Deze keer zullen we het hebben over de vroeger bekende vissersfamilie Jilling Kingma en zijn gezin. Jilling is voor zover ik weet in Echten geboren in 1856. Zijn vrouw Grietje Hoekstra is in Lemmer geboren op 28 augustus 1859. Grietje had nog vier broers en twee zusters, twee broers heb ik niet gekend. Ook weet ik nog dat Jilling een broer had die een bodedienst onderhield met paard en wagen en dagelijks Echten - Lemmer reed met zijn zoon Hamet. Of er meer Kingma' s waren weet ik niet Grietjes vader, dus de schoonvader van Jilling kwam van Urk en viste in Lemmer met een botter, de LE 19, waarschijnlijk dezelfde botter die later van Lieuwe Visser was. De oude Renze is van ca. 1830. Het lijkt u misschien onwaarschijnlijk toe, maar die heb ik nog gekend Waar ik dat nog van weet zal ik U vertellen.
Het huis dat Jilling heeft laten bouwen in de Schans naast Pieter Rippen moet zijn geweest van 1905 of 1906. Er was voordien een groot grasveld met daarachter een woning van de oude Renze. Als het mooi weer was zat hij daar vaak in een gemakkelijke stoel een pijp te roken. Voor de bleek aan de straatkant was een hek, roodbruin in de verf. Met verticale spijlen die aan de bovenkant op een punt uitliepen.
Ik was niet ouder dan drie jaar maar -zie het nog zo voor me. Ik liep er op een keer langs en op het hek hing een boodschappenkorfje, zoals ze toen hadden met twee kleppen.

Het hing waarschijnlijk te drogen en het zal wel "himmeltiid" geweest zijn. Als driejarig jongetje dacht ik, dat is van niemand dat kan ik wel meenemen. Het hek was manshoog, ik kon er niet bij, maar ik vroeg een voorbijganger om me het mandje te geven en ik er triomfantelijk mee naar huis. Het mandje was van Griet Rippen en dat was Pieter Rippen zijn moeder, die het later terughaalde.
Zodoende zie ik de oude Renze nog voor mij in zijn stoel. Ongeveer drie jaar geleden heb ik daarover al eens in de krant geschreven dat de oude Renze de overgrootvader was geweest van typograaf Renze Fleer, die toen nog bij de "Zuid -Friesland" werkte want zijn moeder Griet was een dochter van Renze Hoekstra van de LE 18 en die zijn vader was dan weer de oude Renze uit de Schans.

Of ze het toen wat onwaarschijnlijk hebben gevonden weet ik niet, maar de redactie heeft toen dat gedeelte niet geplaatst.
Ik heb alles nog eens nagetrokken, maar het is de "wiere warheid". Pieter Rippen die een jaar of vijf, zes ouder is dan ik, heeft mij verteld dat zijn vader Jurjen Rippen over het te bouwen huis nog ongenoegen heeft gehad met Kingma omdat het huis het uitzicht van Rippen gedeeltelijk ontnam.
Nu gaan we weer terug naar Jilling, die moet toch wel een man geweest zijn met veel durf. Want om van Echten afkomstig in Lemmer te gaan vissen met een Friese boot op de Zuiderzee, daar is wel moed voor nodig. Ik weet niet hoelang hij met de Friese boot heeft gevist en of hij de aak LE 9 nieuw heeft laten bouwen. Maar waarschijnlijk wel. Gezien het nieuwe huis is het hem goed gegaan.
Zelf heb ik Jilling nooit zien vissen. Toen ik een jongen was, hadden de zoons het bedrijf al in handen, maar vermoedelijk wel voor rekening van de oude. In die tijd hielden de ouden zolang mogelijk de financiële touwtjes in handen. De zoons kregen dan zakgeld en wat er verder bij hoorde.
Dat was toen zo'n beetje de regel. Jilling en Griet hadden negen kinderen, zes zoons en drie dochters. Wat in die tijd meer regel, dan uitzondering was. Omdat de bemanning voor één aak te groot werd en de zoons van Jilling uitstekende visserslui waren, liet hij bij de Gebr. De Boer een ijzeren aak erbij bouwen. Het werd de LE 88, 12.40 meter lang, een mooi schip en een goede zeiler met de naam "Spes Salutis". Het kwam in 1913 in de vaart.

De Koninklijke Zeilvereniging Buiten IJ hield elk jaar zeilwedstrijden op zee bij Amsterdam, waaraan ook altijd Lemsters meededen, zo ook de LE 88. Op 7 september 1915 wonnen ze de eerste prijs en op 9 september 1916 een tweede prijs.
Maar ook de LE 9 "Margaretha" was een goede zeiler gezien de resultaten in de wedstrijden bij Amsterdam.
Ze wonnen 29 augustus 1908, 29 augustus 1910 en 30 augustus 1912 een eerste prijs, een tweede prijs werd gewonnen op 28 augustus 1909 en 2 september 1911. Dus geen slecht resultaat Ook werden er altijd wedstrijden gezeild in Harlingen en Lemmer in de kermisweek, maar daar weet ik geen uitslagen van. "De Zevenwolden" misschien wel. Maar het vissersleven bestond niet enkel uit wedstrijden zeilen bij zeilverenigingen. Alle dagen op weg naar de visgronden was het vaak een wedstrijd.
Ik weet nog wel dat de LE 88 altijd het scherpst op de wind lag en het beste loef kon houden, zoals dat genoemd werd.

