Luyden van eren.

Voorouders en nageslacht van Saco van Teyens (1601-1650)


Eerder gepubliceerd in: Genealogysk Jierboek 2006, pp. 7-85.
Bron: Nico van der Woude
Boompjes21
7607 HE Almelo
(0546) 81 70 36

Site: Nico van der Woude

 

Van de doden niets dan goeds. We zullen er niet meer achter komen, wat de inwoners van de grietenij Opsterland er nu werkelijk van vonden. Daar doen de gezagsdragers en cultuurbroeders in die dagen echter bepaald niet moeilijk over en eigenlijk speelt het ook geen rol: het gaat hier om een letterkundige verpozing. De dichter Backamude, windt er dan ook bepaald geen doekjes om, als hij in 1650 een “Truyr-Gedicht ende Rouw-Clacht” het licht doet zien bij het overlijden van Saco Teyens. Deze publieke lofprijzing valt de gestorven grietenijsecretaris van Opsterland ten deel:

 

I. Backamude: “Truyr-Gedicht ende Rouw-Clacht”. Foto door de auteur.1

 

Gelegenheidsgedichten - van elk denkbaar peil - zijn van alle tijden, maar een dergelijk vers is toch wel bijzonder kenmerkend voor de Renaissance.
Er is niets nieuws onder de zon, want wanneer literaire grootheden als Hooft en Vondel, zich afgeven met funeraire poëzie, kan men elders in het land der letteren natuurlijk niet achter blijven. Zo dus ook in Friesland van de zeventiende eeuw, want ook daar dichtte men aan het hof van de Friese Nassaus, bij speciale gelegenheden dat het een aard had.2

Uiteraard laten anderen in die dagen dat rondborstige en warme licht van de hoofdstedelijke hofcultuur graag op zich afstralen en zo kan het gebeuren, dat ook de regenten op het platteland van Opsterland zich laten vereeuwigen op rijm.3

Backamude, schrijft het lijkdicht voor Saco Teyens, overigens strikt volgens de eisen van de mortuaire literatuur uit die dagen. Lofprijzing (laus) op de ontzielde, klacht (luctus) en vertroosting (consolatio) voor de nabestaanden zijn dan ook zonder meer aanwijsbaar. Subtiel detail aan de opmaak van de Leeuwarder drukker Frans Hardomans, is de versiering, die de eikels laat zien uit het familiewapen van de aflijvige.4
De prangende vraag die zich vervolgens aandient is: wie is toch die Saco Teyens, die hier in het gedicht ogenschijnlijk zo tot de verbeelding spreekt? Laten we de verbeeldingskracht maar even voor wat het is, want een onbekend gebleven kunstenaar vereeuwigde Saco, namelijk in 1635.

Wat we op dit konterfeitsel zien, is beslist een man van zijn tijd en zijn wereld: fiere knevel, schrandere oogopslag, trotse kop boven een modieuze molensteenkraag, de rechterhand zelfverzekerd in de zij. Kortom, we zien een zelfbewust ogende plattelandsregent.

 

Saco van Teyens. Foto: Iconografisch Bureau, ‘s-Gravenhage.

 

Ik tref de hoofdrolspeler van dit verhaal zeker niet bij toeval. Bij het onderzoek naar voorouders stuit men uiteraard op ander takken van een familie. De vertakking begint bij Teye Saeckes, die meer dan dertig lange jaren grietenijsecretaris van Opsterland is, en zijn oudste broer (mijn voorvader), Sierck Saeckes.
De zoon van Teye Saeckes, is de spil van deze geschiedenis. Saecke Teyes, of iets deftiger: Saco Teyens, want over hem hebben we het hier, ontwikkelt zich in de kleine halve eeuw van zijn leven tot een heuse pater familias.
Het is dan ook niet toevallig, dat juist zijn patroniem stolt tot de familienaam, waarbij het gedistingeerde “van” allengs in de zeventiende eeuw opduikt. Saco, consolideert letterlijk en figuurlijk het door zijn vader begonnen karwei en werkt metterdaad gestaag verder aan de uitbouw van het familiefortuin. Door zijn onverpoosde bemoeiingen in de ambtenarij en de vervening kan hij met recht gezien worden als de grondlegger van de Van Teyensdynastie, die tot ver in de negentiende eeuw een flinke vinger in vooral de Opsterlandse pap had.

Over die familie Van Teyens, is in genealogisch opzicht in de loop der tijd wel het één en ander verschenen, het ging dan echter altijd om brokstukken.5

Dat is beslist geen nieuw geluid: “zonderling mag het heetten dat nergens omtrent dit geslacht iets in genealogische tijdschriften wordt gevonden”, verzuchtte W.M.C. Regt al in 1934.6

Een werkelijk doorwrochte publicatie over afkomst en rechte familieverhoudingen ontbreekt nog altijd.
Het is wellicht ook logisch, omdat deze ooit redelijk invloedrijke familie uitgestorven is - wie taalt daar nu nog naar? Toch is het beeld niet helemaal compleet, want familieleden Van Teyens, duiken wel met grote regelmaat op in (vooral Friese) genealogische publicaties.7

Dat alles bijeengenomen rechtvaardigt in mijn ogen toch wel een artikel, vandaar dat ik de hand aan de ploeg geslagen heb.
In oorsprong gaat het bij deze familie om Friese eigenerfde boeren.
De familie Van Teyens, is in de loop van de tijd direct (bijvoorbeeld door huwelijken) of indirect (bijvoorbeeld via gemeenschappelijke zakelijke belangen) gelieerd geraakt aan veel aanzienlijke regentenfamilies uit Friesland en Groningen. Uiteraard is men zich binnen de familie Van Teyens, zeer wel bewust van het uitnemende belang van die verhoudingen. De familievaders noteren dan ook nauwgezet de gebeurtenissen van dood en leven in hun gezinnen en in de naaste familiekring en gelukkig is niet alles van deze Bijbelaantekeningen geheel aan de verwaarlozing prijsgegeven.8

Sterker nog, de bewaard gebleven familieaantekeningen vormen de voornaamste en betrouwbaarste bron voor de onderstaande gegevens. Ze zijn immers uit de eerste hand opgetekend, door de betrokkenen zelf.9

Er bestaat in de Groninger Archieven een Huisarchief Coendersborg, wat in feite neerkomt op een bescheiden, maar genealogisch gezien bijzonder informatierijk familiearchief Van Teyens. Maar ook in de “openbare” archieven treft men de leden van de familie met nagenoeg onbeperkte regelmaat aan. Wat uit die vele vermeldingen in ieder geval te peuren valt, laat zich samenvatten als ongebreidelde regentenmacht en aangrijpend, onbarmhartig en deerniswekkend familieleed. De geschiedenis van die familie en die macht is natuurlijk nooit onbesproken geweest en dat is logisch, want oligarchie spreekt
allerwegen onveranderlijk aan.

De mythe rond de vermeende Van Teyens-miljoenen, doet ondertussen in de loop van de jaren zijn
onverbiddelijke werk: er zijn genoeg sterke verhalen over slappe was, om nog maar te zwijgen van de soms onbesmuikte, heikele erfenisperikelen die tot ver in de twintigste eeuw de gemoederen beroeren.10 Daarvan wil ik hier echter niet spreken en de bedoeling van dit artikel is evenmin, om een
uitputtende opsomming te geven van de archivalia, waarin leden van de familie Van Teyens, in de loop van de tijd voor komen. Wanneer werkelijk alles geboekstaafd moest worden, zou, zo dunkt me, een lijvig boekdeel nog niet volstaan.

Dat alles draagt uiteraard het gevaar in zich, dat ik een enkele keer een karakteristieke of zelfs belangrijke bijzonderheid over het hoofd gezien heb. Hoe dan ook: ik heb hier het vaste voornemen, om een juist genealogisch beeld neer te zetten en de volledigheid van vermeldingen is daaraan in mijn ogen in het kader van dit artikel ondergeschikt.

Wellicht dat er ooit ruimte is, om een uitgebreidere publicatie te volvoeren: de hier opgedolven gegevens smaken in ieder geval naar meer.
Hieronder volgen de resultaten van het onderzoek naar de voorouders en het nageslacht van Saco van Teyens. In feite is het genealogische overzicht vanaf het begin tot Saco, zelf een uitgebreide stamreeks, daarna volgt de eigenlijke genealogie Van Teyens. Ik heb er verder naar gestreefd, om de
primaire feiten uit de stamreeks uit te breiden met gezinsgegevens.

●●●

I. Arent N.N., trouwt Jouck N.N., overl. na 16 sept. 1511, weduwe van Sierck Hanckema.

Jouck, van wie we het patroniem niet kennen, is onloochenbaar de moeder van Sierck Arents (= II). We weten van het bestaan van Jouck, omdat zij in de Aanbreng van Hennaarderadeel tweemaal wordt genoemd als weduwe van haar eerste man, Sierck Hanckema. Jouck, komt in 1511 voor op de posten 1318 (te Edens) en 1332 (te Hennaard). Later zal haar zoon Sierck Arents, die bezittingen als erfdelen te gelde maken:

“Pieter Pieter zoen heeft 80 pondematen ende geeft (...) Benedicx Sybrens zoen 14 fl. ende Jouck salige Sack (lees: Sierck) Hauckema weduwe 10 fl. 8 st. (...)”.11
“Syts Montiama heeft 20 pondematen hoochlandt ende 60 leech ende geeft Jouck Sierck Hankama weduwe 5 fl. 14 st. (...)”.
12

Een zoektocht naar Arent, in de schaarse bronnen (inclusief het Register van Aanbreng van Hennaarderadeel) leverde geen uitsluitsel over zijn identiteit op. Mogelijk is hij van elders afkomstig, of gewoonweg niet vermeld. Van Arent, is dus, behalve het patroniem van zijn zoon, eigenlijk niets met zekerheid bekend. De hierboven op post 1318 te Edens genoemde Benedicx Sybrens, komt later regelmatig voor met de toevoeging “toe Hagens”. Jaren later blijkt dat er via zijn vrouw sprake is van een familieband met Sierck Arents, al blijft de exacte verhouding toch weer onduidelijk. In 1538 legt Benedicx Sybrens toe Hagens, namelijk het paar op een verkoop door Sierck Arents “soe zijn wyff naebloedt vande vercoper is”.13

Uit het huwelijk van Arent N.N. en Jouck N.N. (in ieder geval):

1. Sierck Arents, (= II).

●●●

II. Sierck Arents, geb. tussen 1508 en 1511, grietman van Smallingerland (in ieder geval van 1536 tot 1541), volmacht ten Landdage (1537), overl. vóór 17 jan. 1550, trouwt Trijn Saeckes Herjuwsma, overl. na 18 april 1573, dochter van Saecke her Juwsma, alias Saecke toe Beets, gevolmachtigde van Opsterland (1525), accijnsmeester van Smallingerland en Opsterland (1524- 1526) en grietman van Smallingerland (1527, 1528, 1531) en Weemel N.N.
Trijn Saeckes Herjuwsma, trouwt 2. vóór 1558 Pier Tiesses, geb. ca. 1532, overl. na 14 maart 1572, zoon van Tiesse Oeges en Auck Hoytedr.14

Uit het huwelijk van Pier Tiesses en Trijn Saeckes Herjuwsma (in ieder
geval, volgorde niet duidelijk):

1. Tiesse Piers, te Harlingen, overl. vóór 15 okt. 1586, trouwt Syouck
Boyens, overl. na 24 maart 1590.
Tiesse Piers, komt al in 1574 voor in de rechterlijke archieven van
Harlingen.72 Hij staat in 1579 ook vermeld bij de personele impositie
van die stad.73 Op 15 oktober 1586 zijn een zekere Jan Piebes en Berent
Piers, curatoren over Simcke Tiesses, het nagelaten kind van Tiesse
Piers en Syouck Boyens. Ook aanwezig is dan Sierck Piers, als oom van
het weeskind.74 In 1590 komen Syouck Boyens en Berent en Sierck Piers,
(de beide broers dan als curator over Semck Tiesses) samen voor in een
rechtszaak bij het Hof van Friesland.75

2. Berent Piers, boer te Beetsterzwaag, overl. Beetsterzwaag vóór 9 aug. 1599.
Op 6 november 1587 wordt Berent Piers, woonachtig te Beetsterzwaag, op verzoek van Etcke Dircksdr, aangesteld tot voogd over haar weeskinderen bij wijlen Sjoerd Siercks. Berent, verlangt echter wel, dat zijn broer, Sierck Piers, dan ook voogd wordt.76 Berent Piers, duikt verder enkele keren op in de rechterlijke archieven van de grietenij Opsterland.77

