---

HomeGenealogieLemmerFriesland en zijn historie...GastenboekContact Wie zoekt Wie ?Algemeen, historie...Links

 

Daar zit ik weer, maar nu in het nachtelijk duister

Met om mij heen de stilte van de zomernacht,

Terwijl ik naar de vliegmachines luister

Verstrijkt genoegelijk mijn twee uurtjes torenwacht,

Zwaarmoedig tikt het torenuurwerk zijn seconden

Zoals het dit een reeks van jaren heeft gedaan,

Tenminste als het steeds werd opgewonden

Want zoo men dit vergat dan bleef het staan,

Zooeven heeft het nachtelijk uur geslagen

Toen ik enthousiast naar boven sloop,

Maar naar de waarheid moet je maar niet vragen

Omdat ik liever in mijn bedje kroop,

Blijmoedig pik ik steeds de drie-en-tachtig treden

Voordat ik in het hooge wachtlokaal belandt,

Waar 'k met een zware zucht mijn moede leden

In een der zachte clubfauteuiltjes plant,

Mijn lotgenoot verdwijnt naar hooger sferen

Geniet van 't uitzicht op de torentrans,

Maar ik kan daarom wel gerust beweren

Ook hij breekt voor de torenwacht geen lans,

Dat ik deez' notitie hier nu zit te maken,

Is heusch niet uit vervelendheid

Doch om 't gevoel maar kwijt te raken,

Dat ik mijn tijd met nietsdoen hier verslijt

 

Lemster Courant _zaterdag 25 augustus 1945. Teruggekeerd. LEMMER,Na een achtjarig verblijf in het buitenland is onze plaatsgenoot Sake Visser in het begin van deze week teruggekeerd, Visser, die in 1937 als vrijwilliger naar Spanje was vertrokken en in de burgeroorlog heeft gevochten.	Blijde thuiskomst _15 december 1945. LEMMER. Nadat voor enkele weken de familie E, de Roos alhier verrast werd met de thuiskomst van twee zonen, die tijdens de oorlog in Engeland verbleven, arriveerde voor kort ook nog de oudste zoon der familie met zijn Engelse echtgenote, De beide jongere broers, waarvan er een eveneens met een Engelse vrouw getrouwd was, moesten al spoedig weer vertrekken, De oudste heeft echter het plan hier voorlopig in Lemmer te blijven.
Lemster Courant _september 1945. Thuiskomst Lemmer. LEMMER,Tot grote verrassing van zijn familieleden arriveerde hier zondagmiddag de heer L. Stroband, kapitein van het M,S, 'Helena', die die dag precies 5½ jaar geleden vertrokken was, De heer Stroband, die tijdens de oorlog steeds voor Engeland gevaren heeft, was vergezeld van zijn Engelse vrouw en zijn dochtertje.	Blijde thuiskomst _29 juni 1946. LEMMER, Na een afwezigheid van ruim 6 jaren is zaterdagavond onze plaatsgenoot Christiaan de Vries onverwacht thuisgekomen, In het begin van de oorlog is hij met de Nederlandse vloot, waarbij hij diende, naar Engeland uitgeweken, Ook daar werd hij weer bij de marine ingedeeld. Gedurende de oorlog heeft hij op een onderzeeër actief aan de oorlog deelgenomen en mede verschillende Duitse schepen in de grond geboord, Het spreekt vanzelf dat zijn moeder en de andere huisgenoten blijde door deze thuiskomst waren verrast. Er viel wederzijds veel te vertellen. Nadat deze thuiskomst zondagmorgen bekend werd, wapperden al spoedig de vlaggen uit de huizen op het Turfland.
