Geallieerde piloten en bemanning, gesneuveld en begraven op het ereveld Lemmer, oorlogsgraven van het Gemenebest. Common Wealth War Graves.

30 van deze personen kwamen uit Engeland, 2 uit Canada, 4 uit Australië,  5 uit Nieuw-Zeeland en 3 uit Polen.
7 'airman' uit Engeland en 1 uit Canada werden niet geïdentificeerd.

Overdracht gedenkzuil L. Mulder † 13 juli 1948.

In 1945 schreef de Vereniging Friesland 1940 - 1945 een prijsvraag uit voor een Friese gedenksteen, te plaatsen op de graven van hen, die in de jaren 1940 ., 1945 hun leven gaven voor vaderland, vrijheid en recht. De bekroonde spreuk van de heer J. de Vries uit Balk, 'Fallen yn'e striid tsjin ûnrjocht en slavernij - dat wij yn frede foar rjocht en frijdom weitsje', moest in het ontwerp worden opgenomen. Bekroond werd het ontwerp van de Amsterdamse architect Marinus Duintjer met als motto: 'En de toortsen branden op de terpen'. Het bestaat uit een twee meter hoge vierkante, obeliskachtige zuil. Daarop is een sluitstuk geplaatst, waarin een fraaie leeuw is gebeiteld. Op de zuil staat de bekroonde Friese spreuk. De horizontale steen, het z.g. letterstuk kan door de familie van de overledene van een opschrift worden voorzien.

'Zuid-Friesland' 17 juli 1948

LEMMER.Dinsdagmorgen om 10 uur werd op het oude gedeelte van de begraafplaats alhier een gedenkzuil op het graf van de illegale strijder Louis (Luitjen Mulder) aan de familie overgedragen. Bij deze plechtigheid waren de familie en enige oud-illegale werkers uit Lemsterland, w.o. de heren S. Douma, Aize Wind, de echtgenote van wijlen ds. L.W. Wessels, enz. aanwezig. Namens de Stichting 1940-1945 Sneek, sprak de directeur de heer S. Havinga een inleidend woord. Spreker wees op het leven van Louis, dat vele moeilijkheden gekend heeft. Nadat het eerst de bedoeling was geweest, om in het onderwijs werkzaam te komen, nam zijn werkkring gedurende de bezettingsjaren een andere richting. Het was in 1943 dat hij met het verzet in aanraking kwam, wetende dat daaraan groot gevaar verbonden was. Zijn laatste levensdagen is een lijden geweest. Had hij ook een andere weg kunnen inslaan? Neen, aldus spr., zijn wil stond vast, er was voor hem geen andere weg. Het was de gehoorzaamheid aan God, om zijn roeping te vervullen. Met deze woorden droeg hij de zuil aan de familie over die het volgende opschrift had:

Fallen yn'e striid tsjin ûnrjocht en slavernije.
Dat wij yn frede foar rjucht en frijdom
weitsje.

Namens de familie sprak een broer van de overledene een dankwoord aan de Stichting '40- '45, en wees op de kracht die zijn broer vond in het geloof. De heer Aize Wind sprak als voormalige verzetsleider en ging de historie na van Louis, hoe hij op 3 januari 1945 opgepakt werd. Zijn zwijgzaamheid heeft hem het leven gekost en daardoor zijn geen anderen gevallen. De heer Toon Sustring sprak hierna woorden van grote kameraadschap. 'Louis was meer dan een kameraad, hij was een broer voor mij.' Samen hebben we heel wat met elkaar besproken. Wij weten dat hij geborgen is bij zijn Heer en Heiland. De ontgoocheling is echter bitter geweest voor de illegalen na de bevrijding, aldus spreker. Met het zingen van het tweede couplet van het Wilhelmus 'Mijn schild ende betrouwen' enz. werd deze plechtigheid besloten.

◊ Onthulling gedenksteen gevallen en * 4 mei 1955 *

Rouw naast vreugde bij herdenking van onze bevrijding.

Het gemeentebestuur van Lemsterland ontvangt op 8 september 1954 goedkeuring van de Minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen om een gedenksteen te plaatsen in de toren te Lemmer, (westgevel) gezien het verzoekschrift van het comité Lemmer p/a de heer P. Beetsma, directeur van gemeentewerken Lemsterland.

In 1955 maakte de beeldhouwer Nico Onckenhoudt uit Amsterdam een beeld ter nagedachtenis aan de
oorlogsslachtoffers uit Lemmer.

Rouw naast vreugde 'bij herdenking van onze bevrijding.

Onthulling gedenksteen gevallenen 4 mei 1955.

Terwijl een straffe Zuidwestenwind om de toren van de Nederlandse Hervormde Kerk woei, vond daar aan de vooravond van de herdenking van onze bevrijding de onthulling plaats van de gedenksteen, die boven de ingang van de toren is aangebracht als een nagedachtenis aan hen, die voor de vrijheid van ons vaderland stierven of die door oorlogsgeweld om het leven kwamen. Om kwart voor zeven hadden de genodigden zich in de raadszaal van het gemeentehuis verzameld. Behalve de nabestaanden waren hier aanwezig het voltallig college van B & W en het comité dat de totstandkoming van dit gedenkteken heeft voorbereid.  Om zeven uur vond de onthulling plaats door de dames wed. Jac. de Rook en wed. F. van der Wal, waarna de voorzitter van het comité, de heer G. van der Laan, een korte rede uitsprak. Hij zeide o.a. dat dit monument een getuigenis is van de schone waarden die in ons volk leven en die door de slachtoffers ten volle zijn nagestreefd. Niet alleen de helden van het verzet echter worden met dit monument herdacht, ook zij die bij de uitoefening van hun werk of tijdens de bevrijding zijn omgekomen. Laten wij hen nooit vergeten.

Het monument overdragende aan het gemeentebestuur, zei de heer van der Laan er zeker van te zijn, dat dit het monument goed zal bewaren, waarbij hij nog wees op de bereidwilligheid, om, toen de financiën uitgeput raakten, de toren aan te wijzen als vaste bestemming van het monument. Burgemeester Krijger zei in zijn antwoord, het monument voor de gemeente gaarne te aanvaarden.
'Wij weten dat gij veel moeite hebt gehad om dit monument tot stand te brengen door de beperkte financiën waarover gij kondet beschikken. Wij geven graag de verzekering dat wij dit monument naar beste kunnen tot in lengte van jaren hopen te bewaren', zei de burgervader. Daarna vond de opstelling plaats voor de Stille omgang. Voorafgegaan door drie trommelslagers met omfloerste trommen, bewoog zich een naar schatting duizendkoppige stoet naar het kerkhof, waar enkele meisjes kransen legden bij de graven van onze gesneuvelde vrienden Luitjen Mulder en Christiaan de Vries en bij het kruis naast de graven van onze gesneuvelde geallieerden. Het deed ons goed te bemerken, hoe ook deze laatste graven er keurig onderhouden uitzagen, een postume hulde aan hen die voor onze vrijheid zijn gevallen.

In afwijking van vorige jaren, werd ditmaal de stoet niet onderbroken, doch trok in dezelfde opstelling vanaf het kerkhof door de Parkstraten via Kortestreek naar de gedenksteen, waar om 8 uur twee minuten stilte in acht werd genomen. Er werd daarna gelegenheid gegeven tot een bloemenhulde, terwijl de stoet naar de Schulpen trok. Hier zongen de gezamenlijke zangkoren van Lemmer onder leiding van de heer W. Riezebosch een drietal liederen, het Wilhelmus, het Fries Volkslied en 'Kent gij het land'. Om half negen waren er herdenkingsbijeenkomsten in de Geref.- en Ned.Herv.Kerk, waar het woord werd gevoerd door de heer D. van IJsselstein van Leeuwarden, ds. F.J. Scholten en Pastoor Brouwer. De heer Van IJsselstein sprak over de woorden uit het Wilhelmus: 'Dat ik U helpen mag'. Hij haalde enkele voorbeelden aan uit de bezetting, waaruit de wil van de gevallen helden bleek om te helpen uit de diepe nood waarin ons volk gekomen was. Pastoor Brouwer sprak over: 'Het vaderland getrouwe'. Over het mysterie van de dood werd met grote ernst gesproken. De doden zullen ons mogen vragen: Wat is er van ons in U over gebleven? Zij hebben geloofd in de wisselwerking van martelaren en volk, en zij vragen: Is het resultaat van 10 jaar vrede van dien aard, dat het offer, dat wij met ons leven gebracht hebben, zin krijgt? Het R.K.-kerkkoor zong van Palestrina: Populus Meus, waarna ds. Schol ten naar aanleiding van de woorden: De tirannie verdrijven, het woord voerde. Hij wees op het feit dat wij voor mei 1940 alleen van horen zeggen met het woord tirannie bekend waren. Hij schilderde de verschrikking van de tirannie, zoals wij die in de bezettingsjaren aan de lijve ondervonden hebben, en waarvan thans nog in vele gezinnen de littekens zichtbaar. Er is nu echter een danktoon in ons hart dat God de tirannie verdreven heeft en wij in een waarlijk democratisch land onder een Oranjevorst mogen leven. De leiding van deze nationale herdenkingsbijeenkomsten berustte in de Gereformeerde Kerk bij dr. Plenter en in de Ned. Herv. Kerk bij vicaris Huetink.