Renze, de oudste zoon, werd schipper op de LE 88. Dat was een ongeschreven wet bij de vloot En Harrit werd de schipper op de LE 9, voor zover nodig aangevuld met knechts. Zoon Ynte trouwde zowat in die tijd met Boukje Propsma, het kan ook wel wat later geweest zijn.
Die begon voor eigen rekening te vissen met de botter LE 14. Ik weet me nog een voorval te herinneren met de LE 9 dat minder prettig was. Het was denk ik in 1917 dat op een morgen alle aken en botters met de kop aan de wal lagen, dat gebeurde altijd als de wind noordelijk was met het aanleggen, dan lagen de vletten op zij want het was in het haringvissen. Wij moesten die dag netten tanen en dan was het een drukke dag. Daarom gingen we al met donker varen. De wind was weer west geworden en dat was weer laveren. Met het door de wind gaan raakten we met de voorkant van het zwaard even een helmstok aan de achterkant Het was maar zachtjes, want er was maar weinig wind en we zagen in het donker niet welke aak het was. We kwamen 's middags terug in de haven en hoorden dat de LE 9 een scheur had opgelopen in de achtersteven. Het kon haast niet door ons zijn gekomen en we dachten dat een ander ons voor was geweest De helmstokken stonden normaal altijd omhoog, kreeg het roer dan een duwtje, dan ging het wel op zij, maar nu moet het plat hebben gelegen en dan geeft het niks mee. Afijn, de havenmeester Rein Kool, moest een onderzoek instellen.

Hij bekeek de kop van de aak, maar daar zat geen schrammetje op en voor het zwaard evenmin. Waar hij trouwens niet eens naar keek. Maar de ouwe moest bij burgemeester Pollema komen, het moet eerder dan 1917 zijn geweest, want in 1916 was Kallenbach al burgemeester, want die heeft in 1916 de visafslag geopend.
Daar heeft de ouwe alles uitgelegd en het is tot een minnelijke schikking gekomen.
Van de hele vloot had in die tijd niemand een verzekering. Er bestond het "Oude Gild", dat gaf een kleine uitkering bij overlijden en ziekte.
De contributie werd altijd op gehaald door Evert de Vries. De jongens van Jilling zoals ze altijd werden genoemd waren uitstekende vissers en allen harde werkers en ze kregen hun deel wel van de buit.
Ze hebben als eersten de vrije zaterdagmiddag uitgevonden. In het hoekwanten was het altijd zo georganiseerd dat 's middags om twee uur alles aan de kant was. Zondags werd er door hen nooit gevist en dat was niet op religieuze gronden. Maar het was in de visserij net als bij andere bedrijven zoals de Lemsters toen zeiden: "Als je een keer de poten onder de kont hebt, loopt alles mee".

In het voorjaar als de haringen mager waren, vingen de oude netten het beste, maar vier weken later de nieuwe netten de helft meer, want dan waren de haringen al "groter gegroeid" en werden dan pas lekker en stukken goedkoper. De eersten, de ,primeurs, brachten meestal f 10,- per tal op, maar dat was na een week al f 5,- en later nog veel lager, een tal was 200 stuks.
Als het tegen Pasen liep en het werd wat warmer, dan waren de haringen zo'n 50 cent per tal; Was daarentegen de wind om die tijd Noordelijk en koel dan brachten ze nog wel een gulden op en werd er nog behoorlijk wat verdiend. Maar de minder gegoede visserlui moesten om nieuwe netten in te simmen,de oude simmen, kurken en lood weer gebruiken. Zodoende waren de gegoeden altijd een slag voor op de minder draagkrachtige.

Met de ansjovisnetten was het precies zo. Het ene jaar was de vis klein van stuk en het andere jaar soms groot. Dan ving je in oude beugnetten niet de helft van, een beug met wijdere mazen. Als je je nou kon veroorloven om er een beug op na te houden met wijde en nauwe mazen, had je soms al een hoop verdiend, vóór de vissers met minder armslag er aan toe kwamen.
Want dan was het een run naar Jan Pen, de netten handelaar en Minze Zeilstra met de zijnen in de baan waren om het hardst aan het insimmen en soms lange wachttijden was het gevolg. Anne Visser, de Brêgewipper, kon je dan tussen de bedrijven ook zien insimmen langs de muur van slager Koning. Zo ging dat toen Na het ansjoopvissen kwam de botvisserij.
Maar de welvaart moest van de ansjoopvis komen, die konden in de pekel en dus stabielere prijzen.