Lemster Courant _24 november 1945. Goed bericht. ECHTENPOLDERD, De familie J. Dekker had sedert het uitbreken van de oorlog van haar zoon Frans Dekker, die mede naar Engeland was uitgeweken, nimmer iets vernomen, Er is thans door de familie bericht ontvangen, dat de zoon zich in goede welstand in het geallieerde leger bevindt.	Zuid Friesland _9 november 1946. Minderwaardig gedoe. Een van de Lemster jongens in Indië schrijft dat hem en andere kameraden de mededeling heeft bereikt, dat hier in Lemmer geruchten zijn verspreid als zouden zij op Java gesneuveld zijn. Hij verzoekt ons deze geruchten tegen te spreken en door middel van ons blad aan de verspreiders van dit minderwaardig gedoe bekend te maken dat ze springlevend zijn. Het betreft hier de personen: L. Poepjes, G. v.d.Gaast en B. Frankema.
Blijde thuiskomst _1946. ECHTEN 2 sept. Maandag arriveerde in ons dorp onze oud-plaatsgenote mej. W. Kalsbeek, die met het SS 'Bloemfontein' uit Indië repatrieerde. Zij heeft daar enkele jaren van spanning en ontbering doorgemaakt, doch na jaren van honger en ellende is ze thans in de ouderlijke woning teruggekeerd. Aangezien ze in Indië in de verpleging dienst doet, is deze thuiskomst van tijdelijke aard, doch enkele maanden verlof na zoveel doorstaan lijden, zijn haar van harte gegund. heel ons dorp leefde met deze blijde thuiskomst mee.	Uit Indonesië terug _3 juli 1948. Na een verblijf van ruim 14 jaar is de heer W. Luiking maandagmorgen in het ouderlijk huis aan de Kortestreek alhier, uit Indonesië teruggekeerd. Wat dit weerzien voor de familie en in de eerste plaats voor de hoogbejaarde moeder is geweest, laat zich beter begrijpen dan beschrijven, vooral als men daarbij in aanmerking neemt de jaren van grote en bange onzekerheid, toen het contact tussen moederland en Indonesië was verbroken. De heer Luiking, die in 1934 vertrok, is met enige maanden verlof overgekomen en het zal hem tot grote blijdschap en dankbaarheid stemmen dat hij zijn oude moeder nog in zo goede welstand heeft mogen ontmoeten. Wij wensen hem vanaf deze plaats van harte welkom en hopen dat de maanden, die hij en zijn jonge vrouw tussen familie en kennissenkring zullen mogen doorbrengen van de meest aangename aard zullen zijn.
Zuid Friesland _28 september 1946. Uit Amerika terug. Vrijdagavond was de 1e Parkstraat geheel in vlaggentooi. Bijna uit iedere woning werd het dundoek ter ere van de thuiskomst van de heer A. Kossen, die bij het uitbreken van de oorlog naar Amerika vertrok en thans naar zijn gezin alhier terugkeerde. De heer Kossen, die Amerikaans staatsburger is, moest in 1939 vertrekken om moeilijkheden te voorkomen. Donderdag reisden zijn vrouw en dochter hem tegemoet en vrijdagavond arriveerde men hier in Lemmer, luide toegejuicht door de oude buren. Ook de woning was versierd en de buren hadden voor deze gelegenheid gemeend deze oude buur eens ouderwets in de bloemetjes te moeten zetten. Voorwaar een aardig idee, dat ongetwijfeld door Kossen ten zeerste op prijs is gesteld.