Willem van Slageren, geboren op 3 juni 1932 te Lemmer, overleden op 17 april 1945 te Lemmer.

Herinneringen van Johannes de Vries uit Lemmer.

Die hele nacht en de daarop volgende dag staan mij nog levendig voor de geest. Toch zijn er enkele dingen die er uit springen. Dat was in de eerste plaats dat we hoorden dat Willem van Slageren zwaar gewond was door granaatverwondingen tijdens de bevrijding's gevechten. Even later werd hij naar de bewaarschool aan de Lijnbaan over gebracht. Willem verbleef tijdens het voorval bij de familie Bondiettie-Jongsma aan de Schans te Lemmer.

Zijn vader liep als een gebroken man achter de brancard. Mijn grootvader ging hem vragen hoe erg het was. ‘Hij leeft nog’, was het antwoord. Al gauw hoorden we dat hij in de als noodziekenhuis ingerichte bewaarschool overleden was. Dit maakte op ons diepe indruk. De familie Van Slageren had lang tegenover ons gewoond en toen we klein waren was Willem mijn vaste speelkameraadje.

De Tweede Wereldoorlog zou ook aan de "Groningen IV" niet onopgemerkt voorbij gaan, integendeel, want op 21 oktober 1942 werd het schip overdag door Engelse jachtvliegtuigen beschoten, waarbij Jaap Stienstra helaas om het leven kwam. Kapitein Rein de Jong hees na de beschieting de noodvlag. Bemanningen van twee andere vaartuigen, de Groningen III en de Jan van Nieveen boden hulp. De zwaargewonde Jaap Stienstra werd zo snel mogelijk overgebracht naar de vaste wal, maar bezweek bij de Lemstersluis aan zijn opgelopen verwondingen. Na de zomer van 1944 bleef de toen 74 jaar oude hofmeester Bosma thuis en werden zijn zoon Yme Bosma en Tiemen, hofmeester op de "Groningen IV". Kapitein R. de Jong was inmiddels met pensioen en werd opgevolgd door A. van der Meer. Men voer toen alleen 's nachts vanwege het beschietinggevaar, maar op een heldere nacht in oktober van dat jaar werd het schip licht beschoten door een vliegtuig. Er raakte een vrouw niet ernstig gewond door een scherf en het bovenstuk van de mast kwam met een donderende klap naar beneden. Het bleef gelukkig bij één salvo en iedereen was blij toen men verder ongeschonden in Lemmer aankwam. Dit waren de zg. hongerreizen met iedere nacht veel passagiers aan boord, die voedsel gingen halen uit Friesland.

Jacob Thijseling, geboren op 16 februari 1904 te Lemmer, overleden op 21 oktober 1942 te Lemmer.

De 'Friesland' op het IJsselmeer: Op 21 oktober 1942 voerde de Royal Air Force aanvallen uit met door RAF-piloten gevlogen Mustangs op diverse doelen in Duitsland, België en Nederland. Ook de 'Friesland' van rederij Koppe werd aangevallen. Het schip was net uit Lemmer vertrokken, met als reisdoel Amsterdam. Net voorbij Rotterdammerhoek wipten twee Mustangs over de dijk van de Noordoostpolder om vervolgens laag vliegend de 'Friesland' te bestoken. De passagiers waren op het dek beneden, waardoor zij niet werden geraakt. Van de bemanning werden kapitein Jelle Hendriksma, stoker Jacob Thijseling, matroos Gerke Bootsma en lichtmatroos Emylius de Hoop gedood. Het R.A.F. vliegtuig had de pijpleiding en de stoomleiding stukgeschoten en omdat daar toen allemaal stoom uit kwam, dachten ze dat de boot in brand stond waarna het vliegtuig is weggevlogen.

Visser, H. (Vollenhove) geboren in 1894 te Scharl, overleden in 1945 te Schoterzijl.

---

Harmen Visser, geboren op dinsdag 23 oktober 1906 te Lemmer, overleden op 10 mei 1940 te Venebrugge.

Harmen was een van de eerste Nederlandse oorlogsslachtoffers in  W.O. II. Hij werd thuis in Venebrugge (ligt bij de Duitse grens) bij het in veiligheid brengen van zijn kinderen geraakt door Duitse munitie.

Bouwe de Vries, gewoond hebbend op de Polderdijk 3 te Lemmer, geboren op 30 april 1916 te Lemmer, overleden op 18 april 1945 te Heerenveen. Zwaar gewond geraakt tijdens de de bevrijding van Lemmer, waaraan Bouwe later in Heerenveen is overleden.

Christiaan de Vries, (Zat bij het 4-1 Regiment Huzaren). Geboren op 16 januari 1911 te Lemmer, overleden op 12 mei 1940 te Lemmer.

12 mei 1940.

Door de beschieting en de daardoor ontstane verwarring was veel tijd verloren gegaan, waardoor de drie eskadrons pas om 05.30 uur de hun aangewezen opstellingen hadden bereikt. Net ter plaatse aangekomen kreeg 4-1 R.H. vijf vijandelijke pantserwagens onder vuur. Na een hevig vuurgevecht trok de vijand terug op Terschuur.
Om 10.00 uur gingen de drie eskadrons met een enigszins gewijzigde opdracht voorwaarts:
4-1 R.H. naar Achterveld met opdracht te verkennen in de richting Barneveld;
5-1 R.H. naar Terschuur met opdracht te verkennen naar Voorthuizen;
5-1 R.H. naar de noordoost rand van Nijkerk met opdracht te verkennen in de richting van Putten en Ermelo.
4-1 R.H. onder aanvoering van de reserve ritmeester mr. A.L.F.J. de Vries ging halverwege Hoevelaken-Terschuur van de spoorweg en de grote weg naar Apeldoorn af naar het zuiden en volgde de weg die loopt van Terschuur naar het 4 kilometer zuidwaarts gelegen Achterveld. Aangezien de brug in deze weg over de Barneveldse Beek was opgeblazen werd deze beek doorwaad. Hierna ontving het eskadron vijandelijk vuur.
Met de eskadronscommandant aan het hoofd ging het eskadron onmiddellijk tot de aanval over en wist de vijand op Achterveld en in oostelijke richting naar Barneveld terug te werpen. Bij deze aanval werden enige krijgsgevangenen gemaakt.
De vijand waarmee het eskadron in gevecht was geraakt bestond uit een bataljon infanterie, een antitank compagnie, een genie compagnie en een batterij artillerie. De krachtsverhouding viel van meet af aan ongunstig uit ten opzichte van het eskadron.
Toen het eskadron bij de kerk van het dorp was gekomen, werd het uit twee richtingen hevig aangevallen. De eskadronscommandant, die met zijn PCn. de huzaren voorging, werd hierbij aan zijn knie gewond. Met de woorden 'Geeft niets, ik geef het nog niet op' stelde hij zijn omgeving gerust. Een aantal Duitsers die de eskadronscommandant, mr. A.L.F.J. de Vries, sommeerde zich over te geven kregen te horen: 'Dat nooit, leve de Koningin!' Kort daarna greep hij een karabijn en riep: 'Stormen'. Onmiddellijk daarop werd hij door een kogel dodelijk getroffen. De kornet P. Rink, commandant van een peloton, die eveneens moedig zijn huzaren aanvoerde, werd door een granaatscherf dodelijk aan het hoofd getroffen.
Op de westvleugel was een ander peloton vastgelopen tegen zwaar vijandelijk vuur. De pelotonscommandant, de reserve le luitenant H. Simon Thomas, werd dodelijk door een kogel getroffen, juist toen hem het bericht door een ordonnans werd gebracht dat de ritmeester was gesneuveld. Drie van de pelotons waren in een hevig gevecht gewikkeld en het vierde peloton dat in tweede lijn lag kreeg vuur van achteren. De pelotonscommandant, de opperwachtmeesterinstructeur J.H. van Melic, die zijn huzaren krachtig aanmoedigde met de woorden 'Overwinnen of sterven', werd zwaar gewond en is enige tijd daarna aan deze verwondingen overleden.
Van het eskadron waren op dit moment de eskadronscommandant, een luitenant, een kornet, een opperwachtmeester, twee wachtmeesters, een korporaal en vijf huzaren gesneuveld en waren er velen gewond. Het eskadron was nu geheel omsingeld en de vijand drong van alle zijden op.
De overgebleven pelotonscommandant, een wachtmeester die nu het commando had overgenomen, trachtte de restanten van het eskadron te verzamelen om zich aan de groep van de vijand te onttrekken. Deze poging mislukte. Velen hebben nog een tijd moedig gestreden maar tenslotte moest het eskadron de ongelijke strijd opgeven. Zestig man werden gevangen genomen, de overigen hebben na enige dagen te hebben rondgezworven, de eigen linies weer kunnen bereiken.
Achteraf is gebleken dat de eskadronscommandant niet was ingelicht over het feit dat de voorposten in dit gebied reeds met de vijand in gevecht waren!