Hij komt in 1590 ook twee keer voor bij het Hof van Friesland.78 In de
eerste akte is hij curator over Semck Tiesses, waarbij sprake is van
haar voorgenomen huwelijk met een zekere Taeckle Wopckes, zoon van
Wopcke Taeckles, te Harlingen, in leven gehuwd met Tryncke.79
In die akte treden verder aan: Sierck Piers, te Harlingen, en Aucke
Piers, te Leeuwarden, voor zichzelf, en als volmacht van Berent Piers
en ook als voormond over Semck Tiesses “wesende alle drie oomen van
gemelde Semck”. Berent Piers, is overleden vóór 9 augustus 1599, want
op die dag wordt er een inventaris opgemaakt in zijn sterfhuis.
Aanwezig zijn onder meer Aucke Piers en Sierck Saeckes, als “naeste
vrunden” en ook present zijn de twee oudste kinderen, van wie Pier
Berents, ook ondertekent.80

Klaarblijkelijk heeft Berent Piers in zijn leven niet bijzonder goed geboerd, want de akte beperkt zich voornamelijk tot een opsomming van huismannengereedschap en er zijn eigenlijk geen uitgebreide bezittingen voorhanden.81

3. Sierck Piers, burger te Harlingen, overl. na 1592.82
Op 19 oktober 1588 treedt dominee Johannes Sprenger op als curator
over Sicke Sjoerds, zoon van Sjoerd Siercks, in leven burgemeester van
Harlingen, contra Berent en Sierck Pierszonen, als ooms van de eerste
weeskinderen van Sjoerd Siercks.83

4. Aucke Piers, geboren te Beetsterzwaag, overl. na 9 aug. 1599, vanaf
1581 burger te Leeuwarden, trouwt vóór 17 mei 1587 Aecht Nannings,
dochter van Nanninck Abbes en Trijn Pieters.84
Bij zijn inschrijving als burger van Leeuwarden wordt als geboorteplaats van Aucke Piers, Beetsterzwaag opgegeven.85 Aucke Piers, is op 9 augustus 1599 present bij de inventarisatie in het sterfhuis van zijn overleden broer, Berent Piers.

5. Frouck Piersdr, overl. vóór 1592, trouwt Watse Jans.
In 1592 wordt Sierck Piers, burger van Harlingen, broer van wijlen Frouck Piersdr, aangesteld tot voogd over haar kinderen bij Watse Jans.86 De wezen krijgen ruim 350 cg. uitgekeerd van moedersgoed. Er is
verder een onzekere vordering van 50 cg. op Berent Piers als voogd over de kinderen van wijlen Sjoerd Siercks.

Sierck Arents, duikt voor het eerst op in de nedergerechtsarchieven van Hennaarderadeel op 24 september 1533.15

Die akte geeft interessant genoeg meteen ook enige informatie van genealogische aard. Sierck Arents, wordt namelijk geflankeerd door een halfbroer, Sierck Siercks Hanckema, die ook nog eens optreedt als zijn curator.16

Dat betekent, dat Sierck Arents, in september 1533 dus nog niet meerderjarig is. Het vervolg van de akte geeft dat ook onomwonden aan, want er is sprake van “minoriteit”. Enkele jaren daarna is Sierck Arents, klaarblijkelijk wel meerderjarig, want in mei 1536 verkoopt Sierck Hanckema, te Hennaard, aan zijn halfbroer, Sierck Arents, 8 gg. jaarlijkse rente uit Monthyazate te Hennaard voor de som van 160 gg., op wederkoop van 5 jaar.17

Deze vindplaats geeft een zeer interessant feit weer, want verrassend genoeg heet men Sierck Arents, dan grietman over Smallingerland. Kort daarna is er overigens sprake van een omgekeerde verkoop, want de halfbroers komen samen voor in de Rentmeesterrekeningen over de jaren 1536/1537.18

“Sierk Hankema heeft consent up een jaerl<ijkse> rente van negen Ph<i>l<ip>s g. gehypothequiert vuyt Monthiema sate te Hennardt gecoft van Sierck Arents z<oon>. zyn broeder beloept tconsentgelt”.

Foto door de auteur.

In 1538 proclameert een zekere Wybe Hettes, de aankoop van 16 pondematen land “toe Eedens”, waarbij Sierck Arents, dan nog steeds grietman van Smallingerland, als verkoper opduikt.19

In 1538 doet Sierck, bezit te Edens (dat we al eerder zagen bij zijn moeder, in 1511) van
de hand. Dan namelijk proclameert dezelfde Wybe Hettes, de aankoop van 15½ (“xv sestiendehalff”)
pondematen land te Edens van Sierck Arents. In deze akte is er opnieuw de beroepsvermelding van Sierck, als grietman.20

Verder verspiert “Benedix toe Hagens” deze verkoop. We zien deze man overigens ook al als “Benedicx Sybrens” in het hierboven vermelde register uit 1511 en hij komt eveneens voor bij de genoemde akte uit 1533. Bij de waarneming in 1538 vallen grote woorden: zo zou Sierck Arents, ten tijde van de verkoop “seer cranck van sinnen” en “minor van jairen” zijn geweest.21

Ook Sierck Hanckema, legt er bij deze proclamatie overigens het paar op, waartegen Benedix, op zijn beurt weer protesteert. Sierck Arents, is volgens een akte de dato 2 mei 1536 al grietman van
Smallingerland.22

Hij is in dat ambt de directe opvolger van Saecke Herjuwsma.23  Die Saecke, ook wel “her Juwsma” of “Juwsma” genoemd, duikt ook op in de archivalia als “Saecke toe Beets”.24   Hij is in 1525 gevolmachtigde van Opsterland.25  In de jaren tussen 1524 en 1526 wordt hij vermeld als accijnsmeester van Smallingerland en Opsterland.26 Daarna wordt hij op 16 juni 1527 benoemd tot grietman van Smallingerland.27

Ik tref hem verder een aantal keren in die functie vermeld in 1528.28 Saecke, is ook nog grietman in
1531, wanneer hij consent verleent op een koop van tien roeden veen te Opeinde.29 Van Saecke Herjuwsma, wordt overigens wel gefluisterd, dat hij gelieerd zou kunnen zijn aan de bekende Jemme Herjuwsma, die in 1512 vanwege verraad te Leeuwarden werd onthalsd.30

Op basis van de opmerkelijke familienaam Herjuwsma, is dat een aanlokkelijke gedachte.31 Enige verdere grond voor een filiatie ontbreekt echter volledig en uit het materiaal dat wel voorhanden is, valt eigenlijk eerder het tegendeel af te leiden.32
De familienaam `Juwsma” komt overigens in de zeventiende eeuw later zeer verrassend in de hieronder besproken familie terug. Hij wordt namelijk een enkele keer gevoerd door de kleinzoon van Sierck Saeckes (= III, zie hierna), Sierck Saeckes Juesma.33

Daarnaast bedient – als om elke mogelijkheid op toevalligheid uit te sluiten – ook diens oudste zoon zich van die familienaam: Manglius Siercks Jousma.34 Tot op heden was uit de echtverbintenis tussen Saecke Herjuwsma en zijn Weemel, slechts één dochter bekend: Jel Saeckes Herjuwsma.35

Zij trouwt met Eemcke Geuckes, die geboren is te Oudega rond 1520 als zoon van Geucke Gotthies en Ansck N.N. Eemcke, overlijdt op 15 januari 1577 en hij is bijzitter en substituut-grietman van Smallingerland in de periode van 1542 tot 1550. Van 1550 tot aan zijn dood is hij grietman van Smallingerland: als opvolger dus van Sierck Arents. Sierck Arents, is dus in ieder geval grietman van Smallingerland in 1536. Op 10 oktober 1537 is hij op de Landdag in die functie aanwezig.

Er is van die vergadering informatie bewaard gebleven, omdat de Staten van Friesland een verzoek van keizer Karel V, weigerden om een bijdrage te leveren in de kosten van de onderwerping van Groningen en Drenthe. Na lang onderhandelen bereikte men overeenstemming, behalve op één punt: het recht om geestelijken ter benoeming voor te dragen. Dat zogenaamde patronaatsrecht zou in de handen van de keizer moeten blijven. De Staten waren verdeeld en heftige discussies volgden. Uiteindelijk kwam op 15 oktober 1537 het afwijzende antwoord van de Staten. De regering te Brussel liet onmiddellijk een onderzoek instellen naar de gebeurtenissen.36

Eén van de Friezen, die het verzoek van de keizer wilden toestaan, zonder aan het patronaatsrecht
vast te houden, was Sierck Arents, de grietman van Smallingerland. Woltjer, geeft enige informatie over de groep van vijf waartoe ook Sierck, behoorde. Van Sierck Arents, heeft hij echter niets kunnen vinden. Wel geeft hij aan, dat Sierck, niet met een familienaam vermeld staat.37

Woltjer schildert ook de politieke kleur van Sierck Arents: “de vijf grietmannen kunnen wij met een grote mate van waarschijnlijkheid als creaturen van de keizer beschouwen”.38

Verderop meldt hij: “misschien behoorden zij tot (...) eigenerfden niet-boeren”. In het geval van Sierck Arents, blijkt die opmerking met de door mij gevonden feiten te rijmen.
Een vindplaats met Sierck daadwerkelijk in functie als grietman is mij niet bekend - ondanks ampel speurwerk. Er bestaat echter wel een indirecte vermelding van zijn werk als grietman, al legt hij er nu juist bepaald geen eer mee in. Op 6 februari 1538 komt namelijk een zaak voor het hekje bij
het Hof van Friesland. Het gaat om een zekere sententie door de grietman en mederechters van Smallingerland (die niet met naam genoemd worden) rond een kleine en een grote zate te Oudega, die beide “Anna Haetzumma” goederen heten. In de conclusie van het Hof worden de grietman (lees: Sierck Arents) en zijn bijzitters op de vingers getikt: de nederrechters hebben kwalijk
gewezen.39

Rond de overlijdensdatum van Sierck Arents, bestaat enige onduidelijkheid.
Het is zeer wel mogelijk, dat die sterfdatum al vóór 17 januari 1550 gezocht moet worden. Dan is Eemcke Geuckes, namelijk grietman van Smallingerland en vertegenwoordiger van die grietenij op de Landdag.40

Een volgende vermelding geeft meer houvast: op 29 januari 1558 treedt een zekere Pier Tiesses, te Beetsterzwaag op als voogd van de weeskinderen van Sierck Arents.41 De eiser in dat geschil is Pier Tiesses, met volmacht van Rioert Roorda, als voogd van de weeskinderen van Sierck Arents, contra doctor Renick van Bourmania.42
De hier genoemde Ruurd Johans Roorda, was getrouwd met Doutzien Hans Sassinga en hij was woonachtig te Hennaard.43

Hij is in zijn dagen zeker een man van importantie, want hij komt als vertegenwoordiger van de Vijf Deelen Binnendijks en als Gedeputeerde van de Staten van Friesland voor.44
Die verbinding tussen Sierck Arents en Hennaard, komt overigens niet uit de lucht vallen: zoals hierboven uit de doeken is gedaan, heeft Sierck Arents, nog in 1538 erfbezittingen in die plaats.
De in de akte uit 1558 genoemde Pier Tiesses, is identiek aan de man met die naam, die genoemd wordt als zoon van Tiesse Oeges en Auck Hoytedr.45

Pier, blijkt een fiks aantal broers en een zus te hebben: Doecke, Beernt, Hoeyte, Lyoets, Douwe, Aesge en Hebbe Tiesses. Verder komt naar voren, dat Pier Tiesses, in 1561, woonachtig te Leeuwarden, borg staat voor Bryucht Attes en Alle Teyes. De laatste is een broer van Jochum en Focke Teyes en daarmee is opnieuw een verband voorhanden met Opsterland. Hieronder zal verder
blijken, dat delen van de erfenis van Jochum Teyes, in de hier behandelde familie opduiken. Dat is op zich niet verwonderlijk, want Jochum Teyes, is op zijn beurt een broer van Focke Teyes, grietman van Opsterland, en de vader van Frouck Focke Teyedr en dus de schoonvader van Saecke Siercks (=III).