◊ Terugblik.

 

Beluister toespraken van H.M. Koningin Wilhelmina die tijdens de Tweede Wereldoorlog door Radio Oranje zijn uitgezonden

 

• Toespraak Nederlandse Koningin 10 mei 1940

Mijn volk,

Nadat ons land met angstvallige nauwgezetheid al deze maanden een stipte neutraliteit had in acht genomen en terwijl het geen ander voornemen had dan deze houding streng en consequent vol te houden, is in de afgelopen nacht door de Duitse weermacht zonder de minste waarschuwing een plotselinge aanval op ons gebied gedaan. Dit niettegenstaande de plechtige toezegging dat de neutraliteit van ons land zou worden ontzien zolang wij haar zelf handhaafden.  Ik richt hierbij een vlammend protest tegen deze voorbeeldenloze schending van de goede trouw en aantasting van wat tussen beschaafde staten behoorlijk is. Ik en mijn regering zullen ook thans onze plicht doen.  Doet gij den uwen, overal en in alle omstandigheden, ieder op de plaats waarop hij is gesteld, met de uiterste waakzaamheid en met die innerlijke rust en overgave, waartoe een rein geweten in staat stelt!

• EERSTE LEGERBERICHT VAN DEN NED. OPPERBEVELHEBBER.

De Ned. opperbevelhebber deelt mede:

Duitsche troepen hebben hedennacht de Nederlandsche grens overschreden en zijn in aanraking gekomen met onze grenstroepen. Deze grenstroepen hebben de hen opgedragen taak vervuld en bruggen en wegen vernietigd. De bruggen bij Arnhem en Nijmegen zijn vernietigd.
De Duitsche troepen bevinden zich slechts ten Oosten van Arnhem op een afstand van 15 K.M. van de Nederlandsch-Duitsche grens.
Duitsche vliegtuigen hebben landingspogingen ondernomen, waarvan slechts enkele zijn gelukt. Duitsche vliegtuigen wierpen ook parachutisten af, die voor een deel in Nederlandsche uniform gekleed waren. Zij zijn omsingeld en werden vernietigd. Boven sommige steden zijn Duitsche strooibiljetten uitgeworpen, die onware mededelingen en holle bedreigingen bevatten. Het opperbevel waarschuwt het geheele volk geen geloof aan dergelijke uitingen te hechten, die slechts ten doel hebben verwarring te stichten. Nederlanders, vertrouwt uitsluitend op de standvastigheid van uw eigen weermacht, die aangespoord en bezield door de daden en woorden van onze Koningin, haar taak vervult.

• DE DUITSCHERS SCHENDEN NEDERLANDSCH GRONDGEBIED.

Het algemene hoofdkwartier deelt mede:

Van 3 uur af hebben de Duitsche troepen de grens overschreden. Vliegaanvallen op enkele vliegvelden werden gedaan. De inundatie voltrok zich volgens plan. Wantrouwt alle radioberichten en strooibiljetten, die spreken van een staken van ons verzet, hoe geloofwaardig of officieel ze ook mogen klinken. Heb alleen vertrouwen in den u bekenden omroeper. Nooit zullen opperbevel en regeering zich inlaten met onderhandelingen met den vijand. Alle berichten dienen slechts om verwarring te stichten. Beslag is gelegd op de volgende bladen, die dus niet meer uitkomen:

Het Nationale Dagblad
Volk en Vaderland
Het Volksdagblad

Verboden verspreiding van vlugschriften, pamfletten e.d. De handhaving van dit verbod treedt onmiddellijk in werking.

• DE DUITSCHE GEZANT BIJ MINISTER VAN KLEFFENS.

De Duitsche gezant heeft de volgende verklaring aan den Minister van Buitenlandsche Zaken overhandigd:

Wij kondigen u de inzet aan van een geweldige Duitsche troepenmacht. Duitschland garandeert het bezit van onze Koloniën. Zoo gij u niet overgeeft, bestaat de mogelijkheid van een vernietiging van staat en land. Wij manen U aan de bevelen van de Duitsche militairen stipt op te volgen. We hebben bewijzen omtrent een onmiddellijken inval van Frankrijk en Engeland in Nederland, teneinde het Duitsche Roergebied te overvallen en dat Nederland een overeenkomst met Engeland en Frankrijk had gesloten. De Minister van Buitenlandsche Zaken heeft hierop met verontwaardiging geantwoord: Er bestaat geen overeenkomst met eenige vreemde mogendheid tegen Duitschland.

Wegens de meedoogenlooze aanval van Duitschland in Nederland beschouwt de regeering zich in oorlog met Duitschland.

• NEDERLAND BESCHOUWT ENGELAND EN FRANKRIJK ALS ZIJN BONDGENOOTEN.

Nadat de Duitsche inval is geschied is de Nederlandsche gezanten te Londen en Parijs opgedragen de regeeringen aldaar mede te deelen dat geallieerde hulp welkom zou zijn. Deze hulp is toegezegd.
 

• ONZE MINISTERS ONDERHANDELEN MET LONDEN.

De Nederlandsche ministers van Buitenlandsche Zaken en Koloniën hebben contact met Londen.

• Terugblik.

vervolg

• Proclamatie

De overgave van Japan vond officieel plaats op 2 september 1945 in de baai van Tokio, aan boord van het Amerikaanse slagschip "Missouri". Namens de Nederlandse regering ondertekent Lt.-Admiraal C. E. L. Helfrich het capitulatieakkoord. Links op de voorgrond Generaal Mac-Arthur.

 

◊ DE 'KRAAK' VAN DE GEVANGENIS.

Hoe het toeging.

De 'Kraak' van de Leeuwarder gevangenis op 8 December 1944, waarbij binnen drie kwartier 50 gevangenen bevrijd werden, en twee man van de S.O., die de knockploeg 'over het mot' kwamen, overrompeld en uitgekleed in de cel gestopt werden, was een zeldzaam meesterstukje, dat toentertijd in het Friesland groote deining verwekte. Tot dusver waren de finesses alleen bekend bij de 'insiders', maar Woensdag is de pers op het Burmaniahuis alles onthuld.