In Achterveld is een gedenksteen onthuld.

Jenne de Vries, geboren op 5 mei 1911 te Lemmer. Jenne was verplicht tewerkgesteld in Duitsland, hij vertrok op 18 augustus 1942 en overleed daar op 28 juni 1943 te Schönebeek. Begraven op het Nederlands ereveld Loenen.

Joost de Vries, geboren op 14 augustus 1922 te Lemmer. Joost zijn vader had een winkel aan de Schans in Lemmer. Joost was verplicht tewerkgesteld in Duitsland, hij vertrok op 19 maart 1942, en is tijdens zijn verlof overleden op 5 november 1942 te Steggerda.

Bouwe van der Wal, gewoond hebbend op de Parkstraat 68 te Lemmer. Geboren op 8 juni 1902 te Lemmer, overleden op 11 april 1944 te Havelte. Omgekomen tijdens de beschieting van de bevrijding van Lemmer.

Fokelinus van der Wal, geboren op 28 november 1899 te Stedum,overleden op 18 april 1943 in Kamp Vught.

Fokelinus van der Wal is kind in een groot gezin. Fokelinus zit maar korte tijd op school omdat hij mee moet helpen het gezin te onderhouden. Al op jonge leeftijd werkt Fokelinus dan ook voor een boer in de omgeving. Fokelinus wil meer. Hij gaat in zijn vrije tijd studeren en komt als douanier aan de grens terecht. Later wordt hij belastingambtenaar.
In 1924 trouwt Fokelinus op zijn verjaardag, 28 november, met Alke Steenwijk. In het gezin Van der Wal worden vervolgens tien kinderen geboren, de jongste op 4 januari 1942.
Fokelinus van der Wal wordt na zijn huwelijk lid van de gereformeerde kerk. Hij is al snel lid van de kerkenraad, als diaken en later als ouderling. In deze jaren is Fokelinus tevens bestuurslid van de christelijke bouwvereniging Patrimonium.

In 1943 wordt Fokelinus gevraagd de namen te geven van mensen die voor de bezetter zouden kunnen werken. Fokelinus weigert dit. Een politieagent geeft dit door aan de SD in Leeuwarden en al snel doorzoekt de SD de woning van het gezin Van der Wal. Fokelinus wordt meegenomen. Hij zit eerst in Leeuwarden vast, daarna in Groningen en wordt van daar naar Kamp Vught gebracht. In Kamp Vught wordt Fokelinus ziek en overlijdt aan de ontberingen. De officiële lezing maakt melding van hart- en vaatproblemen.

Op 22 april 1943 krijgt het gezin Van der Wal van het Rode Kruis en een predikant het bericht dat Fokelinus op 18 april 1943 in Kamp Vught is overleden.

Lambrecht Willem Wessels, gewoond hebbend op de Nieuwburen 23 te Lemmer, geboren op 27 februari 1905 te Goes. Zoon van Philippus Wessels en Maria Cornelia Lamain. Overleden op 10 december 1945 te Lemmer.

Michiel Westerveld, gewoond hebbend op de Werkhaven K 45 te lemmer, geboren op 30 oktober 1900 te Schiedam. Overlden op 27 juli 1940 te Lemmer.

27 juli 1940 voltrok zich een ramp in Lemmer. Deze ramp werd veroorzaakt door een vliegtuigbom die op de waterleiding terechtkwam en tijdens de herstelwerkzaamheden ontplofte. De namen van de slachtoffers waren: Jacob Dirksen 34 jaar, Cornelis Bartholomeus Koole 50 jaar, Jan Koopmans 36 jaar, Jacob Leyenaar 46 jaar, Geert Nieuwenhuis 34 jaar, Tj. Roossien 38 jaar, KL.W. Verhoef 31 jaar, Michiel Westerveld 34 jaar. Door het  Waterschap Zuiderzeeland is een plaquette tot stand gekomen, deze plaquette heeft een plaats gevonden in het Bumagemaal als herinnering aan de ramp.

De bomexplosie te Lemmer, door Jan de Vries

 

9 mei 1995. Bij het monument in de NH-kerk werden kransen gelegd, zoals gebruikelijk vond de eerste kranslegging plaats op de militaire erebegraafplaats bij het monument 'Cross of Sacrifice' opgericht en onthuld in 1954.

Een citaat uit de herdenkingstoespraak van burgemeester J. Bosma: Hij herinnerde de aanwezigen er aan dat leven in een democratie inzet van ons allen vraagt, in gezin, straat, dorp en democratisch gekozen organen.
 

Verzetstrijders van Friesland

◊ Nu  volgen de Joodse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog uit Lemsterland.

In Lemmer woonde voor 1741 ten minste één joodse familie, die Turksma heette. Vanaf 1770 leverde een niet-joodse herberg (Herbergh. De Wyldeman) koosjer voedsel aan joden die gebruik maakten van het veer Amsterdam- Lemmer. Aan een muur van de herberg hing een bordje met het opschrift 'koosjer'. De synagoge aan de Schans, in gebruik sinds 1820, werd in 1866 met hulp van het stadsbestuur opgeknapt en ingewijd op 27 juli van dat jaar. De joodse begraafplaats werd in 1801 gekocht en lag aan de voet van de Zeedijk. De oudste grafsteen is van 1817. Vanwege overstromingen werd besloten de doden elders te begraven en in 1876 schonk de burgemeester van het nabijgelegen dorp Tacozijl, jonkheer Jacob van Swinderen, een stuk land in Tacozijl voor dit doel. De enige joodse vereniging in Lemmer was Tov we-Chesed,(God is liefde/goedheid) opgericht in 1906 voor bestudering van de Tora en verzorging van de overledenen. In 1924 werd Lemmer bij het gebied van de joodse gemeente te Sneek getrokken. De synagoge is tot 1920 gebruikt en daarna verbouwd tot een woonhuis.

Drie joden die in 1941 nog in Lemmer woonden, zijn door de Duitsers gedeporteerd en vermoord. Hun namen staan vermeld op een gedenksteen die op 4 mei 1990 is onthuld op de joodse begraafplaats in Tacozijl. In 1989 werd deze begraafplaats door de Stichting Joodse Begraafplaats Tacozijl geheel gerestaureerd. Het onderhoud wordt verzorgd door 'It Fryske Gea'.

Op deze site kunt U ook de achtergronden, gezin, familieleden en gebeurtenissen van onderstaande personen vinden. www.joodsmonument.nl.

Sara Blok. Lemsterland, 6 juni 1871. Sterfplaats onbekend, 29 september 1942. 71 jaar.

Saartje Blok. Lemmer, 25 juni 1876. Auschwitz, 19 november 1942. 66 jaar.

Jozeph Blok. Lemmer, 10 oktober 1878. Auschwitz, 19 november 1942. 64 jaar.

Hartog Blok. Lemsterland, 16 december 1882. Auschwitz, 21 september 1942. 59 jaar.

Goutje Cauveren-Benninga. Lemmer, 27 januari 1894. Sobibor, 20 maart 1943. 49 jaar

Johanna Wolff-Benninga. Lemmer, 3 januari 1891. Auschwitz, 6 oktober 1944. 53 jaar

Simon Benninga. Lemsterland, 22 mei 1879. Auschwitz, 25 januari 1943. 63 jaar.

Kaatje Benninga. Lemsterland, 27 november 1899. Auschwitz, 25 januari 1943. 43 jaar.

Henriette van Messel-Culp. Lemmer, 4 januari 1877. Apeldoorn, 24 mei 1941. 64 jaar.

Jacob Culp. Lemmer, 27 januari 1879. Amsterdam, 22 december 1940. 61 jaar.

Aron van Dantzich. Lemmer, 24 mei 1892. Sterfplaats onbekend, Sterfdatum onbekend.   

Jantje Davidson-de Jong. Lemsterland, 15 juli 1855. Auschwitz, 6 maart 1944. 88 jaar.

Mietje Wittenburg-Davidson. Lemsterland, 21 april 1878. Sobibor, 9 april 1943. 64 jaar.

Mina Davidson. Lemsterland, Lemsterland, 22 mei 1882. Auschwitz, 25 januari 1943. 60 jaar.

Elsje Mendels-Davidson. Lemsterland, 13 maart 1884. Sobibor, 20 maart 1943. 59 jaar.