De LE 9 was meestal aan het botslepen en de LE 88 altijd aan het hoekwanten. Want dat was erg arbeidsintensief,daar kon je met twee man zowat niet aan beginnen. Dat waren dan ook meestal botslepers of zijennetters. Zoals ik al zei waren de Kingma' s nogal haastig van natuur, wat je met het aanazen wel moest. Je moest pootaan, om een spleet hoekwant, 225 haken in een half uur, aan te azen, verslapte je even dan was het zo drie kwartier. Voor de lezers die niet weten wat aanazen is, nu dat was aan elke haak een gekookte garnaal steken, die de bot dan behoorde op te vreten en dan zaten ze aan de haak en waren ze gevangen, zo ging dat. Maar de zeehonden die nu vertroeteld worden, vraten ze ook nog gedeeltelijk op, evenals de haring. Nee, onze vrienden waren het niet in die tijd. Met het hoekwant werden er meestal drie schoten in een week gedaan maandag aanazen en het want uitzeilen, dinsdag vroeg halen en weer opspeten en garnalen vangen voor het volgende schot. De garnalen werden dan eerst gekookt. Zo ging dat dan ook weer op woensdag en vrijdag. Ook werden er wel dagschoten gedaan met kleinere beugen. Vijf pond bot aan een spleet was een best schot, maar meestal was het vier of drie pond De gemiddelde prijs was toen zo'n 20 cent per pond. Het was wel eens hoger, maar meestal lager. Die het best bemand waren visten of schoten een zestig speet hoekwant En verder afhankelijk van je bemanning.

Nu zal ik u vertellen hoe de samenstelling van het gezin was van Jilling en Griet. Renze was de oudste en is altijd ongehuwd gebleven. Dan kwam Betje, getrouwd met Lubbert Coehoom. Ze woonden aan de Weverswal, waar voordien Blok had gewoond, een veehandelaar. Lubbert zijn aak was de "Presto" LE 3. Hun kinderen waren Pietje, Margaretha, Settie, Jilliegien en Jilling. Ik heb gehoord dat Pietje is overleden (plus minus 1980). De oudsten heb ik wel gekend, de jongsten niet. We zijn al bijna 53 jaar uit Lemmer weg. Dan is het de beurt aan Harrit, hij was al niet zo jong meer toen hij trouwde met Geertje Poepjes. Die hadden drie kinderen, Jilling. Koosje en Liekele. De laatste was vernoemd naar de vroegere hardrijder op de schaats ouwe Liekele van de LE 69. Dan kwam Roelof, getrouwd met Fine van der Veen. Ze hebben vier kinderen gekregen. Henny, de oudste is pas weer in Lemmer komen wonen, ook een Jilling. Bertus en Gretha zijn jong overleden. Dan kwam denk ik Ynte, getrouwd met Boukje Propsma. Ze hadden zeven kinderen Jilling, Wiebren, Renze, Harriet, Jurjen, Roelof en Fimmy, allemaal familienamen.

Nu kwam Oeke die getrouwd was met Lieuwe Meijer, die was boekhouder bij de gasfabriek. Ze hadden een zestal kinderen, Clara, Gretha, Boukje, Joop, Trijn en Liesje. Nu is het de beurt aan Wouter die getrouwd was met Martha van Brug. ze hadden drie dochters, Gretha, Jansje en Betty Kingma. De jongste zoon was Tjalling en zijn vrouw was Pietje Spaans. Deze hadden ook twee kinderen een Jilling en Magda.
De jongste dochter was Trijn, een mooi en levenslustig meisje, dat helaas jong is overleden in 1922. Zo u ziet het waren allemaal familienamen. Waar ze naar vernoemd zijn heb ik allemaal gekend.

Dat waren met de oude Renze erbij vier generaties. Nu kunnen het er misschien wel al zes zijn. Toen in 1932 de Afsluitdijk de Zuiderzee had afgesloten kreeg natuurlijk Lemmer als vissersplaats de nekslag.
Een groot gedeelte van de vloot vertrok naar Makkum en een enkele naar Harlingen. Grote families als de Bootsma's, de Koornstra's, Mulder, Van der Bijl, Visser's en Wouda en ook knechten gingen mee. Maar de Kingma's waren te oud om opnieuw te beginnen.
Renze, Harrit en Roelof gingen voor zo ver ik weet rentenieren. Wouter werd brugwachter en later nog havenmeester.
Hij is later naar Drachten verhuisd

Tjalling ging varen op een lijndienst Groningen - Amsterdam. Ynte bleef in Lemmer vissen met een schouw. Dat was dan het einde van een Lemster vissers familie. Van de eerste twee generaties Kingma is er niet één meer in leven, naar ik heb gehoord. De oude Jilling is nog voor de tweede keer getrouwd en woonde toen aan de Kortestreek. Harrit is in het ouderlijk huis blijven wonen. Allemaal verleden tijd. Maar zo is het nu eenmaal in het leven.