De voorbereiding nam heel wat tijd in beslag, vertelde de heer E. Bultsma (Eppie v.Dijk). Tal van plannen werden bekeken. Zaak was, zonder brokken te maken, binnen te komen en geen enkel spoor na te laten. List was geboden. Er werd een plan ontworpen om via een achterdeur het H. van B. binnen te dringen met een valsche sleutel. Ook van de binnendeuren werden met hulp der bewaarders valsche sleutels gemaakt, maar na een alarm werd de bewuste deur gebarricadeerd met een balk. Dat ging dus niet meer. Dan maar met valsche papieren.

Door het binnenlaten van deze zogenaamde arrestantenploeg wisten de bewakers niet...

(Van deze overval, waaraan 2½ maand voorbereiding aan vooraf ging en waarbij geen enkel schot gelost werd, is een film gemaakt waarvan Dr. L. de Jong het scenario schreef ('De overval'). De film is te zien in het verzetsmuseum te Leeuwarden).

Behalve de practisch uitsluitend gebruikte papieren van de S.D. op vertoon waarvan de gevangenispoort openging, bestond er ook nog een officieel politiepapier , dat zelden meer werd gebruikt, maar toch dienst kon doen. Zulk een papier werd nu vervalscht. Daar zou men het dan maar mee wagen. Met medewerking van den heer Harms, gem. ambtenaar, werden plattegronden geteekend van de gevangenis en de cellen. Na 2 maanden was alles kant en klaar. De toenmalige provinciale commandant van de KP., de heer P.G. Oberman (Piet Kramer), met de leiding der 'kraak' belast, huiverde wel heel even voor de groote verantwoordelijkheid terug. De L.O. echter drong zeer aan op uitvoering. Er zaten op dat moment verscheidene politieke gevangenen in het H. van B. De gew.commandant van de N.B.S. gaf zijn fiat. 'Dit moet doorgaan'. De kraak werd nu bepaald op 8 December.

In den middag van 8 December kreeg het H. van B. een telefoontje van de 'politie', dat om half zes 3 'arrestanten' zouden worden gebracht. Tegelijkertijd werd het politiebureau opgebeld, dat een paar C.C.D.-ambtenaren uit Bolsward op weg waren naar Leeuwarden, met 3 arrestanten die ze maar regelrecht naar het H. van B. zouden brengen. 't Was wel wat vreemd en even onderwerp van bespreking, maar werd toch geaccepteerd. Zoo werd de kraak gecamoufleerd. Om 4 uur vereenigden zich de K.P.-mannen en één ondergedoken Leeuwarder politieagent, die om zijn 'baas' te redden meedeed, in het pand van bakker v.d. Veen. Alleen de leiders wisten, voor de anderen was het nog de vraag, wat er gebeuren ging. nu werd alles uit de doekjes gedaan. Plattegronden werden uitgedeeld, ieder kreeg welomlijnde instructies. Daarop werd gemeenschappelijk gebeden. Om 5 uur bezetten tot consternatie der bewoners, 6 KP.-ers het pand met bovenhuis tegenover de gevangenis, waarin het woningbureau v. d. Schoot is gevestigd. Ze nestelden zich hier met een machinegeweer en pistolen. Het was de dekkingsploeg, een ordonnans meldde, dat operatie 1 was geslaagd. Prompt half zes verlieten 2 ploegen, om de Grachtswal hun 'operatiebasis' voor operatie 2. De 2 politiemannen in uniform met hun 2 'arrestanten' belden aan de gevangenis. De 2de ploeg, bestaande uit 12 KP.-ers stelde zich verdekt op tegen de muur, in afwachting en zoo goed dat de bewaarder met de controle der verduistering belast, hen rakelings voorbijliep, zonder ze te bemerken. Boven de hoofden der politiemannen en der arrestanten knipte het electrisch licht op. Het luikje in de poort ging open, en reikten den portier het valsche papier toe, dat hen de toegang ontsluiten moest. Dan bleven zij wachten in het felle licht.