 

 

De rol van Pier Tiesses, als volmacht van de voogd in 1558 is nog niet direct duidelijk. De verhoudingen blijken echter wel zonneklaar uit een aantal akten rond een geschil over een zate te Beetsterzwaag en andere goederen uit de erfenis van Saecke Herjuwsma en Weemel N.N. Dat begint allemaal in 1569.46

Dan procedeert Eemcke Geuckes, grietman van Smallingerland, als eiser contra Pier Tiesses. Het geschil gaat over de vraag, of Pier Tiesses (delen van) de helft van de nalatenschap van Wemele
Saeckes, moet uitkeren aan Eemcke Geuckes. Dezelfde partijen staan opnieuw tegenover elkaar op 14 maart 1572.47

Eemcke, is dan voor de helft erfgenaam van Saecke Juwsma en Wemele, de vader en moeder van de partijen (lees: schoonouders), en Eemcke, is daarmee voor de helft eigenaar van een zate te
Beetsterzwaag. Klaarblijkelijk heeft Pier Tiesses, de erfenis van Weemel, onder zich en nu moet hij de andere erfgenaam laten delen, inclusief de renten die hij sinds haar dood heeft opgestreken. Dat alles is nog niet voldoende om tot een volslagen afhandeling van dit geschil te komen, want op 18 april 1573 is Eemcke Geuckes, eiser versus Trijn Saeckes, beiden zoals zij procedeerden. Er moet een betere estimatie komen van de helft van huizing, hof en annexen te Beetsterzwaag, als vervolg op de eerdere sententie.48

 

 

Uit het huwelijk van Sierck Arents en Trijn Saeckes Herjuwsma (in ieder geval, volgorde niet duidelijk):

1. Arent Siercks. Hij is slechts één keer aangetroffen: in de nalatenschap van Sjoerd Siercks, komt namelijk onder de debiteuren voor: “Belangende d’obligatien van Joest Jeroensz ende Arent Sijrcxz blieuen ongedeelt als onwis gereeckent”.

2. Saecke Siercks, (= III).

3. Mr. Sjoerd Siercks, burgemeester en rentmeester van de stad Harlingen (1582-1587), overl. tussen 29 oktober en 6 november 1587, trouwt Etcke Dircksdr, overl. na 14 febr. 1594, dochter van Dirck Lieuwes.49

Bij de Personele Impositie van Harlingen staat Sjoerd Siercks, genoteerd voor 3 cg.50 In september 1577 is Sjoerd Sierks, burger van Harlingen, eiser in een tweetal zaken in de Harlinger rechterlijke archieven tegen een zekere Jan Ydes.51
Op 14 juni 1581 is Sjoerd Siercks, burger van Harlingen, eiser in een zaak voor het Hof van Friesland versus Gosse Andringa, “deurwaarder van desen hove”. Gosse, wordt veroordeeld tot betaling van 20 gulden en de bijkomende kosten.52
Niet lang daarna is een akte opgemaakt, waarin voor het eerst sprake is van Sjoerd Siercks, als burgemeester en rentmeester van Harlingen: op 10 mei 1582 wordt namelijk een borgstelling geregistreerd voor Sjoerd Siercks en Sierck Siercks Posthumus Meylema, uit Oosterend voor Ysck Pijters, één van de aannemers van de fortificatie van Dokkum, dat deze na vrijlating het door hem aangenomen werk zal voltooien. Alle genoemden ondertekenen de akte.53

Sjoerd Siercks, is uiteraard uit hoofde van zijn functie regelmatig terug te vinden in de gerechtelijke stukken van Harlingen en ook in de archieven van de Staten van Friesland komt hij een aantal malen voor.54
Daarnaast komt Sjoerd, in het Charterboek gedurende de periode van 1582 tot 1586 voor, als vertegenwoordiger van Harlingen of de steden van Friesland.55
Het overlijden van Sjoerd Siercks, moet zeer schielijk zijn geweest. Op 29 oktober 1587 leeft hij nog, want dan sluit hij met een zekere Jelger Feytsma, een obligatie af.56

Zeer kort daarop is hij overleden, want op 6 november 1587 wordt Berent Piers, te Beetsterzwaag op verzoek van Etcke Dircks, aangesteld tot voogd over haar weeskinderen bij wijlen Sjoerd Siercks. Berent wil dat zijn broer Sierck Piers, ook voogd wordt.57

Op 9 januari 1588 wordt Rienck Aedes, op verzoek van grootvader Dirck Lieuwes, aangesteld tot voogd, naast Berent en Sierck Piers, over de weeskinderen van Sjoerd Siercks en Etcke Dircksdr.58
De hier genoemde Rienck Aedes, is dan burger van Harlingen, maar een directe familierelatie met Etcke Dircksdr, of haar vader heb ik niet kunnen ontwaren.59

Op 19 januari 1588 regelen Berent en Sierck Piers en Rienck Aedes, als voogden over de weeskinderen van Sjoerd Siercks, burgemeester en rentmeester van Harlingen, een scheiding van het bezit tussen de weduwe, Etcke Dircksdr, en haar kinderen. Etcke, wordt dan bijgestaan door haar vader, Dirck Lieuwes, en haar zwager Dominicus Annes.60 Die laatste man blijkt getrouwd met een zus van Etcke, Margarieta Dircksdr.61

Overeengekomen wordt onder meer, dat de kinderen van vadersgoed 2600 cg. zal worden uitgekeerd. De inbreng van Etcke, bij het huwelijk was 433 cg. aan “gerede penningen” plus twee kamers in haar vaders steeg, met “twee brieuen op d’selve camers holdende, ‘t elcke ter somma van veertich gouden guldens”. Haar worden die twee kamers toegescheiden en onder meer een vordering op haar vader, Dirck Lieuwes. De kinderen krijgen het huis binnen Harlingen plus een hele stapel vorderingen. Bij die hele rits aanspraken is onder meer een obligatie op Dirck Lieuwes, de vader van Etcke, en Juffrouw Tiets Haersma.

Onduidelijk is overigens wel, of Tiets Haersma, ook de moeder is van Etcke Dircksdr. Tiets, is zeer zeker de vrouw van Dirck Lieuwes, geweest. Dat blijkt op 8 april 1589 uit de Leeuwarder “Aestimatieboeken”, wanneer als inventarissant de overleden Dirck Lieuwes en zijn echtgenote, Tiets Haersma, genoemd worden.62

Interessant voor de lijn van het verhaal zijn ook de volgende vermeldingen in de akte. Volgens eindafrekening van de voogdij zijn de kinderen van wijlen Saecke Siercks (= III, zie hieronder) ruim 190 cg. schuldig.63
Onverdeeld blijven onder andere een vordering op Arent Siercks en één op Aucke Piers. Aardig om op te merken is, dat Etcke Dircksdr, voorziet in haar levensonderhoud door de verkoop van garen en dergelijke.

Er is onder meer herhaaldelijk sprake van “scheringe” en “gaern”; ze krijgt althans minstens 38 pond van dat materiaal (bewerkt en onbewerkt) toegewezen. Het roerend goed, inclusief liggend geld, heeft een waarde van ongeveer 1264 cg. De in- en uitschulden kunnen tegen elkaar weggestreept worden. Etcke zal enige “tepelschulden als brouwer, backer ende anders” voor haar rekening nemen. Van de boeken mag Etcke “d’oude bibel ende ’t geestelicke Lietboeck” houden, terwijl de voogden het psalmboek met de grammatica toebedeeld krijgen. De kinderen krijgen verder vier zilveren bekers met twee lepels, maar moeder Etcke houdt ze nog wel onder haar beheer.

Etcke Dircksdr, te Harlingen, komt in 1590 twee keer voor in de quaclappen van het Hof van Friesland.64 Bij de eerste van die twee vermeldingen, op 13 februari, komen Etcke en haar zus, Margarieta Dircksdr, samen voor met een zekere Vietoor (of Victor) Lieuwes, de voogd van Geertje Harmens, als erfgenamen van hun vader, Dirck Lieuwes. In 1597 zal mr. Douwe Annes, in zijn hoedanigheid van voogd over Geertke Hermensdr, bij decreet een plaats met huizing verkopen aan
De Laenen te Harlingen met Douwe Annes en Margrieta Dircksdr als belenders ten noorden.65 Koper wordt uiteindelijk Sierck Sjoerds, goltsmit met een finaal bod van 275 gg.66

Uit mr. Sjoerd Siercks en een onbekende vrouw:

1. Sicke Sjoerds, overl. na 19 okt. 1588. De naam van de moeder van Sicke is onbekend. In de hierboven beschreven verdeling tussen Etcke Dircksdr, en haar kinderen is wel sprake van de vermelding van een proces tegen de erfgenamen van een zekere Sicke Doedes. Een interessante voornaam in deze context, maar meer dan dat valt er hier echter niet uit te halen.

Op 19 oktober 1588 treedt dominee Johannes Sprenger op als curator over Sicke Sjoerds. De laatste is een natuurlijke zoon (dat wil dus zeggen: in onecht) van Sjoerd Siercks, in leven burgemeester van Harlingen. De gedaagden zijn dan Berent en Sierck Pierszonen, als ooms van de echte weeskinderen van Sjoerd Siercks.67

Uit het huwelijk van mr. Sjoerd Siercks en Etcke Dircksdr.68:

2. Sierck Sjoerds, overl. na 17 april 1597, ondertrouwt Leeuwarden 14 febr. 1594 Lywke Lywedr Hania. Bij zijn ondertrouw wordt Sierck Sjoerds, gesterkt met zijn oom, Aucke Piers, en verder is er consent van zijn moeder, Etcke Dircksdr. De bruid, Lywke, mr. Lywe Haniadr, treedt aan met consent van haar oom en curator, Wybe Hania.69
Sierck Sjoerds is werkzaam als goudsmid te Harlingen.70 Hij wordt meester in 1595 en hij staat voor het laatst geboekstaafd in 1597.71

Merk van de goudsmid Sierck Sjoerds.

 

III. Saecke Siercks, bijzitter (of secretaris)87 van Opsterland, boer, brouwer, overl. Beetsterzwaag tussen 17 juli 1579 en 6 maart 1582, trouwt Frouck Focke Teyesdr, overl. vóór 27 maart 1582, dochter van Focke Teyes, grietman van Opsterland (in ieder geval van 1549 tot 1577), en Auck
Sjoerdsdr Boelens
.88

Saecke Siercks, komt voor in de registers van personele impositie van Opsterland, opgemaakt op 14 november 1578.89
Hij ondertekent mede de akte waarin Opsterland zich aansluit bij de Unie van Utrecht, d.d. 17 juli 1579.90
Saecke Siercks, is overleden vóór 6 maart 1582.91 Kort daarna, op 27 maart van datzelfde jaar, wordt het sterfhuis van Saecke Siercks en Frouck Focke Teyesdr, beschreven op verzoek van Hepcke Fockens, grietman van Opsterland, ook vanwege zijn mede-voogd Sjoerd Siercks 92

Beide ooms zijn door het Hof van Friesland tot voogden benoemd. Aanwezig bij het opmaken van de akte zijn ook de oudste zoon, Sierck Saeckes, en een andere oom, Anne Fockens. Hepcke en Anne Fockens, zijn zoons van Focke Teyes en Auck Sjoerdsdr (en dus broers van de ontslapen Frouck).93

Er is iets aan de hand met het overlijden van Saecke en Frouck. Uit de akte blijkt, dat er op de boerderijen brand geweest is. Dat verklaart ongetwijfeld de in het oog springende afwezigheid van goederen (zulke eigenerfde boeren hebben over het algemeen veel meer werktuigen, gereedschappen en bezittingen). Vanwege de twee in de inventaris genoemde verbrande boerderijen (zie bijlage 1) is het in mijn ogen zeer wel denkbaar, dat er iets gewelddadigs voorgevallen is op het erf: er zijn namelijk in die dagen in het Fries-Groningse grensgebied, zeer serieuze vijandelijkheden en brandschattingen aan de gang. In januari 1582 bijvoorbeeld, tracht de Spaanse stadhouder, Fransciso Verdugo – overigens tevergeefs - de schans bij Oldeboorn te veroveren en daarbij heeft hij ook een deel van zijn krijgsvolk ingekwartierd in Opsterland. Daarnaast is er in de Friese Wouden in die dagen toch al sprake van “invasien ende plonderinge van de Vyant”.94

De hierboven gememoreerde akte uit 1582 spreekt er verder nog van, dat de kinderen “bennen Harlynghen zijn geerlecht”. Ze zijn dus vanwege oorlogshandelingen naar Harlingen gevlucht, met medeneming van meer roerende goederen en papieren. Men heeft dus in Opsterland geen behoorlijke
inventarisatie kunnen maken en daarom worden de zaken zo goed en zo kwaad als het gaat te Harlingen vastgelegd.

Klaarblijkelijk verbleven de kinderen langere tijd in die havenstad, want vier jaar later, op 27 mei 1586, worden daar drie akten opgemaakt, die de afrekening van de voogdij vermelden.95
Aanwezig zijn dan Adriaan Bartouts en Dirk Gerrits, burgemeesters van Harlingen, de voogden Hepcke Fockens en Sjoerd Siercks en de kinderen Sierck, Aucke en Teye Saeckes. De laatste drie zijn dan “pubers”, van wie Sierck, expliciet de oudste is en de voogden treden op voor de drie jongste kinderen. Onder hen Weemel en ook Trijntje, die bij deze gelegenheid uitdrukkelijk als jongste kind genoemd wordt. De rekening wordt te Harlingen overlegd, omdat daar het roerend goed verkocht is, “ende ter plaetste daer de selve rekeninge solde geschien niet veilich is vermidts [den?] viandt is”: klaarblijkelijk is het nog altijd niet veilig in de contreien rond Beetsterzwaag.