Feikje van Bergen-Davidson. Lemsterland, 29 juli 1888. Auschwitz, 10 september 1942. 54 jaar.

Machiel Davidson. Lemsterland, 21 juli 1893. Auschwitz, 28 februari 1943. 49 jaar.

Debora de Bruin-Italie. Lemsterland, 3 februari 1862. Sobibor, 30 april 1943. 81 jaar.

Isidor Italie. Lemsterland, 1 november 1863. Sobibor, 2 april 1943. 79 jaar.

Anna Rachel de Lieme-Italie. Lemsterland, 4 september 1871. Sobibor, 30 april 1943. 71 jaar.

Aleida van Gelder-Italie. Lemsterland, 4 december 1873. Sobibor, 9 april 1943. 69 jaar.

Jantje Jacobs. Lemsterland, 6 november 1883. Auschwitz, 19 november 1942. 59 jaar

Mette Jacobs. Lemsterland, 22 september 1881. Sobibor, 9 april 1943. 61 jaar.

Sara de Jong-de Jong. Lemsterland, 20 maart 1869. Auschwitz, 7 december 1942. 73 jaar.

Hanna Blits-de Jong. Lemsterland, 5 september 1870. Amsterdam, 10 oktober 1942. Hanna Blits-de Jong heeft onder druk van de omstandigheden een einde aan haar leven gemaakt. 72 jaar.

Levie de Jong. Lemsterland, Lemsterland, 5 maart 1875. Auschwitz, 14 januari 1943. 67 jaar.

Naatje Rokkestikker-de Jong. Lemsterland, 27 september 1879. Sobibor, 21 mei 1943. 63 jaar.

Hester de Jong. Lemsterland, 28 mei 1881. Sobibor, 30 april 1943. 61 jaar.

Salomon de Jong. Lemsterland, 3 november 1882. Sobibor, 16 juli 1943. 60 jaar.

Sara Polak-de Jong. Lemsterland, 23 april 1891. Sobibor, 7 mei 1943. 52 jaar.

Mette Arons-de Jong. Lemsterland, 24 november 1892. Sobibor, 28 mei 1943. 50 jaar.

Abraham de Jong. Lemmer, 28 september 1893. Auschwitz, 19 augustus 1942. 48 jaar

Duifje Polak-de Jong. Lemsterland, 28 juli 1897. Auschwitz, 1 februari 1943. 45 jaar.

Jacob de Jong. Lemsterland, 16 mei 1899. Sobibor, 9 juli 1943. 44 jaar.

Abraham Arnold de Jong. Lemsterland, 14 januari 1901. Auschwitz, 12 februari 1943. 42 jaar.

Bertha Jeanetta Henderika de Jong. Lemsterland, 24 juli 1906. Auschwitz, 10 september 1943. 37 jaar.

Bardiena Krammer. Lemsterland, 20 augustus 1885. Auschwitz, 29 oktober 1942. 57 jaar.

Herman Krammer. Lemsterland, 18 maart 1887. Sobibor, 14 mei 1943. 56 jaar.

Harry Leefsma. Lemmer, 16 december 1916. Auschwitz, 23 september 1942.

Reintje de Jong-van Leer. Lemsterland, 26 april 1881. Auschwitz, 21 september 1942. 61 jaar.

Abraham van Leer. Lemsterland, 14 mei 1883. Auschwitz, 22 oktober 1942. 59 jaar.

Zadok van Leer. Lemsterland, 22 april 1885. Auschwitz, 31 januari 1943. 57 jaar.

Esther van Praag-van Leer. Lemsterland, 30 april 1888. Auschwitz, 21 september 1942. 54 jaar.

Arie Mendels. Lemsterland, 15 november 1857. Sobibor, 9 juli 1943. 85 jaar.

Mietje Delmonte-Mendels. Lemsterland, 2 mei 1861. Sobibor, 21 mei 1943. 82 jaar.

Pietje van Straten-Mendels. Lemsterland, 13 september 1874. Auschwitz, 14 januari 1943.68 jaar.

Henderina Peekel-Mendels. Lemsterland, 29 september 1876. Sobibor, 30 april 1943. 66 jaar.

Rosette Sloggem-Mendels. Lemsterland, 5 oktober 1879. Auschwitz, 27 november 1942. 63 jaar.

Pietje Morpurgo-Mendels. Lemsterland, 11 februari 1882. Auschwitz, 19 februari 1943. 61 jaar.

Pietje Bloemendal-Mendels. Lemsterland, 6 maart 1885. Auschwitz, 27 augustus 1943. 58 jaar.

Herman Speijer. Lemsterland, 1 september 1918. Sobibor, 4 juni 1943. 24 jaar.

Abraham van der Woude. Lemsterland, 7 december 1875. Sobibor, 23 april 1943. 67 jaar.

Jacob van der Woude. Lemsterland, 26 mei 1876. Auschwitz, 23 november 1942. 66 jaar.

Martha van der Woude. Lemsterland, 13 januari 1879. Auschwitz, 15 oktober 1942. 63 jaar.

Betty de Levie-van der Woude. Lemmer, 7 juni 1907. Auschwitz, 5 november 1942. 35 jaar

Marga Jetchen Therese van der Woude. Lemsterland, 9 november 1910. Auschwitz, 23 november 1942. 32 jaar

Benjamin Zeehandelaar. Lemsterland, 4 april 1863. Sobibor, 9 april 1943. 80 jaar.

Israel Zeehandelaar. Lemsterland, 26 augustus 1870. Sobibor, 7 mei 1943. 72 jaar.

Dodenherdenking 4 mei 1995.

's Middags vond een korte plechtigheid plaats op de joodse begraafplaats in Tacozijl. Burgemeester J. Bosma van de gemeente LemsterIand legt een krans bij het Monument. Uit de herdenkingstoespraak van de burgemeester citeren wij: De herdenking op 4 mei is ook bedoeld om te beseffen dat zaken zich kunnen herhalen. De opdracht blijft verbondenheid en waakzaamheid over onze samenleving. Daarbij kan zelfs verzet nodig zijn.

De Joodse begraafplaats werd in 1801/1802 gekocht en lag aan de voet van de Zeedijk. De oudste grafsteen is van 1817. In “Pinkas” wordt verteld dat vanwege de overstromingen besloten werd de doden elders te begraven en dat in 1876 de burgemeester van het nabij gelegen dorp Tacozijl , jonkheer (Jan Hendrik Frans Karel) van Swinderen, een stuk land voor dit doel schonk. Het kadaster van 1832 geeft echter al een perceel aan op de huidige plek (BLK C 532, 620 m² , begraafplaats , eigenaar de Israëlitische Gemeente) dat ook in 1930 op de topografische kaart nog als begraafplaats wordt omschreven; het bleek dat het stuk land van van Swinderen, aansluitend aan de bestaande begraafplaats lag, maar hoger gelegen.
Zo kent de huidige begraafplaats een hoger en een lager gelegen gedeelte. De Leeuwarder Courant van 14 augustus 1876 laat over het aanbod van Jhr. Van Swinderen geen twijfel bestaan:

Lemmer.

De Israëlitische begraafplaats alhier was ten eenenmale geheel onbruikbaar geworden, hetgeen voor de kleine gemeente reden van bezorgdheid gaf om daarvoor een nieuw terrein aan te schaffen, terwijl een zoodanige aankoop een niet te gering te schatten uitgaaf vereischte. Goede raad was duur. Na vergeefse pogingen te hebben aangewend vervoegde het kerkbestuur zich tot Jonkheer van Swinderen, burgemeester van Gaasterland, die ons niet alleen met finantielen raad bijstond , maar bovendien ons een groote uitgestrektheid lands ten geschenke gaf , dat ons een begraafplaats verschafte, trots het beste onder de begraafplaatsen in ons vaderland.
Aangezien wij geheel buiten de kom der gemeente van dien edelen gever woonachtig zijn, vragen wij ieder weldenkend mensch, of genoemde heer te vergeefs met aardsche goederen is gezegend.
De Israëlitische gemeenteleden betuigen jonkheer van Swinderen daarvoor dan ook hunnen duizendvoudigen dank.
Jonkheer van Swinderen bracht het tot ridder in de orde van de Nederlandse Leeuw, en was Lid van de Eerste Kamer der Staten Generaal, en ook Lid van de Tweede Kamer voor het kiesdistrict Dokkum. Voorts was hij dijksgedeputeerde van het waterschap Zeven Grietenijen en de stad Sloten, voorzitter van de Grote Noordwolder polder en voorzitter van de Vereniging van burgemeesters en gemeentesecretarissen van Friesland. Ook was hij lid van de Provinciale Staten van Friesland voor het kiesdistrict Sneek. Bij zijn overlijden op 64 jarige leeftijd in 1902 te Rijs vermeldt de Leeuwarder Courant ook nog dat de overledene gedurende zijn gehele leven een weldoener van honderden geweest was , en in zijn gemeente waar hij geboren en getogen was zich een grote mate van populariteit had weten te verwerven.