De portier verdween naar de administratie. 'Binnen laten?'. 'Ja, dat klopt, er is over gebeld'. Dan kwamen ze binnen een tweede deur door, die direct achter hen in het slot klikt en staan ze in de gang. Nu is het hun tijd. Binnen een minimum staan ze in het bureau: 'Handen omhoog!'. Niemand van de 4 à 5 daar aanwezige bewaarders dacht er aan zich te verzetten. Ze verkeerden in volslagen verwarring en konden door het snelle verrassende optreden niets beginnen. Jelle bezette de telefooncentrale, de portiers werden ontwapend en door de poort werden de 12 man tegen de muur, één voor één binnengeloodst. Er waren nu 17 man in de gang. Ze hadden het voorportaal in hun macht.

Oogenblikkelijk werd overgegaan tot de 3de operatie: de bezetting van het heel huis van Bewaring en het bevrijden van de gevangenen uit hun cellen. In een looppasje ging het de gang door tot achter de deur, die toegang gaf tot het wachtlokaal, waar het gros der bewakers vertoefde. De 17 man stelden zich vlug op achter de deur en toen ging het voorwaarts. De wacht werd overrompeld. Het telefoontoestel bezet. De brigadier met de ring, werd van de sleutels der cellen ontlast. Een bleef posten, de bewaarders gelastend, heel gewoon te doen, ook als soms iemand eens een informatie mocht doen door het luikje, dat weer verbinding gaf met de bijzondere strafgevangenis, en dat terdege in het oog gehouden werd de anderen verdeelden zich snel in kleine groepjes, ze hadden een papier in de zak, met de nummers der cellen en de namen van hen, die er uitgehaald moesten worden. Zoo gingen ze de beide vleugels in, aan weerszijden van de wacht, en naar de eerste en tweede verdieping.

Op de vrouwenafdeling werd de bewaakster handig verschalkt, haar telefoontoestel door Anton bezet. Ze moest opgeven in welke cellen de te bevrijden vrouwelijke gevangenen zaten. alles verliep zeer snel, binnen 8 minuten stonden de bevrijde dames op de beneden gang, waar ook reeds de mannelijke gevangenen waren verzameld. Op deze gang speelden zich ontroerende toneeltjes af. De heer en mevrouw Schootstra zagen elkaar terug na een wreede en lange scheiding. Sommigen der bevrijden wilden de KP.-mannen om de hals vallen. Er was een druk geroezemoes en gepraat. Commandant Piet Kramer hield appèl.

Zelfs hierbij ontbrak ondanks de spanning de humor niet. Hij vroeg een der gevangenen zijn naam. 'Tijl', was het antwoord. 'Uw achternaam? 'Tijl'. De commandant: 'Dan bent u zeker Tijl Uilenspiegel'. Inmiddels verstreken de minuten in groote spanning. Want 2 gevangenen moesten uit de Bijzondere Strafgevangenis komen, het waren de heeren Dreeuws en Leyenaar, met de revolver was één der bewakers in het wachtlokaal gedwongen in het Duitsch bevel door te geven naar de Bijzondere Strafgevangenis, dat beiden dadelijk voor een verhoor naar het H. v. B. moesten worden overgebracht. De heer Dreeuws, die erg was toegetakeld, lag reeds te bed. hij moest opstaan en zich kleeden. Hij dacht: 'Dit is mijn laatste gang'. Tien à vijftien minuten verliepen. In die tijd werd het bevel 2 maal herhaald. Eindelijk kwamen ze vergezeld van 2 bewakers in het H.v.B. Toen ging de bel bij de poort.....

Buiten stond een auto, waarin 2 man van de S.D. met 3 nieuwe arrestanten. Ze wenschten binnengelaten te worden. Nu was snel en koelbloedig optreden vereischt. De gevangenen verlieten in allerijl de gang. De knockploeg stelde zich op achter de 2de deur. Dan werd in allerijl gezocht naar het knopje van het electrisch licht buiten, want alles moest 'heel gewoon' schijnen. Men kon het eerst niet vinden. De S.D. vloekten, het duurde hen te lang, dan draaide de sleutel in het slot, de deur vloog open en Wim Stegenga schoot de beide verstuiverde moffen voorbij. Dan hoorden zij zich achter hun rug toevoegen: 'Handen omhoog': Ze waren finaal overbluft. Hadden hun automatische wapens bij de hand, maar schoten niet, Wim greep de een in zijn kraag en sleurde hem binnen de poort. De beide moffen werden uitgekleed en stonden in de onderbroek in hun laarzen. Het was een potsierlijk gezicht. Ze werden in de strafcel gegooid. Hier zaten 4 arrestanten, die in de loop van den dag waren binnengebracht. Zij boften. want zij gingen er uit. Daarmede was dit  adembenemend incident gesloten en kon worden doorgegaan met de groepering der bevrijde gevangenen, die weer in de benedengang kwamen. Bij kleine groepjes gingen ze nu de poort uit, voorzien van een wachtwoord en instructies. Sommigen als de heer en mevr. Schootstra werden per fiets vervoerd om speurhonden geen kans te geven, terwijl anderen, nadat de laatste K.P-ers vergezeld van een der bewaarders, de heer Tiemersma, die als zondebok fungeerde om de andere bewakers te ontlasten, de gevangenispoort verlieten, de brug dik onder de peper strooiden.