 

 

Voorzijde van de akte van scheiding d.d. 1 april 1597 tussen de vier dan nog levende kinderen van Saecke Siercks en Frouck Focke Teyesdr. Foto door de auteur. Foto door de auteur.96

 

Achterkant van de akte van scheiding, met ondertekening door Sierck Saeckes, Teye Saeckes, Arent Saeckes, Weemel Saeckedr (gesterkt met haar man, Broer Boelens) en Hepcke Fockens. Foto door de auteur

 

Uit het huwelijk van Saecke Siercks en Frouck Focke Teyesdr (alleen volgorde van 1 en 6 zeker):

1. Sierck Saeckes, boer, brouwer 97, dorpsvolmacht voor Beetsterzwaag (1588)98, Raad ter Admiraliteit (1601)99, rekenmeester voor de Zevenwouden (1603)100, overl. Beetsterzwaag vóór 11 maart 1606. 101, begr. “op Bexser swaegh kerckhof te suijden van de toren”102, trouwt vóór 20 sept. 1583 Haeck Boeledr Boelens, overl. Beetsterzwaag 26 jan. 1629 “omtrendt 7 à 8 ueren voornoen”, dochter van Boele Broers, van Olterterp.103

Sierck Saeckes en Haeck Boeledr zijn getrouwd vóór 20 september 1583, wanneer ze uit de nalatenschap van zijn ouders enkele koeien en paarden kopen.104
Op 4 november 1596 wordt te Leeuwarden een contract opgesteld. Een aantal percelen land, behorende tot het gewezen klooster Smallenee, wordt voor de tijd van vijf jaren voor 40 gg. per jaar verhuurd aan Sierck Saeckes en zijn huisvrouw Haeck Boeledr.105 Hierbij wordt de helft van het langhuis met de poort en de helft van de “warmcamer”, staande op het corpus van het genoemde klooster, voor 400 g. in erfkoop verkocht. Sierk ondertekent zelf deze akte en schrijft zich
dan als “Syrk Saekes”.

Op 4 maart 1601 wordt te Leeuwarden de akte opgemaakt, waarin “den Eersamen Sijrck Sakes zoen” als opvolger van Mathijs Oenema, gekozen wordt tot “Raedt vander Admiraliteijt in Vrieslandt.106 Genoemde Mathijs (van) Oenema, overlijdt op 14 maart 1601 en wordt te Oudeschoot begraven.107

Hij zal in de periode daarvoor wel ziek geweest zijn, vandaar de noodzaak tot benoeming van een opvolger. Die benoeming is klaarblijkelijk niet meteen ingegaan, want op 7 april 1601 nemen de
Staten van Friesland het besluit om aan de Staten-Generaal te schrijven met het verzoek om iemand te committeren, om de leden van de Admiraliteit te Dokkum te beëdigen.108
Er moet veel materiaal geweest zijn van, over en met Sierck. Helaas zijn de archieven van de admiraliteit van Dokkum bij de verwoestende brand in de nacht van 12 op 13 januari 1771 nagenoeg geheel vernietigd. Er is wel iets bewaard gebleven. Die bescheiden rusten in het Nationaal Archief te ‘s-Gravenhage. Uit dat kleine beetje materiaal valt in ieder geval op te maken, dat Sierk in functie is
vanaf 18 mei 1601.109 Op 20 juni is hij vervolgens voor de eerste keer “vicepraeses” en op 29 juni “praeses”.

Met regelmaat komt hij daarna voor op de presentielijst in de verslagen van dat jaar. Een enkele
keer wordt hij ook in de stukken zelf genoemd. Zo verzoekt hij op 13 oktober namens zijn oom, Hepcke Fockens, dat die niet langer een rol hoeft te spelen in een zaak tussen de advocaat-fiscaal en een zekere Frederik Rijckens. Op diezelfde dag wordt Sierck, samen met Thomas Dyrcxs, gecommitteerd tot afhandelingen van het afmonsteren van enkele schepen en hun bemanning en lading. Ze moeten de schepen, met behulp van equipagemeester Jan Hendriks, naar Harlingen brengen. Bij die gelegenheid krijgen ze de opdracht mee, om de officieren “der convoyen” daar aan te zeggen dat zij zullen “schicken te suyveren den cautie by d’commys”. Er is onder meer sprake van een “Oost-Indaens schip”, dat in september binnengelopen is.

Er zijn in Harlingen klaarblijkelijk ook andere zaken besproken, want op maandag 19 oktober ontvangt de vergadering van de Admiraliteit een brief van beide heren.
Zij schrijven namens de magistraat van Harlingen een brief met het verzoek, om enkele schepen toch nog een keer zeilree te maken. De Duinkerker kapers hebben zich namelijk weer geducht doen gelden en “seer grote schade gedaen onder de buyssen ende metten gevangenen geheel barbarisch geleefft”. De raad blijft echter onverkort bij het eerdere besluit: vanwege de tijd van het jaar en de mogelijke kosten moeten de schepen tijdelijk afgedankt worden.

Op 26 oktober zijn Sierck Saeckes en Thomas Dyrcxs, weer “thuys gecomen”. Ze verklaren dan in de vergadering te Dokkum, dat de Staten-Generaal geen schepen meer zonder konvooi wil laten vertrekken en dat pleidooi heeft klaarblijkelijk de gewenste uitwerking: de schepen gaan uiteindelijk
toch nog mee.
Sierck komt vervolgens nog een keer in de verslagen voor op 11 november, wanneer hij aangewezen wordt om schepen te monsteren. Sierk Saeckes legt op 19 april 1603 de eed af en is dan beëdigd
rekenmeester voor de Zevenwouden.110

Uit het huwelijk van Sierck Saeckes en Haeck Boeledr Boelens (volgorde niet duidelijk):

1. Frouckje Siercks Sickma, geb. Beetsterzwaag, overl. Boornbergum na 1630.111, trouwt vóór 11 maart 1606.112 Jochem Joukes, geb. Boornbergum, overl. ald. 1628, zoon van Joucke Jochums, grietman van Smallingerland (1617-1625), en Grietje Berents.113

2. Antje/Anna Siercks.114, overl. na 19 jan. 1632.115, trouwt na 11 maart 1606.116 Wyger Sickama, overl. tussen 14 aug. 1611 en 5 maart 1612, Antje trouwt mogelijk 2. Jan Freercx.117

3. Saco/Saecke Siercks, geb. ca. 1590/1595 118, adelborst onder hopman Hans van Oldensloo (1620 en 1621)119, rustmeester.120 onder hopman Oldensloo (1623)121, pachter van de vijf speciën in Kollumerland, Achtkarspelen, Eestrum, Oostermeer en de meulen onder Kuikhorne.122,
overl. Leeuwarden tussen 18 jan. en 13 febr. 1667.123, trouwt vóór 14 juni 1628 Haescke Roeloffsdr.124, overl. Leeuwarden ca. 27 nov. 1656.125 Saecke, verwekt rond 1614 een voorechtelijk kind (de eerder genoemde Sierck Saeckes Juesma) bij Hendrikien Pieters, overl.
vóór 15 mei 1632.126, dochter van Pieter Hendriks, procureur-fiscaal van Opsterland.127 Na het overlijden van Saecke Siercks, procederen de erfgenamen voor het Hof van Friesland over de afwikkeling van de erfenis.128.

4. Taetske Siercks Sirxma/Sickma, geb. Beetsterzwaag ca. 1598, overl./begr. Leeuwarden/Beetsterzwaag 13/19 dec. 1672, verlooft zich 22 jan. 1622, trouwt 1. Beetsterzwaag 7 april 1622 Jan/Johannes Martens/Martinus/Martinides Hemminga, geb.
Kortehemmen ca. 1597 129, schoolmeester, notaris publicus te Beetsterzwaag en equipagemeester ter zee, overl. (vermoord op de Drachtster Hooijwegh) (Johannes is in de nacht van 9 op 10 mei 1646 vermoord. Anno 1646 tusken 9 em 10 meij is ons beste
fader Johannes Martinus Hemminga, op den Drachter Hooijwegh in den Heere gerust ende
schelmachtigh vermoordt)
10 mei 1646, zoon van Marten Jochums en Ypck Halbes. Taetske trouwt.130 2. Nicolaus Johannis Schuiring, geb. Dokkum, student te Franeker (1616), predikant te Oosterwoude (tot 1623), te Oudeschoot (1623-1630) en te Beetsterzwaag (1630-1666), overl. Beetsterzwaag (aan de pest) okt. 1666.131

5. (?) Wigger Siercks Sickma.132, overl. vóór 11 maart 1606.133

2. Aucke Saeckes, overl. tussen 27 mei 1586 134 en 1 april 1597.135

3. Teye Saeckes/Tiberius Sabinus (= IV).

4. Weemel Saeckedr, overl. na 1640 136, trouwt vóór 1 april 1597 Broer Boelens, geb. ca. 1569 137, overl. vóór 25 okt. 1621 138, bijzitter van Opsterland, zoon van Boele Broers, van Olterterp.139

Uit het huwelijk van Broer Boelens en Weemel Saeckedr (volgorde niet duidelijk 140):

1. Boele/Boelardus Broers Boelens, geb. 1593, bijzitter van Opsterland, dorpsrechter en kerkvoogd te Olterterp, notaris, “schriever van een compagnie Infanterie”, overl. 21 okt. 1666, begr. Olterterp “int choer” van de kerk, trouwt 1. Leeuwarden 19 sept. 1627 Hiltie Claeses, geb. ca. 1601, overl. 4 nov. 1651, begr. Olterterp (kerk). Boele trouwt 2. Antje Durcks.141
Bij het eerste huwelijk is Boele Broers afkomstig van Olterterp en Hiltie Clases komt uit “Oerderp” (mogelijk Ureterp).

2. Wytske Broers Boelens, trouwt Leeuwarden 23 nov. 1623 Dirck Hendriks. Bij het huwelijk staat genoteerd, dat hij afkomstig was van Leeuwarden en zij van Olterterp. Op 23 november 1623 is te Leeuwarden een attestatie afgegeven. Vermeld is verder, dat zij een dochter is van Broer Boelens.

3. Rinscke Broers Boelens, overl. Leeuwarden ca. 22 sept. 1669, begr. Wijns, trouwt Aucke Rinses.142

Rinscke staat niet vermeld in NP, maar er is ampel bewijs voor de relatie. Allereerst komt zij wel voor in de achttiende-eeuwse genealogie van deze familie.143 Verder laten een Aucke Rinses en een niet bij naam genoemde moeder te Leeuwarden drie keer een dochter Weemel dopen: op 5 november 1645 (Wemeltye), op 28 november 1648 (Wommelke) en op 1 april 1655 (Weemel). Ten slotte is er de gezamenlijke verkoop van een huis op de Tuinen te Leeuwarden. Dat gebeurt in twee etappes: in 1676 verkopen Ayso Hemminga, de bijzitter Broer Boelens, beiden te Beetsterzwaag, en Broer Pieters, te Witmarsum respectievelijk 5/9de, 1/9de en 1/9de deel van het huis aan mr. bakker Dingnum Alberts en Aefcke Jacobs.144

Op 19 februari 1690 verkoopt Regina Hendriks, weduwe van Tziedsger Alles, wonende te Olterterp, aan dezelfde bakker en zijn vrouw de overige 2/9de delen.145 In de akte meldt Regina dat het bezit van het huis haar “aengecomen is van mijn moij en nicht w. Rinske Boelens en Sierckjen Dircx”. De familieverhoudingen zijn uitstekend te duiden: de verkoopster, Regina Hendriks, is namelijk een dochter van Hendrik Bothe en Sierckjen Broers Boelens (zie hieronder bij nummer 4).146 Sierckjen Dircx, ten slotte zal een dochter zijn van Wytske Boelens (zie hierboven bij nummer 2) en Dirck Hendriks.