In ieder geval zullen ook de Friese Joden hem ten goede hebben herdacht. De begraafplaats Tacozijl werd omstreeks 1989 van de totale verloedering gered, door een groep Lemsters onder aanvoering van mevrouw M. Bastian-Pen. Zij richtten daartoe de ‘Stichting Joodse Begraafplaats Tacozijl’ op.
Deze Stichting zorgde voor de totale restauratie van de begraafplaats. Zo’n honderd donateurs uit Lemsterland, maar ook van ver daar buiten, steunen de Stichting financieel. De Stichting zorgt nog steeds voor het onderhoud van dit markante stukje Lemsterland, in samenwerking met de gemeente Lemsterland en Werkvoorzieningschap Caparis (voorheen Waghenbrugghe).
Aantal bewaard gebleven grafstenen: 29 tot 1938.
Aantal overleden Joden :ca 123.
Het aantal Joden geboren in Lemsterland en Gaasterland, omgekomen in concentratiekampen in de Tweede Wereldoorlog, bedraagt 5523.

50 jaar vrij Vrijheid door voertuigen 5 mei 1995.

Maandenlang werd er tot op de centimeter nauwkeurig gemeten, gepuzzeld en gepast. Een plan bedenken om een kleine honderd legervoertuigen de woorden '50 jaar vrij' te laten vormen is één ding, het ook daadwerkelijk uitvoeren is een tweede. De Stichting Bevrijdingsfestival Fryslän had zich zeer waarschijnlijk wel twee keer bedacht als ze van tevoren wist hoeveel bloed, zweet en tranen het plan zou kosten. Patronen moesten worden uitgetekend, de legervoertuigen opgemeten en op elkaar gepast en dan moesten ze bij elkaar ook nog eens die drie magische woorden vormen. De Stichting wist het plan echter met een goed resultaat af te sluiten. Vanuit de lucht is te zien hoe bij het Lauwersmeer de 92 authentieke voertuigen uit de Tweede Wereldoorlog de woorden '50 jaar vrij' vormen. De amfibie- en rupsvoertuigen, de jeeps en de verkennigs-voertuigen hadden er een lengte van driehonderd meter voor nodig. De Amerikanen, Fransen en Engelsen hadden het karwei in een uur geklaard. Zij waren speciaal voor het kunststukje met hun wagens overgekomen naar Friesland. Iedereen wist precies waar hij met z'n legervoertuig moest staan. 'Als we van tevoren de patronen daarvoor niet hadden uitgezet, was het nooit en te nimmer gelukt. Al die voertuigen hebben verschillende afmetingen, dat maakt het zo ingewikkeld. Maar het is zeker de moeite waard. Ook de buitenlanders vonden het ontzettend leuk om te doen', zegt Maaike Veldhuis van de Stichting Bevrijdingsfestival Fryslân. Het is fantastisch om te zien hoe je plannen uiteindelijk vorm hebben gekregen. Wat begint als een gek idee, krijgt steeds vastere vormen en toont uiteindelijk deze mooie tekst. Fantastisch....

◊ Onthulling Monument voor de gevallen en te St. Nicolaasga.

4 mei 1948.

It sied fan
juster is de
frucht fan
moarn.

† 17-III-1945 R. Knol W. Hof Y. Yntema D. de Ruiter S. de Ruiter

† 19-IX-1944 J. Gaastra B. Julius J. Prins

† 17-III-1945 A. Koopman J. Hornstra H. Brouwer T. Kuurstra J. Boersma

 

 

 

◊ Onthulling Monument voor de gevallenen te St.Nicolaasga 4 mei 1948.

It sied fan juster is de frucht fan moarn.

ST. NICOLAASGA, 4 Mei 1948 - Dinsdagmiddag half twee riep Dr. Haveman van St.Nicolaasga namens de commissie belast met het oprichten van een monument voor de 13 in de gemeente Doniawerstal gefusilleerden, het welkom toe aan Burgemeester en Wethouders van Doniawerstal, aan de Eerwaarde heren Kapelaan De Groot uit Zeist en Ds. Van Andel uit Spannum, aan de familieleden der gevallenen, aan genodigden en aan een groot aantal belangstellenden. Het Parochiegebouw was overvol toen Kapelaan De Groot, als eerste spreker het woord nam en ongeveer het volgende sprak: Dames en Heren, dit is een vererende maar tevens een moeilijke opdracht Ik wil een ogenblik stilstaan bij wat er gebeurd is. Op 19 September 1944 en op 17 Maart 1945 werden wij diep getroffen toen wij de schoten van de fusillades hoorden, hoewel de gefusilleerden als persoon ons vreemd waren.

Geachte familieleden van de gevallenen. Wij hebben uit de verte kunnen beseffen wat het voor u heeft betekend. Ik hoop, dat gij vandaag naar uwe haardsteden terug zult keren met een gevoel van dankbare piëteit tegenover uw dierbaren. De eerste reactie van verbittering en haat is misschien langzamerhand gaan af zakken. Haat en verbittering is negatief. Er is u misschien vaak gezegd: Het is Gods beschikking geweest en inderdaad is dit zo, al lijkt het wellicht in tegenstelling met onze wensen en opvattingen. Berusting in Gods wil is een nieuwe visie. Geloof is de kracht, die dood en haat overwint. Wanneer gij naar huis gaat, weet dan dat wij in Doniawerstal hen blijven gedenken. Gaat heen met de gedachte, dat liefde en rechtvaardigheid de dood en de haat overwint.

Tot mijn oude vrienden van de LO in de gemeente Doniawerstal zeg ik dat de banden, die in de oorlogsjaren gesmeed zijn, niet meer verbroken kunnen worden. Ons richtsnoer was steeds in dienst met het vaderland, want leven is dienen. Wij hebben geen romantiek beleefd, doch heel eenvoudig het verzet een morele steun gegeven, onderduikers geholpen, spoor- en tramwegpersoneel bijgestaan, evacués en kinderen uit de grote steden geholpen. In de grootste harmonie hebbenwe samengewerkt, hoewel we van verschillende godsdienstige overtuiging waren. Vrienden, ik hoop dat de kracht die wij in de oorlog hadden om voor de gemeenschap samen te werken, blijft bestaan. Onze gedachten gaan naar de gevallenen, maar één is er, die rechtvaardig is en dat is God. Moeders, voedt uwe kinderen op in liefde en rechtvaardigheid, niet in haat en verbittering. De heer Havenga van Sneek spreekt als voorzitter van de vereniging 1940 1945. Hij zegt: We zijn nu drie jaar na de bevrijding, vragen dringen zich aan ons op. Een der vragen is: Hebben deze monumenten nog zin? We kunnen schone monumenten oprichten en met eerbied denken aan de gevallenen, maar is dit voldoende? Neen! Laat ons op deze dag denken aan onze plicht. We moeten niet doen aan heldenverering, maar we zijn mensen met al onze zonden en gebreken. Laat de nationale feestdag zijn een nationale Zondag, een dag van rust en overdenking. Laten we niet aan ons zelf denken, maar laten we samenwerken aan de toekomst. We moeten een biddend volk zijn, dat met zijn gedachten naar God gaat. Laat ons in dat vertrouwen sterk staan in de toekomst.

De heer Jongeneelen van Amsterdam, hoofdbestuurslid van de Vereniging van spoor- en tramwegpersoneel, denkt op deze dag in het bijzonder aan de heer Berend Julius uit Veenwouden, één van de gefusilleerden, maar niet alleen aan deze bondsmakker, ook aan de vele miljoenen slachtoffers uit de wrede oorlog. Niet alleen zij die met de wapenen in de hand vielen, maar ook de mannen en vrouwen van de verzetsbeweging die gevallen zijn. Zij hebben hun leven geofferd in het belang van de ganse mensheid. Ook denkt hij aan de tienduizenden die nog zitten in de concentratiekampen en gevangenissen. We hebben nog lang niet de bevrijding, zoals we die gehoopt hadden en het zal de taak der ganse wereld zijn om het opkomende spook te keren. Mag dit onder een andere naam zijn dan in 1940, in wezen is het hetzelfde. 500 leden van het spoor- en tramweg personeel zijn gevallen. Hij brengt namens zijn organisatie hulde aan zijn bondsmakker Berend Julius, als een der velen, gevallen in dienst der mensheid. Hulde en dank aan al de gevallenen, dat zij rusten in vrede.

De heer Bakker, onderwijzer te St.Nicolaasga bracht in dichtvorm hulde en dank aan de gevallenen. De heer Westerink uit Baarn zegt dat hij met diepe ontroering hier degenen die gevallen zijn herdenkt. Hij was één der eerste onderduikers in deze streek van Friesland en brengt dank voor de hulp aan duizenden Nederlanders verstrekt. Hij dankt de Friezen voor hun verzet dat hij heeft leren waarderen. Bovenal dank aan God die de gevallenen de kracht gegeven heeft dit te kunnen doorstaan. In het bijzonder herdenkt hij zijn gevallen vrienden Koopman en Hof.

