. Door de beschieting waren er een paar gewonden. Iedereen borg zich waar hij het veilig oordeelde. Ik bleef in ons eigen huis, omdat ik mij geen veiliger plaats kon indenken, omdat de kogels er vanwege de stand niet veel schade konden aanrichten, zoals naderhand is gebleken, omdat het geheel onbeschadigd bleef. De stenen van de schoorstenen van andere huizen vlogen echter wel door de straat. het was spoedig gedaan met de verdediging van onze kant; er werden maar vier of vijf schoten gelost. Verwarring en vrees onder de gewapende manschappen bracht hen er spoedig toe zich terug te trekken en te vluchten. Daarbij vielen gewonden, onder wie de president van de raad der gemeente, Kerst D. Fortuin, die op straat was gegaan om commandant Van Grutten op te zoeken en met hem te bespreken wat er in deze kritieke en hachelijke omstandigheden moest worden gedaan. Hij was genoodzaakt zich op straat te begeven en kwam bij mij aan huis en ze: "Mijn arm is aan stukken" Dus moest er een dokter komen, maar niemand had zin om door de straat naar de dokter te gaan, hoe wel er verscheidene bij mij binnen waren. Ik heb hem op onze stoep achter het huis op kussens gelegd en hem wat verfrissing gebracht. Hij was genoodzaakt daar zo lang te blijven tot de kanonnade ophield. Dat gebeurde onmiddellijk nadat de vlag op bevel van commandant Van Grutten van de toren wapperde. Al wie hier gewapend was redde zich door de vlucht. De Engelsen kwamen spoedig aan wal, allen getooid met oranje. Dat werd weldra door de ingezetenen nagevolgd. Ze lieten dadelijk na de aankomst de Engelse vlag van het havenhoofd en een oranjevlag van de toren waaien.

De Engelse commandant verklaarde de Raad der gemeente vervallen van zijn taak, doch beval deze te blijven, zulks in naam van Z.M. de Koning van Engeland en de Prins van Oranje.
Zondag 29 september kwam er van de kant van Tacozijl een aantal manschappen te paard, die met de witte vlag aan een stok de plaats kwamen inrijden, de Lemmer opeisten en de Engelse bezetting daarvoor twee uur de tijd gaven. De Engelse commandant zeide geen beraad nodig te hebben. Hij vertrok direct en stelde zijn schepen op. Deze gedreigde aanval gaf bij de ingezetenen grote consternatie en velen namen de wijk buiten Lemmer. "Thuis gekomen hoorde ik, dat bij trommelslag op order van de Engelse commandant bekend gemaakt was, dat alle weerbare mannen tot de oranjepartij behorende werden opgeroepen voor de Rechtkamer te verschijnen. Zij die niet verschenen, zouden worden aangemerkt als vijanden van het vaderland."
De heer Poppes werd opgeroepen met nog een tweetal vooraanstaande burgers de zaken der gemeente te regelen. De Engelse commandant vorderde na de overgave van Lemmer alles wat hij nodig had, o.a. ankers en touwen voor zijn schepen, vee om aan de vloot die op de rede voor Enkhuizen lag, te leveren naast mondbehoeften. Enkele schepen werden in beslag genomen, van geschut voorzien om binnenlands gebruikt te worden. Ook alle paarden, die bij de hand waren, geraakten mede in het bezit van de Engelsen.
In de avond van 1 oktober werd bij gerucht vernomen, dat er van de kant van Follega duizend gewapende mannen in aantocht waren, hetgeen weer de nodige consternatie teweeg bracht, temeer toen van de kant van de Engelse commandant iedereen bevel kreeg de straatstenen op de Nieuwburen op te breken. Het gerucht had echter geen gevolgen.
De daarop volgende dag werd op order omgeroepen, dat niemand ongewapend zijnde zich na 8 uur zonder brandende lantaarn op straat.