4. Sierckjen Broers Boelens, trouwt Hendrik Bothe/Bothenius, geb. Asschendorf (D) 1601, student te Groningen (1622), predikant te Beetsterzwaag (1626-1629), te Witmarsum (1629-1638), overl. Witmarsum 2 april 1639, zoon van Henricus Bothe.147

5. Frouckjen Broers Boelens, trouwt Johannes Bouwes Louswolt.148

6. Auckjen Broers Boelens, trouwt Gerbrand Pooger.149

7. Trijntje Broers Boelens, trouwt Pieter N.N.150

5. Arent Saeckes, waarschijnlijk geb. tussen 5 nov. 1571 en 1 april 1572.151, woonachtig te Smallenee (daar vermeld vanaf 1596, ook nog in 1606.152 en in 1622), overl. tussen 24 jan. 1622.153 en 15 mei 1626, trouwt 1. vóór 4 nov. 1596 Lyoets/Luts(ke) Annedr.154, trouwt (mogelijk) 2. Trijn Jansdr.155

6. Trijnke Saeckedr, geb. vóór 6 maart 1582, overl. tussen 27 mei 1586.156 en 1 april 1597.157

 

 

Akte van scheiding tussen de kinderen van Saecke Siercks en Frouck Focke Teyesdr. Foto door de auteur.158

●●●

IV. Teye Saeckes/Tiberius Sabinus, secretaris van Opsterland (1588-1620), ontvanger der grietenij Opsterland (1619), monstercommissaris, volmacht ten Landdage (1614, 1616), overl. vóór 15 febr. 1621, trouwt Freerkje Hiddinga.

De achtergrond van Freerkje Hiddinga, is in nevelen gehuld. Allereerst dringt zich de vraag op, of zij eigenlijk wel de moeder van Saco van Teyens, geheten mag worden. Die laat namelijk – zoals ik hieronder zal memoreren – maar liefst zes keer een dochter dopen, maar géén van die borelingen krijgt de naam Freerkje en dat is reden genoeg voor enige gezonde achterdocht.
Teye en Freerkje, zijn in ieder geval al getrouwd in 1610, want op 28 juli van dat jaar kopen ze samen vastgoed te Kortezwaag.159 De hamvraag is, of Freerkje, eigenlijk wel uit Friesland afkomstig is. Dat zou natuurlijk op zich wel kunnen, maar veel vermeldingen van die familienaam zijn er in het
Friese eigenlijk niet.160

Mogelijk moeten we daarom eens buiten de grenzen van Friesland kijken – daar is een goede reden voor. Freerkje, zou namelijk een dochter kunnen zijn van een zekere Bastiaan Hidding/Hiddingh.161 Hij is geboren in het Drentse Rolde op 5 oktober 1546, landdagcomparant in Drenthe, in 1603 en Etten te Rolde in 1596 en 1597. Hij is overleden in 1608 en trouwt met Dubbeldina Luttringe (ook: Jullinge). Zij draagt een opmerkelijke, want on-Friese voornaam, die bij een dochter van Teye Saeckes, weer opduikt: Dubbelt. Uit dat huwelijk van Bastiaan en Dubbelt zijn tot dusverre alleen drie zonen bekend. Waarschijnlijk zijn de Drentse wortels van Freerkje Hiddinga, dus allerminst, maar het zou hout kunnen snijden - gelet op de tijd, de plaats, het milieu en bovenal de vernoeming van de familienaam en de zeer markante voornaam Dubbelt.

Teye Saeckes, schrijft zich op 14 april 1586 in aan de Universiteit van Franeker, als student in de rechten. Hij gebruikt daar de naam Tiberius Sabini (ook: Sabinus).162 In mei 1586, bij de opmaak van de voogdijrekening van de wezen van Saecke Siercks, wordt melding gemaakt van het interessante feit, dat de voogd Sjoerd Siercks, enkele jaren geld heeft ontvangen voor de studie van Teye Saeckes: “drie jaer pensie die Teye is geaccordeert vanden Staten tot behulp van sijn studium”.163

Enkele jaren daarna is Teye Saeckes, begonnen met zijn veeljarige loopbaan als secretaris van Opsterland. De eerste vindplaats met hem in die functie is mogelijk in het weesboek van Opsterland.164 De akte is van 4 juni 1588, maar de waarheid gebiedt te zeggen, dat de inschrijving geschiedt op 2 november 1588.

Teye Saeckes, is in ieder geval secretaris van Opsterland, vanaf 15 augustus 1588, wanneer hij in een charter als zodanig optreedt en de volmachten van Opsterland zich akkoord verklaren met een door de Staten uitgeschreven contributie.165

 

 

Charter d.d. 15 augustus 1588, met ondertekening door Teye Saeckes en Sierck Saeckes. Foto door de auteur.

 

Ook in de gerechtelijke archieven is hij daarna in die functie terug te vinden.166 De jonge secretaris ondertekent overigens steeds met het adagium: “Fide sed vide”.
Op 4 april 1606 en op 15 augustus 1606 (dan volgt nog een verkoop) is hij – dit maal op persoonlijke titel en niet als secretaris - betrokken bij de opmaak van een boedelinventaris.167 Dat gebeurt echter niet zonder slag of stoot, want daaraan is een pittige rechtszaak bij het Hof van Friesland
vooraf gegaan.168

Op 11 maart 1606 doet het Hof namelijk uitspraak in een zaak tussen Haeck Boeledr, de weduwe van Sierck Saeckes, namens haar kinderen: Saecke Siercks en Anna en Taets Sierckdochters. Zij zijn de eisers versus Teye Saeckens te Beetsterzwaag, Arent Saeckes te Smallenee, Broer Boelens, te Olterterp en Jochum Jouckes, te Boornbergum. Klaarblijkelijk gaat de zaak over de toewijzing van het voogdijschap.
Terwijl de eis tegen Arent Saeckes en Jochum Jouckes, niet ontvankelijk verklaard wordt, veroordeelt het Hof Teye Saeckes en Broer Boelens, om zich “te laten authoriseren momboren en curateurs resp. over de impts. kinderen”. Het gaat allemaal niet van harte dus, maar de zwagers kwijten zich vervolgens wel serieus van hun taak. Ten sterfhuize van wijlen Sierck Saeckes, treden Broer Boelens en Teye Saeckes, dan ook op 4 april 1606 aan als voormonden van de drie dan niet bij naam genoemde, minderjarige kinderen van Sierck Saeckes en zijn vrouw, Haeck Boeledr. Het vierde kind, Frouck Siercks, wordt bijgestaan door haar man, Jochem Joukes.

Teye Saeckes, komt enkele keren voor bij het Hof van Friesland. Dat gebeurt in ieder geval op 25 november 1601, op 7 april 1603 en ook nog op 8 februari 1618.169 In de laatste akte is hij gedaagde met onder meer de erfgenamen van Hepcke Fockens. In 1619 blijkt Teye Saeckes, ook ontvanger van de grietenij Opsterland.170 In mei 1620 is Teye, nog altijd actief als secretaris van die grietenij.171 Niet lang daarna moet hij met zijn voorouders verenigd zijn, want op 15 februari 1621 komen zijn vier kinderen als zijn erfgenamen voor in een akte.172 Saecke Teyens, treedt dan op voor zichzelf en vanwege Frouck Teyedr, zijn “oltste zuster” en Focco Feyckens en Arent Saeckes, zijn dan de voormonden over de niet bij naam genoemde twee jongste weeskinderen van Teye Saeckes.

Daaruit valt af te leiden, dat er op dat moment in ieder geval vier kinderen in leven waren. Onduidelijk is, waarom Saco, slechts optreedt namens Frouck en niet voor de andere twee. Kan
het zijn, dat het om kinderen van een andere moeder gaat? Wellicht is zo ook te verklaren, waarom Saco, geen van zijn dochters Freerkje, noemt.
In de jaren daarop worden de zaken van de overleden Teye, afgehandeld. Op 24 juni 1621 en 16 maart 1624 is bijvoorbeeld sprake van wijlen Teye Saeckes.173 In januari 1622 ten slotte wordt Arent Saeckes, in het “Cloester van Smallien”, tot voogd benoemd over Saecke Teyes, weeszoon van Teye Saeckes, in leven secretaris van Opsterland.174

Kinderen van Teye Saeckes (in ieder geval, volgorde niet zeker):

1. Frouck Teyedr, overl. na 15 febr. 1621.

2. Saco van Teyens, (= V).

3. Dubbelt Teyedr (ook: Duwertie Teyedr), trouwt vóór 29 maart 1627 Jan Abbes van Loo, luitenant en kapitein, woont te Beets en te Smallenee, zoon van Abbe van Loo en Grietje Berents.175 Het echtpaar is getrouwd vóór 29 maart 1627, wanneer Jan en Dubbelt, te Beets wonen en genoemd worden bij een landaankoop.176 Op 23 september 1631 laten Jan van Loo, dan woonachtig te Smallenee, en zijn vrouw, Dubbeltie Teyedr, een koopbrief opmaken.177

Uit het huwelijk van Jan van Loo en Dubbelt Teyedr (volgorde niet duidelijk):

1. Sjoukje Jans van Loo, geb. ca. 1632, overl. na 1700, trouwt Steven Jans, dorprechter te Beets.178, brouwer te Beetsterzwaag.179

2. Wendeltje Jans van Loo, in 1668 lidmaat te Boornbergum, overl. Boornbergum tussen 20 april 1690 en 30 jan. 1691, trouwt 1. Boornbergum 20 april 1673 Errit Arents, overl. vóór 27 jan. 1681. Wendel trouwt 2. Boornbergum 2 mei 1686 Jeip Rykles, van Boornbergum, overl. na 1700, trouwt 1. Antie Alberts.180

Wendel Jans van Loo is overleden tussen 20 april 1690 en 30 januari 1691.181 Uit de eerste akte blijkt, dat Jeip Rykles eerder getrouwd is geweest en dat er ook uit dat huwelijk kinderen waren.
In de tweede akte, opgemaakt in het sterfhuis van Wendel, wordt Saecke Teyens, van Beetsterzwaag, bij de akte van scheiding benoemd tot curator over het kind van Wendel van Loo en Jeip Rykles, Rykle Jeips, oud drie jaren.182 Op 3 juli 1691 wordt in het sterfhuis van Wendel, een inventarisatie opgemaakt. Naast de uitgebreide bezittingen is onder meer sprake van een “winckel en winckelwaren”. Ook hier is Saecke Teyens, weer aanwezig, nu als curator over het jongste weeskind van Wendeltje en Jeip.183 Ook uit het eerste huwelijk van Wendel van Loo, zijn twee kinderen bekend: Yd en Errit Errits.184. Op 10 januari 1693 blijkt Jan Stevens, van Beetsterzwaag, curator over die kinderen van Wendel van Loo en Errit Aerns, te zijn.185

3. Vrouckje Jans van Loo, in 1670 lidmaat te Boornbergum, trouwt Leeuwarden 6 jan. 1681 Hendrick Wilckes, sergeant, afkomstig van “Benningwolde”.

4. Jan Jans van Loo.186

4. N.N. Teyens, overl. na 15-2-1621.

●●●

V. Saco van Teyens, geb. tussen 26 febr. en 6 maart 1601, secretaris van Opsterland, volmacht ten Landdage, oprichter en vennoot van de Opsterlandse Veencompagnie, vennoot van de veencompagnie van De Rottefalle, vennoot van de veencompagnie van De Bakkevenen, “compagnion van Nijesloot”, overl. Leeuwarden 2 april 1650, begr. Beetsterzwaag “in den kerke aldaer”, trouwt Oldeboorn 29 febr. 1624 Antje Tincodr van Andringa, geb. ca. 1605, overl. Beetsterzwaag 6 juni 1685, dochter van Tinco van Andringa en Sytske Bennedr Sjoerda/Sijoerda.188

Over de familie Van Andringa en haar wederwaardigheden is natuurlijk genoegzaam gepubliceerd, daarom wil ik hier met een korte schets volstaan.189 Antje van Andringa wordt geboren rond 1605, want bij haar overlijden wordt haar leeftijd vermeld. Zij is een dochter van Tinco van Andringa, die grietman is van Utingeradeel in de periode tussen 1613 en 1619 en daarnaast is hij rekenmeester van Friesland geweest. De moeder van Antje is Sytske Bennedr Sjoerda/Sijoerda. Van het tijdstip van haar overlijden bestaat een Bijbelinschrijving bij de familie Van Teyens: Den 1sten decembris 1662 omtrent ’s morgens tot ses uieren is onse bestemoeder Sijdtske Binnes Sijaerda gerustelicken inden heere ontslapen.190

De jonge secretaris Saco van Teyens ondertekent – net als zijn vader - aanvankelijk ook met het onderschrift “fide sed vide”.191. Later laat hij dit achterwege, maar zijn handtekening, die natuurlijk krachtens zijn functie zeer regelmatig in de Opsterlandse archivalia voor komt, biedt aardige informatie. Uit die ondertekeningen van Saco kan namelijk zijn leeftijd afgeleid worden. In het Huisarchief Coendersborg, vindt men in diverse akten de ondertekening van Saco.192. Het schrift gaat daarbij steeds vergezeld van cijfers. Die zijn vrij eenvoudig thuis te brengen, de opbouw is namelijk altijd hetzelfde: voorletter/achternaam/maand/versiering/dag (iets hoger geplaatst)/nog een cijfer (iets lager geplaatst).