De heer Douwe Tamminga, lid van de Commissie voor oorlogsmonumenten spreekt: In pear jier lyn haw ik kontakt opnommen mei de kommisje ut Doanjewerstal, ik bring myn tank oan harren, dat hja yn sa'n koarte tiid kans sjoen hawwe mei it monumint klear to kommen. Finansieel moast verschillende de gemeente it seis rèdde, it jild moast hjir wei komme. Op it monumint stiet de spreuk: It sied fan juster is de frucht fan moarn. De slachtoffers binne it sied, dat yn'e groun moast, opdat minsken dy't nou noch libje de frucht der fan krije. Hij bislût mei it gedicht fan Fedde Schurer 'Deaden bitinking'.

Ds. Van Andel van Spannum spreekt nu: Vrienden. Ik herinner het mij nog als de dag van gisteren, dat wij op Zondag 18 Maart na de preek ons begaven naar dat kleine huisje waar de lichamen lagen. Die dingen vergeet men niet meer. Het is zo gevaarlijk, dat wij ons verliezen in grote woorden, het is beter er eens heel stil over na te denken. Wat hebben wij eigenlijk gedaan. Wij zijn laf geweest, als we schoten hoorden liepen we weg. Als we daar aan denken, dan vraag ik mij af, wat heeft deze mensen gedreven om te doen wat zij hebben gedaan? Wat heeft deze mensen bezield, ze wisten wat hun misschien te wachten stond. Deze mensen hebben gedaan wat wij als christenen vaak hebben nagelaten, zij handelden naar het woord van Paulus: Draagt elkanders lasten en vervult alzo de wet van Christus. Wij kunnen ook in alle eenvoud meebouwen aan een nieuwe toekomst, dat staat zo vast als vast staat, dat God de aarde niet los laat. Ondanks wat ons tegengevallen is, bestaat er toch nog iets van: Draagt elkanders lasten. Hij brengt dank aan de Moeder Overste, die de grond heeft afgestaan waarop het Monument gesticht is. Hij wenst allen in dit moeilijke uur kracht en stille blijdschap. De aanwezigen begaven zich nu allen naar de plek waar het monument verrezen is.

Kapelaan De Groot onthult het monument en draagt het over aan het gemeentebestuur. Burgemeester Van Douwen aanvaardt. het monument en zegt, dat er een woord is dat vaak gebruikt wordt. Dat is het woord dankbaarheid. Dit woord wordt vaak gezegd, maar hoe vaak voelen wij ons ontroerd wanneer wij dit woord gebruiken? De tijd van voor 1940 had enige overeenkomst met de tegenwoordige tijd, we hadden toen de vrijheid, die wij vaak niet waardeerden. Toen de vrijheid ons in 1940 door onbeschaafde horden werd ontnomen, toen kwam de dankbaarheid te laat, maar het vuur van de vrijheid bleef smeulen, er waren mannen die voor deze vrijheid hun leven wilden offeren. Dit offer hebben zij gebracht, wiens namen op dit monument staan. Eerbiedig herdenken wij hun. Wij staan bij dit monument, gewijd in dankbaarheid aan hen die vielen.

De gevallenen vragen ons: Wat hebt gij gedaan voor de vrijheid? Werkt gij voor uw medemensen of alleen voor eigen voordeel? Wij hebben ons te schamen over vele dingen en moeten de hand in eigen boezem steken. Er is te veel eigenbaat en verdeeldheid, zoek dit niet ver, het is ook in onze gemeente en ook in St.Nicolaasga. Hij brengt het comité dank voor de overdracht en aanvaardt het monument met eerbied. De gemeente zal voor de verzorging zorgen, hij doet een beroep op de ouders en de opvoeders om ook de jeugd eerbied bij te brengen voor dit monument, hetwelk doet denken aan een waarschuwende vinger.

'It sied fan juster is de frucht fan moarn' laat dit zaad niet verkommeren, dit gebeurt wanneer wij alleen zien het eigen belang. Na de aanvaarding werden een twintigtal kransen en bloemstukken gebracht door verschillende corporaties en verenigingen. Het monument zelf bestaat uit een zandstenen zuil, waarin gebeiteld op de voorzijde:

19-9-'44. J. Gaastra, B. Julius, I. Prins,
en op de beide zijden:
17-3-'45. R. Knol, W. Hof, IJ. IJntema, D. de
Ruiter, S. de Ruiter, A. Koopman, J. Hornstra, H.
Brouwer, T. Kuurstra, J. Boersma.

 

◊ Zij, die vielen . Doniaga 17 maart 1945

 