Op vrijdag 4 oktober kwam er tijding van de admiraal, dat Alkmaar zich aan de Engelsen had overgegeven. 5 en 6 oktober gingen in Lemmer rustig voorbij. Maandag 7 oktober werd de plaatselijke bezetting met circa 60 man engelse matrozen versterkt. Ook was er een ingenieur aangekomen, die na de plaatselijke situatie te hebben opgenomen, opdracht gaf te fortificeren.
Tevens werden alle vaarwaters met kettingen afgesloten, zodat de Engelsen zeer actief waren om degenen die tegen hen kwamen opzetten, af te weren, waarin ze vrijwel slaagden. Er zijn pogingen gedaan van de kant van de Zijlroede, van Follega en de Kuinder om Lemmer te ontzetten, doch geen van allen had noemenswaardig succes.
De ongerustheid onder de ingezetenen nam echter met de dag toe, want de Engelsen kregen geen versterking en als zij zich zouden terugtrekken op hun schepen, zouden de inkomende Bataven wreed wezen, zoals bleek, toen ze als vrienden werden ingeroepen.
De heer Poepjes werd met enkele anderen geroepen ter assistentie van de Raad om vier vooraanstaande Patriotten te noemen om deze te gijzelen, zulks om kontakten met buiten Lemmer liggende machten te breken. Eenparig werd echter besloten de commandant te laten weten, dat geen der opgeroepenen daartoe bereid was, waarop hij na overleg zich niet overhalen, van deze maatregel af te zien. Intussen gebeurden buiten ons om minder aangename dingen. Er werden enkele ingezetenen gearresteerd en naar de, Engelse schepen gebracht, omdat vermoed werd dat ze briefwisseling onderhielden naar buiten. Ook werden geladen schepen en daarnaast koffen en smakken, die in de haven lagen, naar Enkhuizen gezonden, doch zij kwamen in Den Helder terecht.

Turfland 1. In het verleden was dit de woning van de eigenaar van de scheepswerf ernaast. De scheepswerf is weg, maar twee kanonskogels in de gevel zijn er nog. Dit zijn Engelse kogels van een aanval in 1799.

 

Koop Gaastra uit Lemmer die het pand bewoonde borstelt hier één van de twee kanonskogels af die in de muur van zijn woning zijn ingemetseld. De 18 ponders herinneren aan de beschieting van de Engelse oorlogschepen die Lemmer in 1799 onder vuur namen.

 

Later zijn deze allen met op zee genomen schepen weer vrij gegeven. Ook werden weer koeien en schapen gevorderd en schepen, om zo het heette, verse troepen te halen.
Wij hebben de commandant echter kunnen overtuigen dat er met het zeilklaar maken van deze smakken en  koffen minstens 14 dagen zouden zijn gemoeid, waarop hij ook van deze vordering afzag.
Gezien de haast die gemaakt werd gaf een en ander aanleiding om te denken, dat er iets gaande was. Na een overleg diezelfde avond 12 oktober met de commandant, waarbij hij grote haast aan de dag legde, bleek kort daarop, dat haar vertreknabij was. 's Avonds om 11 uur bleek de inscheping  het geschut werd vernageld, de grote Zijlsbrug opgehaald en verliet de bezetter circa 12 uur in alle stilte onze plaats.
De uitgeweken Bataven, die nu weer stonden in te komen, daarvan was bij velen geen gunstige dunk.
Verscheidene namen overhaast en onberaden het besluit tot vertrek en lieten zich inschepen naar Urk. De Engelse commandant liet een schrijven achter van de volgende inhoud: "dat hij de Lemmer niet verliet wegens overmacht", maar enkel op order van zijn admiraal; dat alles wat in de Lemmer gebeurd was op zijn order en bevel was geschied, dus verzocht hij deswege, dat niemand mocht worden beledigd."
Ware dat opgevolgd, veel van de volgende gebeurtenissen zou zijn voorkomen, aldus Poppes. Zondagsmorgens 13 oktober kwamen gewapende mannen binnentrekken, welks aantal met burgers aangroeide tot circa 2000 man. Ook waren er 20 huzaren onder, die bij en na haar inkomen,  zich gans niet deftig gedroegen.
Vele ingezetenen werden mishandeld en de vreemde manschappen maakten van stelen en roven hun hoofdwerk., Ook werden verscheidene ingezetenen gevangen gezet. De ingekomen manschappen werden bij de burgerij ingekwartierd. velen kregen tien tot twaalf man in huis. Persoonlijk had onze zegsman naast een luitenant-kolonel en zijn adjudant 14 man in huis.
Bij een eerste onderhoud met de bezettende officieren werd de oude Raad in zijn functie hersteld en ons ontslag aangezegd, hetgeen we dankbaar hebben aanvaard. Op 14 oktober werd de burgerij op last van de commandant aangezegd om zich  om vier uur voor de rechtkamer te vervoegen. Daar aangekomen en onkundig zijnde, wat er zou voorvallen, werden 179 personen door een grote militaire macht omsingeld, welke zich schaarde tot aan de kerk.