De datum is eenvoudig te controleren: ook in de eigenlijke akte staat die immers vermeld. Het laatste cijfer verandert ook steeds. Als je die respectievelijke verandering steeds aftrekt van het jaartal van de akte, dan kom je steeds op 1601 uit. Zo kun je zelfs achterhalen, dat Saco vóór 6
maart van dat jaar geboren moet zijn, want op 6 maart 1637 ondertekent hij met het cijfer “36”.193. Hij is dat jaar dus al jarig geweest (of natuurlijk op die dag jarig). Op 25 februari 1645 ondertekent hij een akte, waarbij hij nog “43” schrijft. Op die dag is hij dus nog niet jarig geweest.194. Zo valt eenvoudig te bepalen, dat zijn geboortedag valt tussen 26 februari en 6 maart 1601.

 

Handtekening Saecke Teyens. Foto door de auteur.195

 

Op 27 maart 1628 kopen Saco en Antje, land aan van Jan van Loo en Duwertie Teyedr, echtelieden te Beets.196. Deze familieleden hebben vaker zaken met elkaar gedaan, want het jaar daarna, om precies te zijn op 23 januari, verkopen Joan van Loo en Dubbelt Teyedr, woonachtig te Smallenee, twee derde parten van een huis aan de Nieuwstad N.Z. te Leeuwarden, aan Saco van Teyens en zijn vrouw, Antje van Andringa. De relatie tussen Saco en Dubbelt, wordt in deze akte onomwonden duidelijk gesteld, want Joan van Loo, noemt Saco dan: “mijn huijsfrouwe broeder”.197

Zo handelt en wandelt Saco van Teyens, gestaag verder aan zijn bezittingen. Leven en werken van Saco passen overigens geheel in de geest van de tijd.198
Na een voorspoedige jeugd en een degelijke scholing in de lijn van de te verwachten werkkring wijdt de jongeling zich in de voetsporen van zijn vader aan een loopbaan. Als hij op streek raakt met die carrière, gaat hij een huwelijk aan met een wederhelft uit dezelfde sociale kring – en dat gebeurt in dit geval dus in 1624.

Saco zal veniam aetatis, verkregen hebben, want ik tref hem voor het eerst aan als secretaris van Opsterland op 9 maart 1621, overigens in een bijschrift bij een oudere akte, die nog door zijn vader is opgesteld.199
Tot zover ligt alles geheel in de lijn van de beroepsmatige verwachting. Naast zijn secretarisbaan heeft Saco echter ook brood gezien in het ontplooien van andere werkzaamheden. Het jaar 1645 is daarom te bestempelen als uitermate belangrijk voor Saco en eigenlijk de gehele de familie Van
Teyens, vanwege de start van de Opsterlandse Veencompagnie.

Allereerst is er de overeenkomst tussen Johannes van Crack, Jacques van Oenema, Saco Fockens en Saco Teyens, over het maken van een vaart door Lippenhuizen, Hemrik, Wijnjeterp en Duurswoude tot Bakkeveen en verder oost- en zuidwaarts. Verder is er in dat jaar de resolutie van de Staten van Friesland, waarbij aan Saco Fockens en Saco van Teyens, c.s. octrooi wordt verleend uit het Koningsdiep een vaart te graven door het hoogveen onder Terwispel, Lippenhuizen, Hemrik, Wijnjeterp en Duurswoude.200

Toch is de interesse voor het lucratieve vervenen ook binnen de familie Van Teyens al veel ouder.201. Daar zijn natuurlijk ook wel bewijzen van bewaard gebleven. Zo bestaat er in het Huisarchief Coendersborg, een afschrift van een akte van 3 maart 1619 van een overeenkomst tussen heren van de Compagnie van de Heerenvenen en de ingezeten van Langezwaag.202.

In 1628 en 1637 roert het echtpaar Van Teyens/Van Andringa zich ook in de vervening.203 Daarnaast sluiten Saco Fockens en Saco van Teyens en de inwoners van Langezwaag, al in 1635 een overeenkomst over het graven van een vaart en het maken van een brug.204. In 1637 en 1638 verkopen de Staten van Friesland hoogveen, afkomstig van de opgeheven kloosters. Dat is ook het geval in de omgeving van Rottevalle, waar een associatie onder leiding van Saco Teyens, veen aankoopt.205. Daarnaast beperkt de interesse voor het bruine goud zich ook niet tot de Friese bodem alleen, want ook rond de vervening van de Groninger Pekela’s, speelt Saco Teyens, samen met zijn kompaan Saco Fockens een rol.

Zo treedt hij op 15 juli 1637 aan op het Wijnhuis te Groningen, ook namens Saco Fockens en zijn aangetrouwde neef, notaris Johannes Martinides, is eveneens aanwezig. Zij verklaren dat Feicke Alles Clock, vaandrig van kapitein Nijs, de 11.222 cg. betaald heeft, die hij schuldig is aan Johan Coenders, drost te Wedde, Saco Fockens, grietman van Opsterland, en Saco Teyens, secretaris van Opsterland, wegens de koop van Pekelvenen op 4 april 1635. Het geld zal echter in voorlopig in de handen van het gerecht blijven. Op 30 juni verklaren Saco Fockens, Saco Teyens en drost Johan Coenders, te Zuidbroek, dat de som inclusief de overeengekomen rente volledig is betaald.206

Het is dus niet te onbesuisd, om te veronderstellen, dat Saco van Teyens, van meet af aan ook nering zocht in de vervening. Het heeft hem beslist geen windeieren gelegd en duidelijk is in ieder geval, dat vanaf 1645 de bezigheden in de vervening een waarlijk hoge vlucht nemen. Daarnaast blijkt uit de diverse verbintenissen met vennoten ook glashelder, dat Saco en de zijnen zich allengs ontwikkelen tot “de grote spelers” in de vervening in Opsterland en ook in de aanpalende grietenijen laten zij zich niet onbetuigd. Enkele vindplaatsen brengen dat aan het licht. Zo wordt in datzelfde jaar 1645 een koopakte opgemaakt van Pieter Oedses voor Brucht Tammes, van een kamp veenbouw te Langezwaag. Er is consent uit 1647 van de bijzitter Boelens ten gunste van de waarnemers, onder wie Saco Fockens en Saco Teyens.207

Op 7 februari 1649 komen Saco Fockens en Saco van Teyens, samen met Passchier Hendriks Bolleman, voor. Zij willen veengronden in het grensgebied tussen Opsterland en Smallingerland “te water brengen”.208
In 1649 wordt een akte van verbintenis opgemaakt door Joannes van Crack, Saco Fockens, Jacob van Runia, als man van Amerentia van Oenema, Asswerus van Vierssen als curator van Catharina van Oenema en Saco Teyens, tot interinement en uitvoering van hun octrooi tot het graven van een vaart.209
Op 27 augustus 1649 verkoopt de tandem Fockens/Teyens, hooiland te Langezwaag. Omgekeerd verkoopt de andere partij aan de heren Fockens en Teyens, veen te Schurega in Schoterland.210

Op 19 juni 1650 proclameren Saco Fockens en Saco Teyens, de wandelkoop van veen in Schurega.211. De waakzame merkt overigens op, dat deze akte is geregistreerd na de dood van Saco van Teyens. Ik wil er maar mee aangeven, dat de ingeslagen weg van de vervening door de familie ook na het overlijden van Saco van Teyens, gevolgd is - tot in de negentiende eeuw.212
Dat geldt ook voor deze vindplaats: de Staten van Friesland besluiten in 1658 dat Douwe van Aylva, lid van Gedeputeerde Staten en grietman van Leeuwarderadeel, Hero van Ockinga, raadsheer in het Hof van Friesland, en Sjoerd van Aylva, grietman van Dantumadeel, als erfgenamen van Saco Teyens, secretaris van Opsterland, en eigenaar van de zogenoemde Bakkevenen, een vaart mogen aanleggen naar Bakkeveen.213

Deze mannen heten zich overigens “erfgenamen” in zakelijke en zeker niet in familiaire zin. Hun economische betrekking wordt duidelijk uit een akte, d.d. 6 november 1649, wanneer de betrokkenen samen optreden als exploitanten van de hoge venen van Bakkeveen.214. Daar zou ik het in het kader van dit genealogische overzicht voor nu even bij willen laten. Zeker vanaf die tijd is het ondoenlijk, om alle aktes met Van Teyens-besognes, op te nemen, maar zoals ik hiervoor in de inleiding al opmerkte, wil ik ook niet raken aan een neerslag van alle vermeldingen.

Saco van Teyens, woont te Beetsterzwaag op de plaats van het huidige Bordena. Daar staat al in de 17e eeuw het huis Teyens. Later wordt zijn zoon Oene, eigenaar en in de 18e eeuw wordt het bewoond door Yvo Bocco, een zoon uit Oene’s tweede huwelijk, met Hijma Auwema. Nog later wonen Hijma van Teyens, en haar ongehuwde broers in het steeds verder uitgebouwde huis.
Uiteindelijk komt het in bezit van de laatste drie personen uit het geslacht Van Teyens: Etta Arnolda, Sake en Oene.

 

Middelste pand, is het huidige Bordena.

 

Vanaf 1828 is het in bezit van Etta, maar Oene heeft uiteindelijk het vruchtgebruik (Etta vermaakt het aan het echtpaar Lunsingh Tonckens) en hij leeft er tot zijn verscheiden in 1866.215
Er bestaan zoals gezegd contemporaine vermeldingen van geboorte, doop, overlijden en begraven, ook van de hand van Saco van Teyens zelf: Den 29 febrij Ao. 1624 hebben wij Saecke Teye.. (weggevallen) Antie Andringa gehuwt tot Oldeboorn.

-Den 2en April ao: 1650 tusschen twaelf en een uiren naemiddach is mijn beminde vaeder Sako Teyens gerustelijck in den Heere ontslapen. Den ..den ... 1650 is mijn lieve vader Saco Teyens tot Lieuwarden in den Heer ontslapen en den ... op Beetsterswage in den kerke aldaer begraven ...

 

  

 

Saco van Teyens en zijn familiewapen, detail. Foto: Iconografisch Bureau, ‘s-Gravenhage.

 

Antje van Andringa, testeert te Beetsterzwaag op 29 mei 1683.216. De wilsbeschikking ademt de sfeer van gezag uit: het is in de dagen van de Nederlandse republiek niet ongebruikelijk, dat weduwen de positie van familiehoofd overnemen van hun overleden man.217. Zij krijgen namelijk over het algemeen het vruchtgebruik van het familiekapitaal en daaraan ontleent de weduwe natuurlijk ook gezag. Antje van Andringa, lijkt die rol in ieder geval met verve op zich te nemen. Zo gebiedt de mater familias in haar testament haar dochter Froukje, op straffe van onterving, om een schuld aan de andere drie erfgenamen direct na het overlijden van haar moeder te voldoen.

Uiteraard bevat het testament ook enkele inhoudelijke bijzonderheden. Zo blijkt zoon Oene, op dat ogenblik “capitain over een compagnie te Goes”. De armen van Beetsterzwaag, ontvangen 200 cg., maar Oene, zal het geld in beheer houden en hij betaalt jaarlijks de rente aan de diaconie. De erfgenamen zijn, elk voor een vierde part: Oene van Teyens, Froukjen van Teyens, weduwe van Theotardus Heloma, Jeltje van Teyens, laatst weduwe van Focke Fockens Eringa, in tijden secretaris van Smallingerland, en ten slotte de twee kleinkinderen (kinderen van Benedictus): Romelia en Saco van Teyens.

Vermeld is ook nog, dat de goederen nooit buiten de familie mogen komen. Op 22 april 1668 is er sprake van een verdeling van de vaderlijke goederen door de kinderen van Saco Teyens. Op 29 december 1669 en 26 mei 1670 volgen dan nog twee aktes rond die beslommeringen. Daarmee is de kous echter nog niet af. Dat alles kan namelijk toch niet voorkomen, dat er binnen de familie heftige meningsverschillen ontstaan rond de erfenis van Saco Teyens.

Dat blijkt later uit een aantal processen voor het Hof van Friesland. Zo voert Hanso Hes, de schoonzoon van Jeltje van Teyens, in 1701 als eiser een zaak voor het Hof van Friesland versus Oene van Teyens.218. Daarbij is er onder veel meer sprake van een kopie van de scheiding van de vaderlijke goederen door de kinderen van Saco van Teyens, uit april 1668. Aanwezig bij die ontscheiding zijn: moeder Antje van Andringa, de vier kinderen en Wiskje Fockens, als erfgenaam van haar overleden man, Tinco van Teyens, volgens een testament dat hij op 11 november 1666 heeft gemaakt.