	Yntema, Yde Bouke. Yde Bouke Yntema, geb. 27 febr. 1902 in Hemelum (Fr.). Tijdens de bezetting diende de boerderij van de familie Ynterna in Hemelum als bergplaats voor wapens en munitie van de verzetsbeweging. Verder verleende Yntema medewerking aan wapentransporten. Na de meidagen van 1940 liet hij "Hâld moed". op het toegangshek naar zijn boerderij schilderen. lijn zoon hield na de oorlog deze opbeurende tekst van zijn vader in ere. Op het later vernieuwde ijzeren hek is die tekst namelijk weer aangebracht. Yntema had ook tijdens de oorlog altijd de vlag op de boerderij als het de verjaardag van koningin Wilhelmina was (31 aug.), Toen kwam de waarschuwing dat er overvallen van de SD te verwachten waren, maar hij bleef thuis en ook na de geboorte van zijn kind dook hij niet onder, omdat hij zijn vrouw niet in de steek wilde laten (Het kindje was vrijwel direkt na de geboorte overleden). De volgende dag (20 maart 1945) kwam de SD en Yntema werd naar "Crackstate" in Heerenveen overgebracht. Hij stierf op 17 maart voor het vuurpeleton in Doniaga, samen met nog negen anderen. Hij ligt begraven op de Hervormde Begraafplaats in zijn geboortedorp Hemelum.
	Ruiter, Siebe de. Siebe de Ruiter, geb. op 26 jan. 1882 in Tjalleberd. Veehouder in Oudehaske. Omdat zijn boerderij aan het water lag, kwam het verzoek van de illegale werker, Hotze Brouwer - eveneens woonachtig in Haskerhorne - om een partij wapens te verbergen, die dan later per schip afgehaald kon worden.
	Ruiter, Durk de. Siebe en zijn zoon Durk - geb. op 25 sept. 1921 in Oudehaske - waren bij alle vier wapendroppings aan het Nannewijd betrokken geweest. Als gevolg van andere arrestaties werden zowel de vader als de zoon gearresteerd en naar 'Crack-State' in Heerenveen gebracht. Op 17 maart 1945 werden ze als represaille op het erf van de familie Schotanus om Doniaga gefusilleerd. Beiden liggen begraven op de Hervormde begraafplaats in Oudehaske.
	Hornstra, Jeen. Jeen Hornstra, geb. 22 mei 1900. Veehouder in Wyckel (Gaasterland). Hij had zich nooit met illegaal werk ingelaten, maar op een avond had een neef gevraagd of voor één nacht de helft van een vracht wapens in zijn schuur mocht. Prompt werd hij daarop gearresteerd op verdenking van het verbergen van wapens. Hij werd naar de beruchte SD gevangenis "Crackstate" in Heerenveen gebracht. Op 17 maart 1945 werd hij, samen met negen andere gevangenen, in Doniaga gefusilleerd als represaille voor een aanval van illegale werkers op een tweetal rondneuzende Duitse marinemensen.
	Brouwer, Hotze. Hotze Brouwer, geb. 28 mei 1910 in Akmarijp. Hij was veehouder op de Beatrixhoeve in Haskerhorne. Hij verborg o.a. wapens in zijn boerderij, die daar gedropt waren op het droppingsveld bij het Nannawijd. Verder was hij medewerker van de LO in de gemeente Haskerland. Als gevolg van een andere arrestatie werd hij op 8 febr. 1945 gearresteerd en kwam terecht op het beruchte "Crackstate" in Heerenveen. Gefusilleerd op 17 maart 1945 in Doniaga en begraven op de Hervormde begraafplaats in Haskerhorne. Op de muur van de toren van de Hervormde kerk aan de Midstraat in Joure is een gedenkteken voor hem aangebracht.
	Kuurstra, Th. Th. Kuurstra, geb. 28 dec. 1920, ongehuwd, Leerling middelbare technische school. Hij was ondergedoken op de Beatrixhoeve te Haskerhorne bij Hotze Brouwer. Behoorde tot de Binnenlandse Strijdkrachten. Hij behandelde vooral het wapenvervoer. Thomas werd gearresteerd op 8 februari 1945 tengevolge van andere arrestaties. Samen met enkele andere verzetsstrijders werd hij gefusilleerd als represaille voor de liquidatie van de Duitse Oberreviermeister Paul Platt en de Nederlandse Unterwachtmeister Foppe Kootstra op het erf van boer Schotanus te Doniaga. Begraven op de algemene gemeentelijke begraafplaats te Harlingen.
	Boersma, J. J. Boersma, geb. 17 febr. 1910, gehuwd 2 kinderen. Van beroep veehouder te Katlijk. Behoorde tot de ontvangstploeg die na dropping van wapens, deze onderbracht in een schuilplaats en voor de distributie daarvan zorgde. Door de SD gearresteerd op zijn boerderij te Katlijk op 23 januari 1945. Voor verhoor werd hij overgebracht naar het SD-bolwerk Crackstate in Heerenveen en daar ook zwaar mishandeld. Met negen andere politieke gevangenen gefusilleerd op het erf van de boerderij van de familie Schotanus als represaille voor het liquideren van de Duitse Revieroberwachtmeister Paul Platt en de Nederlandse Unterwachtmeister van de Wasserschutzpolizei Foppe Kootstra op 15 maart 1945. Begraven op de bijzondere begraafplaats te Nieuwehorne.
	J. Gaastra, geb. 14 aug. 1913 van beroep bakker, wonende te Sneek. (gehuwd, 2 kinderen). Behoorde tot de KP-Scharnegoutum. Gaastra is gearresteerd op 13 september 1944 in het spergebied te Harlingen. Op dat moment droeg hij een armband van de Binnenlandse Strijdkrachten bij zich en tekende daarmee zijn doodvonnis. Samen met stationschef Berend Julius en politieman Johannes Prins, beiden woonachtig in Veenwouden, is hij gefusilleerd. Begraven op de algemene gemeentelijke begraafplaats te Sneek.
	Julius. Berend. Berend Julius, geb. op 28 juni 1884 in Beerta. Stationschef (eerste haltechef) in Veenwouden. Nadat QP 10 juli 1944 Veenwouden een Duitse bezetting had gekregen, waren er vaak Duitse soldaten op het perron. Na "Dolle Dinsdag" - 5 september 1944 - spraken de Duitsers vaak over een snel vertrek uit Nederland, waarop Julius geantwoord zou hebben: "Dan laat ik de trein niet vertrekken". Bij dit gesprek was ook opperwachtmeester Johannes Prinz aanwezig, maar hij nam geen deel aan het gesprek. Gebleken is dat de uitspraak van Julius aan de Duitse commandant is doorgegeven en op 9 september werden Julius en Prinz gearresteerd en naar de SD in Leeuwarden overgebracht. Daar werd Julius zwaar mishandeld. Nu was bij St. Nicolaasga, ondanks de Spoorwegstaking, de tram blijven rijden. Op 18 september dwong een groepje KP-ers de tram tot stoppen en de trammensen tot staking. De Duitsers schoten nu als represaille de volgende morgen drie mensen bij St. Nicolaasga neer, die in de Leeuwarder gevangenis zaten. Onder hen was ook Julius.
	Prins. Johannes. Johannes Prins, geb. op 17 sept. 1901 in Dokkum. Nadat Veenwouden op 10 juli 1944 een Duitse bezetting gekregen had zag men vaak Duitse soldaten op het perron in Veenwouden. Na "Dolle Dinsdag" spraken de Duitsers over een snel vertrek uit Nederland, waarop de stationschef Berend Julius geantwoord zou hebben: "Dan laat ik de trein niet vertrekken". Bij dit gesprek was ook opperwachtmeester Johannes Prins van de marechaussee in Veenwouden aanwezig. Gebleken is dat de uitspraak van Julius aan de Duitse commandant is doorgegeven en op 9 september 1944 werden Julius en Prins gearresteerd en naar de SD in Leeuwarden gebracht. Prins werd in tegenstelling tot Julius niet mishandeld, maar beiden werden op 19 september als represaille bij St. Nicolaasga gefusilleerd. Een verzetsgroep had hier de tram naar Lemmer laten stoppen in verband met de Spoorwegstaking. Hij ligt begraven op de Hervormde Begraafplaats in Veenwouden.

 

◊ De spoorwegstaking ook in Friesland NTM 18 september 1944.

Het verhaal van een snotneus vijftig jaar geleden.

Lemmer tramstation, gereed voor vertrek naar Heerenveen.

Maandagmorgen 18 september 1944 NTM station te Lemmer. Ik had die dag vroege dienst als hulpconducteur op het trajekt Lemmer- Joure v.v. Gezien het feit dat het stationskantoor nog gesloten was begaf ik mij naar de loc. remise. Daar aangekomen zag ik de machinist (Berend Visser) in druk gesprek met conducteur (Imke de Vries) en ze konden het ergens niet over eens worden. Het bleek dat de Nederlandse regering in Londen een spoorwegstaking had afgekondigd. De machinist zei:"We zijn geen spoor; maar tram" en de conducteurvertelde dat we wel onder de spoorwegen vielen. Toen ik erbij kwam staan vroeg de machinist aan mij:"Zeg snotneus, wat moeten we doen, rije of niet rije?"

Nu ik was nog maar net 14 dagen bij de tram, dus of we nu wel of niet bij het spoor hoorden wist ik ook niet. Ik stelde de heren voor laten we naar Joure rijden, daar hebben we aansluiting naar Sneek en Heerenveen. Als die trams niet komen, weten we precies hoe laat het is. Overleg met onze stationschef was niet mogelijk, deze was NSB-er, fout dus. Mijn idee werd aangenomen en op tijd vertrokken wij richting Joure. Passagiers die een retourtje kochten werden door ons gewaarschuwd dat de kans groot was dat er op de terug terugreis geen tram meer reed. Over het algemeen werd dit gemoedelijk opgenomen, enkelen vertelden dat ze dit al verwacht hadden. Bij aankomst in Joure viel ons op dat het er erg rustig was. De dienstdoende chef was bezig de boel af te sluiten en vertelde dat hij met vakantie ging. Via de diensttelefoon konden wij geen verbinding meer krijgen, zowel Sneek als Heerenveen zwegen. Toen de tram uit Sneek binnen kwam en wij kontakt opnamen met onze kollega's was er maar één oplossing; terug naar onze standplaats en dan de pet in de bomen hangen. Wij spraken af dat we in Lemmer de tram vóór de trambrug zouden verlaten, dit om kontakt met onze foute chef te voorkomen. Maar dit pakte allemaal heel anders uit. In Sint Nicolaasga sprongen zes á zeven man gewapend met vuurwapens in de hand op de tram en sommeerden ons allemaal uit te stappen en met de handen omhoog voor het station te gaan staan. De leider van deze verzetsgroep vertelde ons dat de spoorwegstaking nu een voldongen feit was. Wie niet gehoorzaamde speelde met zijn leven. Met een hoeraatje en leve de Koningin vertrokken de heren met onbekende bestemming.

De conducteur en machinist zijn op geleende fietsen elders ondergedoken. Vanwege mijn leeftijd was het niet nodig dat ik mij verstopte en ik ben dan ook gewoon via de tramlijn naar Lemmer gelopen. Deze knokploeg stond onder leiding van 'Harry Reeskamp' uit Scharnegoutum. De aktie kreeg nog een triest vervolg, de Duitsers waren volkomen verrast en dit op een kritiek moment. Ze waren razend en in hun onmacht grepen ze meteen naar hun enige middel om de bevolking schrik aan te jagen: terreur! Met bloed moest deze nederlaag tegenover het volk worden vergolden. De drie slachtoffers werden op 19 september vroeg uit de Leeuwarder gevangenis overgebracht naar St. Nicolaasga, Daar werden zij één voor één doodgeschoten. Drie vrouwen waren weduwe, zeven kinderen vaderloos geworden. De slachtoffers waren: Berend Julius, stationschef Veenwouden, Johannes Prins, opperwachtmeester uit Veenwouden, Jacobus Gaastra. bakker uit Sneek.

A. Moet.

◊ Monument nabij de dijk Tacozijl IJsselmeer.

Nijemirdum. Midden in het weiland.

Monument onthuld 6 april 1950 door stichting Vereniging 1940-1945, gemaakt door fa. Eygelaar te Wolvega.
Het monument is in 1988 door de Chr. lagere school in Nijemirdum geadopteerd. Hoofd der school P. Bode.

26 oktober 1946

Massagraf in Gaasterland.

Vorige week werden we opgeschrikt door het bericht over het vinden van een massagraf bij Tacozijl , zoals de eerste berichten luidden. Door de bekentenis van een SD-er was nl. komen vast te staan, dat zich onder Hooibergen in de gemeente Gaasterland een massagraf moest bevinden - waarin minstens vijf Nederlanders lagen begraven. Dit massagraf is naar wij vernemen gelegen tegen de zeedijk in de omgeving van het Hondenest, ongeveer ter hoogte van de betonnen bergplaats van het Waterschap de Zeven Grietenijen en Stad Sloten.