De gemelde burgers werden genoodzaakt zich in de kerk te begeven, hebbende voor en achter zich gewapende huzaren, die daarna bij de kerkdeuren de wacht hielden. Diezelfde dag kwam een Lemster patriot, tevens commandant, bij mij aan huis, die mij verzocht mee te gaan naar het huis van de Kempenaer.
Daar vandaan moest ik naar de rechtkamer, waar ik de gehele raad aantrof. Er werd van ons een lijst met namen van personen gevraagd, die wapenen gedragen hadden en wachtgeld betaald. Wij hebben toen gezegd, die zij, die al wapenen zouend hebben gedragen, dit op order van de Engelse commandant hadden gedaan. Nadat we de lijst hadden getekend, deelde hij ons mede, dat wij arrestanten waren en dat hij reeds een kamer in "De Wildeman" voor ons had besproken. Wij hebben aangevoerd; of dit ons loon was voor onze werkzaamheden tot bewaring van personen en bezittingen aangewend, waarop geantwoord werd, dat hij dit op last van zijn commandant moest doen. In "De Wildeman" aangekomen werd een wacht voor onze kamerdeur geplaatst.

De volgende morgen, 15 oktober werd ons te kennen gegeven dat wij naar Zwolle getransporteerd zouden worden. Om 10 uur kwamen daar toe drie wagens voor "De Wildeman", ieder met vier paarden bespannen.
In iedere wagen namen drie personen plaats en daarnevens drie gewapende mannen met geladen geweer. Toen wij instapten voegde de dienstdoende huzaarofficier ons toe: "Zo, jullie gele bliksems, nu zullen jullie loon naar werken ontvangen zulk hondegoed moet nagereden worden."
Circa 10.30 uur vertrokken wij onder een escorte van een detachement Arnhemse burgers met slaande trom. Twee dagen later werden nogmaals 115 burgers, welke nog in de kerk zaten, insgelijks met schepen vervoerd.
In Kuinre aangekomen werden we op de rechtkamer gebracht en om 4 uur met de veerman op Zwolle verder vervoerd. 's Nachts zeilde deze veerman wegens het slechte zicht zijn schip onder Genemuiden aan de grond.
Op 16 oktober 's middags om 4 uur kwamen we met een trekschuit in Zwolle aan. Daar werden we bij de Rondepoorts-toren gebracht in een vertrek, dat voordien tot een militaire apotheek had gediend. Op donderdag 17 oktober bracht een Lemster ingezetene, met name Anne Witteveen, ons een bezoek. Hij zeide op reis te zijn naar Den Haag om daar onze zaak te bepleiten, maar kon verder niets zeggen vanwege de bewaking om ons heen.
De in de kerk gevangen genomen ingezetenen waren inmiddels ook in Zwolle aangekomen en in een weeshuis ondergebracht. Poppes geeft dan een uitvoerige beschrijving van het verblijf in Zwolle. Op zondagavond 27 oktober kwam een Schout bij Nacht hen aanzeggen, dat zij met alle overige, 'gevangen' genomen ingezetenen de volgende morgen met twee schepen naar Lemmer zouden worden overgebracht. Aan boord werd ons echter medegedeeld, dat het in de bedoeling lag hen naar Leeuwarden te transporteren. 's Avonds om 8 uur kwamen ze in Lemmer aan, waar niemand van boord mocht, noch aan boord mocht komen. Hij beschrijft dan ook de belevenissen langs Sloten en door Sneek naar Leeuwarden, waar de schepen des avonds om 7 uur aankwamen.
Maandag 4 november kreeg ik met twee anderen ontslag en kon ik gaan waar ik wilde. Diezelfde dag kregen nog 92 personen hun vrijheid terug, zonder verhoord of beschuldigd te worden. Nadien kwamen er nu en dan nog enkele gevangenen vrij en op 15 februari waren er nog vijf personen, die werden vastgehouden.
Tot slot van zijn dagboek vermeldt hij alle namen van de gevangenen, waaronder vier vrouwen.