De 'kraak' was binnen 3 kwartier grandioos geslaagd. In totaal waren 51 gevangen bevrijd, t.w. 31 mannelijke en 11 vrouwelijke die op de lijst stonden en 8 meer dan volgens plan, o.a. was er een koerierster die met alle geweld haar verloofde mee wou hebben. Al deze gevangenen werden dank zij de voortreffelijk georganiseerde afvoergroepen waarvoor de heer E. Wiersma gezorgd had, binnen de stad bij hun gastheeren ondergebracht, die niet beter wisten of ze kregen spoorweglui. Koeriersters vertrokken direct met een brief aan de familie. De K.P.-ers kwamen na de 'kraak' op hun operatiebasis terug, waar een hunner voorging in dankgebed. De volgende morgen hielden de moffen razzia, maar niemand der bevrijden werd gevonden. Van de 25 man, die aan den overval deelnamen is later alleen de mil.pol. Joh. Kolff uit Oud-Beijerland te Leeuwarden op straat doodgeschoten.

 

De foto is van na de oorlog in het midden Piet Oberman. Pieter Gerk Oberman (schuilnaam was 'Piet Kramer') was van beroep houthandelaar in Dokkum, geboren in de gemeente Dantumadeel op 31 juli 1908 en is te Dokkum overleden op 14 november 1972.

Kijk voor het volledige verhaal van de (De Kraak) de overval op de Leeuwarder strafgevangenis.

 

◊ DRONRIJP. _26 april 1945

Woensdag 25 April, 3 uur. Met ds. Klapwijk sta ik bij de hooge brug te Dronrijp. Precies 14 dagen geleden heeft zich hier het verschrikkelijke drama afgespeeld, heeft de vijand zijn haat tegen ons volk gekoeld door den laffen moord op 13 jonge mannen. In 5 wagens werden ze hierheen gevoerd, sommigen geboeid, als schapen ter slachtbank. De bedoeling was zeer waarschijnlijk om ze nog verder te vervoeren, naar de plaats, waar een aanslag op den spoorlijn was gepleegd. De geopende brug verhinderde dit en daarom maar hier, bovendien was er haast bij, want Engelsche vliegtuigen cirkelden rond en konden de auto's beschieten. De moordenaars kropen zelfs nog even weg in een steegje. Maar dat bracht geen redding voor de gevangenen. Even later klonken de commando's. De burgers mochten geen getuige zijn van het drama, en werden onder bedreiging de huizen ingejaagd. Misschien is een meisje, met wie we spraken en die alles door een stalvenster kon zien, de eenige getuige geweest. Bij vieren werden ze tegelijk van de brug af naar beneden geleid, waar even zooveel moordenaars gereed stonden, om de doodelijke schoten te lossen.

Wat moet er in die jonge mannen zijn omgegaan; hier en nu en zoo hun leven te moeten beëindigen. Geen afscheid geen geestelijke bijstand, geen brief zelfs. We weten echter, dat er door een der groepen gebeden is en dat de afspraak was gemaakt, dat ze als mannen zouden sterven. En zoo zijn ze ook volgens de ooggetuige naar de plaats van den moord gegaan. Er waren er geen 13, maar 14, doch door de haast, die gemaakt werd, bemerkten de moordenaars niet, dat één slachtoffer slechts gewond was en toen zij vertrokken waren hebben toegeschoten burgers hem weggebracht. Hij is tot na de bevrijding in Dronrijp verborgen gehouden en verzorgd en maakt het goed.