Op aanwijzing van genoemde Duitser is vrijdag met de opgraving een aanvang gemaakt, waarbij leden van de rechterlijke macht tegenwoordig waren. Reeds vrij spoedig werden de stoffelijke resten van een vijftal Nederlanders gevonden, die na gekist te zijn te Nijemirdum opnieuw ter aarde zijn besteld. Bij identificatie is gebleken. dat de gevonden lijken de stoffelijke resten zijn van Dirk Dijkstra van Terzool; Herre Winia van Amsterdam; Gerrit Vlietstra van Den Haag; Jurjen Hoomans en Hendrik Huizinga van IJlst. Wij vernemen nog dat de beide IJlster mannen op 5 april 1945 door de Duitsers waren gegrepen en dus reeds den volgende dag zijn gefusilleerd. Van deze beide mannen heeft woensdag te IJlst en van Dirk Dijkstra te Terzool opnieuw de herbegrafenis plaats gehad onder grote belangstelling van de zijde van de bevolking.

	Zij, die vielen .....nabij Tacozijl  6 april 1945. Winia, Herre. Herre Winia jr. geb. 4 nov. 1910, gehuwd, monteur wonende te Amsterdam. Hij was tijdens de meidagen van 1940 sergeant. Lid verzet in functie als district operatieleider en wapeninstructeur. Door verraad als onderduiker gearresteerd in de woning van Durk Dijkstra te Terzool door de Grüne Polizei uit Sneek. Herre werd overgebracht naar het politiebureau in Sneek en daar onder mishandeling verhoord. Tijdens de verhoren bleek dat de Duitsers behoorlijk op de hoogte waren van de verzetsactiviteiten uit de omgeving van Terzool. Winia, zijn gastheer Dijkstra en nog drie andere verzetsstrijders werden op de Zandvoorderhoek bij het IJsselmeer gefusilleerd door een executiepeloton onder commando van de SD’er Max Ströbel. Oorspronkelijk op waardige wijze begraven te Sondel. In oktober 1946 werd hij herbegraven te Amsterdam en later definitief herbegraven op het ereveld OGS te Loenen (Gld).
	Dijkstra, Durk. Durk Dijkstra, geb. in de voormalige gemeente Rauwerderhem. Hij was groentehandelaar in Terzool en verborg onderduikers. Ook had hij wapens in huis die afkomstig waren van droppings. Op 29 maart 1945 werd hij thuis door de Duitsers gearresteerd en toen die (de rest van) de wapens niet wisten te achterhalen, werden ze zó woedend, dat ze Dijkstra op 6 april 1945 aan de IJsselmeerdijk op de Zandvoorderhoek tussen Sondel en Nijemirdum samen met vier anderen fusilleerden. Dijkstra was toen 29 jaar.
	Gerrit Vlietstra, geb. 2 jan. 1922 te Drachtstercompagnie. Behoorde tot de KP-Den Haag en de KP-Sneek. Hij sloot zich aan bij de illegaliteit. Aanvankelijk was hij ondergedoken in Den Haag, maar keerde later als onderduiker terug in Sneek. Vermoedelijk na verraad op zijn onderduikadres gearresteerd op Goede Vrijdag 30 maart 1945. Samen met vier anderen gefusilleerd bij de zeedijk aan de Zandvoorderhoek bij Nijemirdum door een executiepeloton onder leiding van de SD-commandant Max Ströbel.
	Hoomans, Jurjen. Jurjen Hoomans, geb. 5 april 1913 in Eppinghoven (D.). Landarbeider/los werkman van beroep. Was inwoner van IJlst en lid van de BS. Bij hun jacht op gedropte wapens hadden de Duitsers begin april 1945 een aantal illegale werkers te pakken gekregen, onder wie Jurjen Hoomans. Toen het slechts lukte om maar een handvol van die wapens te vinden; werden de SD-ers razend en namen de mannen mee naar een afgelegen plek aan de dijk van het IJsselmeer tussen Sondel en Nijemirdum. Daar werden ze zonder vorm van proces doodgeschoten (6 april 1945).
	Huizenga, Hendrik. Hendrik Huizenga, geb. 26 nov. 1909 in IJlst. Visser van beroep en inwoner van IJlst. Hij was aangesloten bij de LO-IJlst. Schuilnaam. "Taeke". Bij hun jacht op voor de illegaliteit gedropte wapens, hadden de Duitsers in Zuid-West Frieland begin april 1945 een aantal illegale werkers te pakken gekregen, onder wie Hendrik Huizenga. Toen het niet lukte om meer dan een handvol van die wapens te vinden, werden de SD-ers razend en namen op 6 april 1945 de mannen mee naar een afgelegen plek aan de dijk van het IJsselmeer tussen Sondel en Nijemirdum. De vijf mannen, die zouden worden doodgeschoten, kregen nog tijd om zich op de dood voor te bereiden, waarbij één van hen voorging in gebed. Toen commandeerde de SD: "Vuur!" Twee mannen bleken slecht geraakt, waarop de SD hen een genadeschot gaf. Na de bevrijding heeft het nog een tijdje geduurd vóór men het graf ontdekte en de lijken geïdentificeerd konden worden. Huizenga ligt begraven op de Algemene begraafplaats in IJlst, rij 31, nr. 537.
	Oorlogsmonumenten - Monument-detail.

Monument met de 5 namen.

 

◊ Monument van Dankbaarheid.

Men schrijft ons: 22 februari 1947. Zondag 16 februari is in de RK-Kerk alhier een dankdag gehouden en werd op plechtige wijze het feit herdacht, dat onze havenplaats Lemmer, ondanks de gevaarlijke en ongunstige ligging tijdens de oorlog,. gespaard is gebleven van grote rampen. Door de parochianen was tijdens de oorlog al geld bijeengebracht met het doel een monument van dankbaarheid in de Parochiekerk op te richten. Door de grote kunstenaar Charles Eyck uit Valkenburg werd reeds in het einde van het vorig jaar een muurschildering aangebracht, voorstellende ons dorp Lemmer, gedragen door een groep engelen. En in 't begin van deze maand vond het kunstwerk haar voltooiing door de plaatsing van een beeldhouwwerk van dezelfde kunstenaar, voorstellende de verschijning van Maria, de Moeder Gods, aan drie kleine kinderen, welke verschijning plaats vond in 1916 in 't dorp Fatima in Portugal.

Pastoor Franciscus Petrus Maria Mets werd geboren te Dokkum op 15 augustus 1899, priester gewijd op 15 augustus 1924 te Utrecht, was kapelaan te Beek (1924 - 1926), Arnhem (1926 - 1938), en Hilversum (1938 - 1942), en vervolgens pastoor te Lemmer (1942 - 1954) en te Joure van 1954 tot 1970. Hij was Ere-Kanunnik van het Bisdom Groningen. Hij was Ridder in de Orde van Oranje Nassau. Overleden 24 mei 1986, oud 86 jaar en begraven op het RK-kerkhof te Joure.

Ds. L.W.Wessels.

Van de 291 personen die in verband met of tengevolge van hun bijdrage aan het verzet in de provincie Friesland gestorven zijn en waarvan in het verzetsmuseum een foto is geplaatst. Daarvan is er ook een van Ds. L.W. Wessels.

December 1945.

Maandag 10 December was voor de Geref. Kerk te Lemmer ca. een droeve dag, daar haar geliefde Herder en leeraar Ds. L.W.Wessels, na een kort doch hevig lijden, nog plotseling van haar werd weggenomen in den leeftijd van 40 jaar. In Maart 1936 kwam Ds.Wessels vanuit Abcoude in Lemmer, zoodat hij hier ruim negen jaren zijn ambtswerk mocht verrichten. Met trouwe toewijding en met de inzet van zijn geheele persoonlijkheid heeft hij zijn plicht vervuld, altijd en overal getuigende van zijn Zender. Niet alleen in zijn gemeente, maar ook daarbuiten in evangelisatie en straatprediking, alsmede het spreken in de kampen van den Noord-Oost-polder heeft hij steeds zijn beste krachten gegeven en opgeroepen tot het geloof in den Heere Jezus en tot een leven in gehoorzaamheid aan Zijn Woord. Zijn verscheiden is voor zijn gemeente, doch inzonderheid voor zijn echtgenoote en kinderen een gevoelige slag. Ook in het dorp onzer inwoning zal de geziene en beminde figuur van Ds.Wessels zeer worden gemist, doch ons verlies is voor hem enkel winst, daar wij weten dat hij uit zijn lijden verlost, thans zijn God in volmaaktheid mag dienen.

 

1| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | Home

Niets uit deze website mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt  of op andere wijze gebruikt worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de samensteller.