Lijst van alle gevangen genomen personen uit Lemmer. Raden de gemeente.   Jan Falkema, zoon van Harmanus Falkama en Rijkje Tadema te Lemmer Folkert Ruurds Visser. Joost Rienks. Rienk Sleeswijk. Secr.I. Klijkhouwer.   gearresteerden.   Poppe.J.Poppes, geboren op16 februari 1744 te Balk. Ane Willems. Freek Witteveen. Brugt.P.de Jong. Frederik Sleeswijk, zoon van Siemen Wiegers Visser, leerlooier. Douwe Tijmens, (koopman) is niet gearresteerd maar heeft bij zijn thuiskomst arrest gehad.

 

Klaas Rinses

Jelte Willems

Tjeerd Ages, Geboren in 1759. Overleden op 28 juni 1813 te Lemmer.

Sjoerd Tadema, Geboren op 9 juni 1766 te Lemmer. Overleden op 14 november 1822 te Lemmer.

Tjitte Heidsma.

Adan.P.de Groot

Jan Goedkoop (Zwartsluis) In Zwartsluis werkten de beurtschippers op Amsterdam samen in het Grootschippersgilde. Tegen het einde van de achttiende eeuw liepen de zaken minder goed, zodat een verzoek van schipper Jan Goedkoop in 1785 om in het gilde opgenomen te worden op verzet van de gildebroeders stuitte. Zij zaten niet op een concurrent te wachten. Goedkoop had evenwel veel burgers van Zwartsluis op zijn hand. Zij dienden bij Ridderschap en Steden een rekest in, waarin men Goedkoop omschreef als `een braaf, ordentelijk, eerlijk en oppassent man, en een oud burger dezer plaats.' Zwartsluis zou er alleen maar bij winnen als hij veerschipper werd, een moment waarnaar men `reijkhalsende' uitzag. Onder het verzoek staat een lijst met bijna honderd handtekeningen. Gemeenslieden, kooplieden, winkeliers, kleermakers, schoenmakers, bakkers, mattenkopers, een goud- en zilversmid, een kalkbrander, de omroeper, de ratelwacht en een chirurgijn tekenden. Ook treffen we het handmerk van Joseph Hartog en de handtekening van Israel Salomon aan. Uiteindelijk kreeg Goedkoop pas drie jaar later toestemming om als beurtschipper aan de slag te gaan. (RAO, Statenarchief, inv.nr. 955.)

Luitjen Sijbes

Harmen Freeks

Klaas Jacobs de Vries

Sijbe Broers

Harmen Sterken

Daniel Hennelaar

Haije Johannes Kramer

Jelte Willems

Tjeerd Ages, Geboren in 1759. Overleden op 28 juni 1813 te Lemmer.

Sjoerd Tadema, Geboren op 9 juni 1766 te Lemmer. Overleden op 14 november 1822 te Lemmer.

Tjitte Heidsma.

Adan.P.de Groot

Jacob Zwart(Sloten)

Atte Sijbes

 