Er is sprake van een fors bezit, met onder meer bos te Olterterp en boerderijen te Beetsterzwaag, Boornbergum, Drachten, Oldeboorn en Kortezwaag. Opmerkelijk is ook een vermelding van de inventaris van Antje van Andringa. Daarbij is onder andere sprake van een schilderij van wijlen Teye Teyens “met zyn jacht” en zeven kleinere schilderijen. Adriaan den Besten, de schoonzoon van Benedictus van Teyens, treedt een jaar later aan voor het Hof van Friesland in een rechtszaak tegen Oene van Teyens.219

De bijlagen van dat proces staan ook bol van informatie over de familie en haar onderlinge (pecuniaire) verhoudingen. Opnieuw is er sprake van de kopie van de scheiding van de vaderlijke goederen door de kinderen van Saco van Teyens, uit april 1668. Verder is er een zeer uitgebreide verwijzing naar het eerdere proces tussen Hanso Hes en Oene van Teyens, dat overigens ook al speelt in het laatste decennium van de zeventiende eeuw.
Antje van Andringa is bij overlijden 80 jaren oud. Ook van die gebeurtenis wordt in de familie-Bijbels melding gemaakt: Den 6 Junij 1685 is Antie van Andringa huijsvrouw van de Hr. Saco van Teyens, Secret. van Opsterlant in den Here ontslapen en den ...

-Den 6den juni 1685 ‘s achtermiddaegs omtrent half drien is mijn lieve moeder in den Heere ontslapen en den ...

Van het overlijden van Antje, is een rouwbord bewaard gebleven, dat als volgt beschreven is:
“Antie van Andringa, obiit 1685. Opschrift: Juffr. Antie van Andringa, weduwe van de Heere Saco Teyens, in leven secretaris van Opsterlant. Obiit den 6 Juni 1685. Wapen: gedeeld:

I. Teyens (zonder halve adelaar).

II. Van Andringa (zonder halve adelaar). Plaats: tot den Franschen tijd in de kerk te Beetsterzwaag, daarna in den huize Teyens te Beetsterzwaag en nu in den Coendersborch te Nuis”.220

 

 

Wapenbord van Antje van Andringa, in de kerk te Nuis. Foto door Melle O. Koopmans.

 

Een lang leven is ten einde. Antje krijgt in de periode tussen 1625 en 1646 maar liefst twaalf kinderen, van wie zij er zes als zuigeling of peuter moet “delen met God”. Drie andere kinderen moet zij alsnog ten grave dragen en bijgevolg overleven maar drie kinderen haar.221. Op 2 oktober 1685 wordt in het sterfhuis een inventarisatie opgemaakt.222. Die boedel is overigens relatief gezien bescheiden van omvang: veel zal de facto al naar de kinderen gegaan zijn bij de eerdere ontscheidingen. Het jaar daarna, op 23 april 1686, volgt de akte van scheiding van de nalatenschap van Antje van Andringa.223

Uit het huwelijk van Saco van Teyens en Antje van Andringa:

1. Frouckje van Teyens, geb. 15 jan. 1625, testeert 1691, overl. tussen 12 jan. 1693 en 28 jan. 1697, trouwt Heerenveen 19 april 1646 Theothardus (van) Heloma (ook: Tjaerd Michiels), geb. Heerenveen ca. 1618, volmacht ten Landsdage van Friesland wegens Schoterland uit de stand der eigenerfden (1648-1652), wegens Aengwirden uit de stand der edelen (1652-1657), gecommiteerde ter Provinciale Rekenkamer (1650), grietman van Aengwirden (1652-1657), lid van de Staatscommissie belast met het oprichten van een tucht- en werkhuis in Friesland (1654), gecommitteerde ter Generaliteits-Rekenkamer (1656), overleden Beetsterzwaag 1 april 1657, zoon van Michiel Tjaerds, secretaris van Schoterland (1603-1627), en Nolkje Arjensdr.224

Den 15 Janrij (mogelijk ook ao 1625 is geboren(?) onse eerste dochte... Froukien van Teyens omtrent twie(?) uren middernacht.225
Grietman Theothardus van Heloma, komt in 1654 met zijn familiewapen voor op een zilveren avondmaalsschaal, die gebruikt wordt in de kerk te Tjalleberd.226
Theothardus, stierf door een ongeluk met zijn paard en wagen: “In 1657 stierf zijn (sc. Nicolaus) broer, van zijn wagen gevallen, doordat de paarden op hol sloegen en de teugel losrukten (equis in
fugam conjectis en fraenum detractantibus), helaas een ellendige dood in het dorp dat Beetsterzwaag wordt genoemd”.

Ook bestaat er een contemporaine vermelding van het ongeval: Agatha Tjaerda van
Starckenborg, schrijft op 2 april 1657 aan Michael Buschius: “so terstont komt mijn Man met die tijding t’huis dat de grietman Helema van 1 wagen daar het radt uytschoot af steurte op sijn harsens, waer an hij terstont doot bleef”.227

Ook hier is overigens weer een vermelding overgeleverd via de bijbel van de familie Van Teyens:
Den 1sten Aprilis 1657 omtrent tijen ure voor noen is ons lieve swager Theotardus van Heloma in den Heere ontslapen.

Juffrouw Frouckje van Teyens, wordt te Leeuwarden met attestatie onder de lidmaten geteld op 29 februari 1660. Ruim twee decennia later, op 29 juli 1681, wordt zij opnieuw in de Friese hoofdstad vermeld, dan met attestatie van Dokkum. In 1676 wordt een akte van overeenkomst opgemaakt tussen Frouckje van Teyens, weduwe van Tjaard van Heloma, en haar schoondochter Harmina Frankena, waarbij de wijze van scheiding van de nalatenschap van Zacheus van Heloma, wordt bepaald.228.

Frouckje van Teyens, komt op 15 oktober 1677 voor als bestemoeder, van het weeskind van haar overleden zoon Zacheus van Heloma, en diens vrouw, Hermina van Franckena.229. Op 16 januari 1691 verkoopt Frouckje van Teyens, weduwe van Theotardus van Helema, een zate en landen te
Siegerswoude, aan haar broer, Oeno van Teyens, oud-kapitein.230
Frouckje van Teyens maakt haar testament op in 1691.231 Zij is nog in leven op 12 januari 1693, wanneer ze tegen een zekere Saacke Pieters, aantreedt voor het gerecht van Opsterland.232 Froukje van Teyens, is overleden vóór 28 januari 1697.233

Uit het huwelijk van Frouckje van Teyens en Theothardus van Heloma.234:

1. Michiel van Heloma, ged. Heerenveen 14 mei 1648, vaandrig onder de kapitein Hessel van Boorsma (1669), trouwt Heerenveen 4 juli 1669 Anna van Velsen, van Grouw.

2. Saco (Zacheus) van Heloma, ged. Heerenveen 9 juni 1650, overl. vóór 15 oktober 1677, trouwt Leeuwarden 20 mei 1672 Harmina van Frankena.235

3. Nolkjen van Heloma, ged. Heerenveen 18 sept. 1653, trouwt Heerenveen 3 juli 1670 Andreas Roorda van Velsen, van Grouw, kapitein van een compagnie te voet.

2. Jeltje van Teyens, geb. 18 febr. 1627, overl. Beetsterzwaag 11 mei 1693, trouwt 1. vóór 16 juni 1649 Anthonius Woltheri (ook: Gualteri), geb. 1613, “rentmeester van ‘t huys ten Nieuwenoort” en rentmeester “op de Middelgaest onder de clockslagh van Boornbergum”, overl. 7 juni 1659, zoon van Woltherus Torrenius en Sara van Leuven.236
Jeltje van Teyens trouwt 2. Leeuwarden 17 okt. 1672 Focke Fockens Eringa, secretaris van Smallingerland (1668-1675), overl. vóór 29 mei 1679, ondertrouwt 1. Wirdum 13 jan. 1667 Lijsbeth Aysma, van Wirdum.237

-Den 18 Febrij ao 1627 omtrint tot seven uren in den ... is geboren onse ... ... twiede(?) ... Jeltie ... Teyens genaempt.238

Anthonius en Jeltje, laten op 16 juni 1649 een testament opmaken.239. In die laatste wil is Anthoni Woltheri “Rentemester opde Leeck”. De akte wordt opgemaakt “op de Nijen-oorth” (Nienoord) te Leek, in aanwezigheid van enkele getuigen, van wie de belangrijkste de broodheer van Anthoni
Woltheri, is, de eigenaar van de Nienoord, Rudolph Willem “Vrijheer van Inhüsen en Knijphüsen”. De echtelieden benoemen elkaar tot erfgenamen en er zijn op dat moment nog geen kinderen uit het huwelijk. De familie-Bijbel Van Teyens,  meldt ook het overlijden van Anthoni: Den 7en Junij 1659 ontrent ... vijve naenoen is onse lieve swager Anthonius Gualtherij gerustelijck in den Heere ontslapen.

Jeltje van Teyens, wordt in 1668 vermeld als lidmaat te Boornbergum.
Zij woont in 1673 nog “op de Middelgaest onder de clockslagh van Boornbergum”. Dat blijkt uit een decretale verkoping uit 1681. Georg Willem van In- en Kniphuizen en zijn eega, Anna van Ewsum, staan dan als eiser tegenover Jeltje van Teyens.240
Bij het tweede huwelijk is Jeltje afkomstig van Beetsterzwaag, Focke was – evenals bij zijn eerste huwelijk - afkomstig van Drachten.

Rond 1673 is Focke, nog in functie als secretaris, want dan wordt hij genoemd in een advertentie in de Oprechte Haerlemse Courant: “Daer wort bekent gemaeckt, dat door den Inval der Bisschoplijcke Soldaten in Vrieslant uyt de Grietenie van Smallingerlandt te soecken geraeckt is een Proclamatie-boeck ofte Boden Consent-boeck, met diverse Coop- Brieven daer in: soo iemant het selve weet te bekomen, ende te bestellen aen de Heer Focco Fockens Eringa, Secretaris van Smallingerlandt in de Drachten, of tot Leeuwaerden aen Lodewijck Cres, Boeckverkoper in de Bagyne-straet, sal daer voor een goede Vereeringe genieten”.241

Op 29 mei 1679 wordt een inventaris opgemaakt in het sterfhuis van wijlen Focke Fockens Eringa.242. Focke, liet al op 1 februari 1678 een testament opmaken.243. Die wilsbeschikking wordt ruim twee jaren later geregistreerd voor het Hof van Friesland, om precies te zijn op 17 juli 1680.244 Als erfgenamen worden dan genoemd zijn broers en Froukje Eringa, het kind van zijn overleden broer. Zijn vrouw Jeltje van Teyens, krijgt uiteraard ook een deel van het bezit toegezegd.

Op 30 oktober 1680 gaat Jeltje van Teyens, als weduwe uit Drachten, als lidmaat naar Beetsterzwaag.245. Ze is volgens datzelfde lidmatenboek van Beetsterzwaag, overleden op 11 mei 1693. Het testament van Jeltje van Teyens, dat is opgemaakt op 25 maart 1691, wordt in augustus 1693 geregistreerd voor het Hof van Friesland.246. Aanwezig bij die gebeurtenis is Hanso Hes, predikant in Aengwirden, de man van Freerkje van Gualteri, de dochter van Jeltje van Teyens. Jeltje, blijkt uit dat eerste huwelijk nog een dochter te hebben: Cornelia. Zij is getrouwd met Jolle Thomas te Oldeboorn. Met “leedtweesen” constateert moeder Jeltje echter, dat dochter Cornelia haar leven “met stercke dranck ende andere verquistinge heeft doorgebracht”.

Ook haar man, Jolle Thomas, is volgens Jeltje van Teyens niet in staat, om de administratie, over de erfgoederen naar behoren te voeren. Daarom zal dominee Hes, dat namens haar gaan doen. Van Gualterus van Gualteri, de zoon van Anthonius Gualteri en Jeltje van Teyens, is in het testament van Jeltje overigens geen sprake meer, zodat aangenomen mag worden, dat hij dan al overleden is. Hanso Hes, voert in 1701 als eiser een zaak voor het Hof van Friesland versus Oene van Teyens.247

Uit het huwelijk van Anthonius Gualteri en Jeltje van Teyens (volgorde niet zeker 248):

1. Freerkje van Gualteri, overl. 1715, trouwt Boornbergum 8 sept. 1669 Hanso Hes, geb. Leeuwarden ca. 1643, overl. Tjalleberd 1719, predikant te Boornbergum (1667-1684) en te Tjalleberd (1684-1718), zoon van Jacob Hansen Hes en Wytske Jans.249. Freerkje van Gualteri wordt te Boornbergum ingeschreven als lidmaat in 1669.