De overigen bleven een dag tegen den hoogen walkant liggen en zijn den volgende dag (Donderdagmiddag) om 1 uur begraven in een massagraf. De beide predikanten en de pastoor waren daarbij tegenwoordig. Ds. van Wijmen bad het 'Onze Vader'. Het publiek werd niet toegelaten, ook al mee, omdat nog verborgen moest blijven dat er geen 14, maar 13 lijken werden ter aarde besteld. Een week later was de vrijheid gekomen. Toen zijn de gevallenen opgegraven en onder zeer veel belangstelling in Leeuwarden, waar allen hun domicilie hebben gehad, opnieuw begraven. Zij vielen, enkele dagen vóór de bevrijding. Zij gaven hun leven voor de bevrijding.

Nog eens, wat er in hun omging, we weten het niet. De beide jongste Wierda's gingen verheugd het Burmaniahuis, plaats van zooveel foltering en ongerechtigheid, uit in de vaste overtuiging dat zij naar het Huis van Bewaring werden overgebracht, waar ze weer eten zouden krijgen, een plaats om te slapen, waar de dreiging van foltering niet zoo voortdurend om hen was. Zij gingen naar Dronrijp. Daar wachtte hun ook de rust, maar een andere rust, de eeuwige ..... De jongste zou in vrijheid worden gesteld hadden de Duitschers gezegd. hij werd in vrijheid gesteld, voorgoed .....

Maar thuis bleven de ouders, broer en de verloofde van deze drie wachten, tot het noodlottige bericht kwam en de vader de zwaren gang naar Dronrijp maakte om de geschonden lijken van zijn jongens te identificeren. Daar waren vaders bij, naar wie de jonge kinderen zullen vragen zonder te begrijpen. Daar wordt heel binnenkort een kindje geboren, dat reeds geen vader meer heeft als het ter wereld komt. Maar hoe zou men kunnen rekenen op medegevoel bij 'Grünen' en Rexisten, die een vermaak scheppen in martelen en moorden?

Van een der dertien Mark Wierda, is een brief bewaard die hij op zondagavond heeft geschreven met geboeide handen. 'Het schrijft lastig met die dingen op'. Des morgens was hij met zijn beide broers gearresteerd, heel in de vroegte. En nog maar nauwelijks in het Burmaniahuis aangekomen werd hij voorgeroepen en begon het 'verhoor', beter gezegd de foltering. Eerst was de behandeling niet onwelwillend, maar toen de heeren hoorden, dat hij Gereformeerd was, brak het oordeel los. 'Ze trokken mijn das aan, zoodat ik bijna stikte en toen ik niets kon (wilde) zeggen, moest ik me heelemaal uitkleeden en ben zóó in een ijskoud bad gestopt, nadat mijn handen op den rug met boeien waren vastgemaakt. Toen deden ze mijn beenen omhoog, zoodat mijn hoofd onder water kwam. Telkens vroegen ze weer hetzelfde en telkens moest ik het weer ontkennen. Ze gooiden al maar water over mijn hoofd en deden tot slot het deksel van de kist dicht, zoodat mijn hoofd wel onder water moest blijven'.

Hij beschrijft dan verder, hoe hij dan de verdrinkingsdood telkens nabij was, maar dan werd het deksel weer even opgelicht, zoodat hij adem kon halen en de vraag werd hernieuwd, hij bleef ontkennen. Dat duurde van 7 tot 9 uur des morgens. 'Ik moest erg aan onzen Heiland denken', schrijft hij, en het was mij rijk, dat Kruis mijn Jezus te mogen nadragen'. En aan het slot van den brief getuigt hij: 'Ik ga vol vertrouwen de toekomst tegen. Er zal geen haar van ons hoofd vallen zonder den wil van onzen Hemelschen Vader, want Hij regeert. Onze hope is alleen op Hem. de Heer zij ons tol hulp en sterkte. Hij is nu zelfs nog ons lied, ons psalmgezang. Hij zal hel maken, dal g'u verwonderen moed'.

Moethoen.

Hier volgen de namen van 12 van de 13 slachtoffers. De 13de is niet geïdentificeerd, omdat hij waarschijnlijk een valsch persoonsbewijs
gebruikte. Hij was van elders afkomstig en slechts tijdelijk in Leeuwarden.

Aan den dood ontkwam Gerard de Jong te Huizem.

◊ Naar aanleiding van de ramp op zaterdag 27 juli 1940.

Uit: Zuid-Friesland 10 augustus 1940.