Harm Attes	Sipke Jans	Stoffel Hendriks
Eldert Jans	Joost.P de Leeuw	Eldert Rintjes
I.Rooseboom	Jan Jacobs	Melle Hijlkes
Hijlke Melles	Pieter Rintjes	Gastjke Goijkes
Ids Romkes	Willem.P.Muurlink	Andries Sakes
Rintje Watses	Roelof Gerrits	Meindert Melles
Tijmen Tijmons	Anne Hendriks	Tietje Harmens
Marten Sipkes	Auke Hijlken	Jan Hiddes
Iede Boukes	Rommert Annes	Klaas Everts
Jan Stigsman	Halle Stijnen	Egbert Willems
Antonij Rintjes	IJsbrand Dirks	Sijbrand Jans
Jacob Sijbrens	Teunis Jans	Jan Koehoorn
Anne Arjens	Foppe Romkes	Wietze Rintjes
Sijbe Pieters	Fokke Jans	Sweitse Sweitses
Jan Aants	Sijmen Sijbes	Klaas Pieters
Tjeert Pieters	Jan Adams	Andries Fleer
Johannis Gerrits	Ekke Brugts	Jacob Jans
Evert Reinders	Ide Abes	Haget Jelles
Gurbe Hendriks	Sijmen Akkerman	Roelof Keus
Lubbert Abes	Jan Martens	Frederik Harwig
Jan Abrams	Meie heerkes	Lou Kamper
Pieter Sikken	Douwe Hendriks	Anne Siebrens
Jan Aukes	Evert Wijben	Bonne Cornelis
Gerrit de Koe	Andries Engelien	Bouke Durks
Johannes Volkerts	Cornelis Jans	Johannes Kramer
Willen Bijker	J.Kripe	Jan Geerts
Roelof Harmens	Jacob Vermeulen	Wiebe Classen
Harmen Tijses	Siene Rintjes	Namle Rintjes
Jan IJsbrands	Cornelis Klaasen	Hendrik Pieters
Anne Geerts	Anne Hijlkes	Tjalling Jans
Nanne Jurjens (De Rook)	Jan Gurbes	Theke Kuipers
Douwe Smit	Gerrit Pieters	Willem Dreven
Jochem Hendriks	Henk Cornelis	Hanne Jacobs
Cornelis Martens	Willen Sijben	Lupke Franses (Visser)
Jacob Franses (Visser)	Ringenerus Jans	Sijtske Freeriks
Isrel Heimen (De Jong)	Wouter Stoffels	Albert Jurjens
Stoffel Wouters, deze is te Groningen gearresteerd	Sjoukje Hijlkes	Diena Croess
Grietje Gerrits	Meike Rinkes

 

Schooltas van Rienk Sleeswijk, met het jaartal 1776.

 

Onderstaand vermeld nog een detail van een dochter uit het huwelijk van Poppe Jans Poppes.

 

Eelkje Poppes.

POPPES, Eelkje (geb. Lemmer, Friesland, 9-2-1791 – gest. Leeuwarden 20-9-1828), dichteres. Dochter van Poppe Jans Poppes (1747-1810) en Antje Annes Visser (1758-1832). Op 22-6-1815 trouwde Eelkje Poppes in Lemmer met Christiaan Petrus Eliza Robidé van der Aa (1791-1851), advocaat, letterkundige, dichter. Uit het huwelijk werden 8 kinderen geboren, van wie 2 dochters en 1 zoon de volwassen leeftijd bereikten. Er was wellicht ook 1 pleegzoon. Eelkje Poppes stamde uit een ‘achtenswaardig’ (Van der Aa) Fries geslacht. In 1814 verscheen van haar, autodidact in de dichtkunst, een bundeltje van drie gedichten onder de titel: Eerstelingen aan mijn vaderland, voorafgegaan door een lofdicht van haar toekomstige man. Deze patriottisch-orangistische verzen schreef zij naar aanleiding van de val van Napoleon en het vertrek van de Fransen uit Nederland eind 1813. In 1815 trouwde zij met Christiaan Robidé van der Aa, die toen secretaris van Lemsterland was. Het echtpaar ging in 1818 in Leeuwarden wonen en betrok daar wat tegenwoordig het Fries Letterkundig Museum en Documentatiecentrum is en waar in de jaren 1880 Margaretha Zelle, beter bekend als Mata Hari, heeft gewoond. Voorzover bekend heeft Eelkje Poppes na haar Eerstelingen nooit meer iets gepubliceerd. Wel schijnt zij nog enkele kindergedichtjes geschreven te hebben. Bronvermelding: Haas Anna de, Poppes, Eelkje, in: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland.   Op deze tekening van Pieter Idserdts, zien we een Engels schip, geladen met steenkool voor de zeehaven van Lemmer. Rechts is nog een spiegeljacht afgebeeld. Home