2. Gualterus van Gualteri, overl. vóór 25 maart 1691.250

3. Cornelia van Gualteri, overl. vóór 15 maart 1694, trouwt Boornbergum 3 maart 1675 Jolle/Jelle Thomas, van Hindeloopen.251 Cornelia van Gualteri wordt te Boornbergum ingeschreven als lidmaat in 1674. Het echtpaar wordt in 1693 vermeld te Oldeboorn.252. Cornelia is overleden vóór 15 maart 1694, want dan treedt haar zwager, Hanso Hes, namens zijn vrouw en als voogd, over de nagelaten kinderen van Cornelia van Gualteri bij Jelle Thomas, de gezamenlijke erfgenamen van Jeltje van Teyens.253

 

 

Akte van scheiding, door de kinderen van Saco van Teyens en Antje van Andringa. Foto door de auteur.254

3. Trijnke, geb. 4 april 1629, overl. 9 april 1632.

 

-Den 4 Aprilis ao 1629 is geboren onse darde d... Trijnke van Teyens.

-Den 9 Aprilis ao 1632 is onse dochterke Trijnke omtrint een ure naer
middach (ver)storven.

4. Teye van Teyens, geb. Beetsterzwaag 20 dec. 1630, secretaris van Opsterland (1650-1654), gevolmachtigde ten Landdage (1654), overl. 20 juni 1654.

 

-Den 20 December ao 1630 omtrunt tot negen uren in den avontijt is geboren onse eerste soone Teijo van Teyens genaempt.

 

-Den 20sten Junij 1654 tusschen een en twee uren naede mijddag is mijn
broer, secretarijs Teijo Teyens in den heere ontslapen.255

 

 

Teye van Teyens. Foto: Iconografisch Bureau, ‘s-Gravenhage.256

Teye van Teyens, is ingeschreven als student aan de Universiteit van Franeker als Teyo Teionis (Teyens) op 4 mei 1646. Hij studeert “Phil” en “Iur”.257 Enig studentikoos en liederlijk gedrag schijnt hem daarbij overigens niet geheel vreemd te zijn geweest: in het voorjaar van 1649 komt hij met een zekere Petrus Quiesen en Johannes Schuiringh, als beklaagde voor in een crimineel proces, waarbij de drie aanvankelijk zelfs gevangen zijn gezet.258

Dat alles heeft een ambtelijke loopbaan echter niet in de weg gestaan: op 23 maart 1650 wordt Teye Teyens, namelijk als opvolger van zijn vader beëdigd tot secretaris van Opsterland.259. Dat blijft hij tot zijn schielijke dood en dan volgt een periode, waarin de familie Fockens, ook het secretarisambt in de grietenij waarneemt: op 2 augustus 1654 wordt Saco Fockens, beëdigd en
ook het jaar daarop vervult hij nog die functie.260

Hij blijft secretaris tot 1665 en hij wordt op 17 augustus van dat jaar benoemd tot grietman van Lemsterland.
Teye van Teyens, is ook actief buiten de grietenij Opsterland. Zo koopt en verkoopt hij in de periode 1652-1653 land in de aanpalende grietenij Smallingerland, meer precies in Rottevalle.261
Teye, is niet gehuwd geweest, want nergens valt de naam van een vrouw te lezen en nakomelingen zijn er blijkens het testament van zijn moeder (in 1683) in ieder geval niet.

 

 

Handtekening Teye van Teyens. Foto door de auteur.262

 

5. Trijnke, geb. 22 okt. 1632, overl. 10 jan. 1633.

-Den 22 october ao 1632 is onse vijerde dochterke Trijnke genaempt
omtrint tot drie uren naer middach gebooren.
-Den 10 Janrij ao 1633 is onse ... (onleesbaar) dochterke Trijnke ...
omtrint tot 4 uren voor noen (ver)storven en in den Heere gerustet.

6. Tinco, geb. 8 maart 1634, overl. 7 aug. 1639.

-Den 8 martij ao 1634 tot een uren naer noen is gebooren onse ...
soontie Tinco genaempt.
-Den 7 Augusti ao 1639 is onse Tinco in de Heere gerust.

 

Fragment genealogische aantekeningen door Saco van Teyens. Foto door de auteur.263

 

7. Oene van Teyens, volgt VIa.

8. Sijdtske, geb. 9 dec. 1638, overl. 15 jan. 1639.

-Den 9 Decembris ao 1638 inder nacht omtrint middernacht ofte een ure
is onse dochtertie Sijdtske genaempt gebooren.
-Den 15 Janrij ao 1639 is onse ... dochter Sijdtske gestorven.

9. Sijdtske, geb. 7 juli 1640, overl. 18 juli 1640.

-Den 7 Julij ao 1640 is onse dochtertie smorg... geboore.
-Den 18 dito is onse ... dochtertie Sijdtske in den Heere gerust.

10. Tinco, geb. 19 dec. 1641, overl. 10 jan. 1643.

-Den 19 Decembris ao 1641 is onse jongste soontie Tinco gebooren
sijn(de) geweest op een sondach tot voor(?) noen.
-Den 10 Janrij ao 1643 is onse ... soontie Tinco in den Heere gerust.

11. Tinco van Teyens, geb. 18 maart 1643, secretaris van Opsterland (1665- 1667), overl. 19 febr. 1667, trouwt ca. 1665 Wiskjen Fockens, geb. 1641, overl. 3 dec. 1669, begr. Beetsterzwaag, dochter van Saco Fockens, grietman van Opsterland, en Lucia Saeckesdr Siccama.264. Wiskjen Fockens trouwt 2. Albert Christoffel van Hania, kapitein over een compagnie infanterie, “commandeur in Swarte Dixter Schans”.265

-Den 18 martij ao 1643 omtrint tot drie uren naer de middach is mijn L.
huis(vrouw) met onsen jongste soon Tinco van Teyens genaempt befallen.

Over de studiejaren van Tinco is wel enige informatie bewaard gebleven: “Tinco Teyens, Leovardiensis Frisius, Anno 1660 den 23 februarii”. Het motto van Tinco is: “spe fati melioris alor” (ik voed mij met de hoop op een beter lot). De jonge Tinco, was klaarblijkelijk een gezien figuur: hij wordt genoemd: “celeberrimi hujus collegii assessor fidelissimus” (een zeer getrouw bestuurslid van dit zeer talrijke genootschap)”. Verder is onder meer geboekstaafd, dat hij rond de tijd van zijn benoeming tot secretaris de hogeschool verlaten heeft en in die periode in het huwelijk trad met “Vischia Fockens”.266

Tinco van Teyens wordt op 9 september 1665 beëdigd als secretaris van Opsterland. Kort daarop melden de Bijbelfragmenten Van Teyens echter: Den 19en feb: 1667 ‘s avonts ontrent vijf uiren is onse L: broeder Secrs. Tinco Teyens in den Heere ontslapen.

Enkele maanden voor zijn dood heeft hij op 11 november 1666 zijn testament opgemaakt.267 Wiskjen van Fockens, is vervolgens hertrouwd aan Albert Christoffel van Hania. Dat valt af te leiden uit een akte, de dato 26 april 1677, wanneer de erfgenamen van Saco Fockens, in leven grietman van Opsterland, gezamenlijk optreden. Dan is onder meer aanwezig Martinus Fockens, ook namens Albert Christoffel van Hania, kapitein over een compagnie te voet, als mede-erfgenamen van Wiskje
Fockens.268

Op 18 december 1683 is opnieuw sprake van leden van de familie Van Teyens en Albert Christoffel van Hania, onder de erfgenamen van Saco Fockens.269. Albert Christoffel van Hania, hertrouwt in 1674 met een zekere Engelina Vastrix.270. Hij moet overigens een ijzervreter van formaat zijn geweest, die een onverschrokken rol van importantie speelde bij de schermutselingen rond het rampjaar 1672. Zo is hij op 23 augustus van dat jaar de bevelhebber over “450 van de moedigste
Friesche soldaten” die na zeer hevige gevechten de “fortresse” Blokzijl op de Munstersen heroverden.271

Kapitein Van Hania, blijkt verder in 1673 commandant van de Zwartedijksterschans, gelegen bij de
plaats Een in Drenthe.272
Van het overlijden van Wiskjen Fockens, is een rouwbord bewaard gebleven. Het opschrift daarvan luidt: “Juffr. Wischien van Fockens, obiit 3 December, aetatis 28, anno 1669. Wapen: gedeeld: I. In rood een opgeheven rechterhand van natuurlijke kleur, komende uit een wolk van zilver. II. Van Fockens”.273

 

Wapenbord van Wiskjen Fockens in de kerk te Nuis. Foto door Melle O. Koopmans.

 

Uit het huwelijk van Tinco en Wiskje, zijn geen kinderen bekend.274. De eerder genoemde handgeschreven stamlijst meent echter, dat er mogelijk wel nageslacht is: “Taco Teyens, verm. zoon van Tinco komt voor 1728 als ontvanger op de Joure”.275

Deze vermelding klopt niet: er is zeker geen relatie met Tinco van Teyens en Wiskje Fockens, voorhanden. Daar zijn enkele steekhoudende argumenten voor. Allereerst wordt Taco Teyens, bij de vele vermeldingen van de erfgenamen Van Teyens, nooit genoemd. Daarnaast vernoemt hij geen van zijn kinderen naar Tinco of Wiskjen. Ten slotte is zijn sociale status eigenlijk ook niet in
verhouding met die van de familie Van Teyens. Een bescheiden nasporing bracht ook aan het licht, wie hij dan wel is. Deze man is namelijk te beschouwen als de stamvader van een geslacht Taconis.276

Taco/Taeke Teyes, van Joure, trouwt op 12 juli 1705 te Joure met Sipkjen Tyses, afkomstig van Ouwsterhaule. Hij doet op 28 oktober 1698 te Haskerhorne, belijdenis en vertrekt op 1 januari 1700 naar Joure; bij de attestatie is aangetekend, dat hij “assistent” is. Het echtpaar krijgt te Joure, in de periode tussen 1706 en 1713 vier kinderen: Hiltje, Teye, Hiltje en Ties. Bij de opmaak van de Quotisatiekohieren van Haskerland in 1749 komt Taco Teyes nog te Joure voor als ontvanger.

Zijn gezin bestaat uit drie volwassenen en de aanslag beloopt 46-11-0. Het misverstand rond de filiatie met Tinco van Teyens, zou ontstaan kunnen zijn, doordat Taeke, mogelijk een broer heeft, Jan Teijens. Deze man doet in 1694 belijdenis te Beetsterzwaag, waarna hij uiteindelijk terecht komt in Joure. Hij is de dienstknecht van een zekere Heer G. Viersen, zodat ook hier weer het standsverschil in het oog springt.

12. Binne/Benedictus van Teyens, volgt VIb.

●●●

VIa. Oene van Teyens, geb. 15 juli 1636, kapitein in het Staatse leger van een compagnie infanterie, overl./begr. Beetsterzwaag/Nuis 25 dec. 1715/6 jan. 1716, trouwt 1. Beets 25 nov. 1666 Romelia/Romkjen Fockens, geb. ca. december 1635, overl. 17 april 1674, begr. Beetsterzwaag, dochter van Saco Fockens, grietman van Opsterland, en Lucia Saeckedr Siccama.277
Oene trouwt 2. Vries 13 maart 1681 Hyma Auwema, geb. 1656, overl. Beetsterzwaag 15 sept. 1700, begr. Nuis 25 sept. 1700, dochter van Iwo Auwema en Etta Coenders.

-Den 15 Julij ao 1636 tusschen een en twee uren ... is onse darde soontie
Oene van Teyens genaempt gebooren.

Opmerkelijk genoeg bestaat echter ook deze latere vermelding:

-Den 15den juli 1635 tussen 11 en 12 ‘s naghs is onse sone Oene v. Teyens
genaemt geboren, volgens notitie van onse bestevaders Bibel geannoteert.

Dit kind draagt als eerste in de familie Van Teyens, de voornaam Oene. De naam is denkelijk afkomstig uit de familie Van Andringa, want in een aantekening in de familie-Bijbel, staat een fragment, geschreven door Saco van Teyens, met daarin het overlijden van Oene van Andringa, de broer van
Antje.278

-Den 25sten novembris 1666 heeft dominee Hugo Fochtius mij, Oene Teyens ende
Romelia Fockens in den houwwelicken staat tot Beets bevestigt.
Den 17den aprilis 1674 is mijn veel(?) lieve huisfrou ‘s morgens omtrent
een quartier voor vijf uiren seer Christelijck tot Beetsterswaeg inden
Heere ontslaepen en is bij haer vader in den kelder geset ende begraven.

Van het overlijden van Romelia van Fockens, is een rouwbord bewaard gebleven: “Rommelia van Fockens, obiit 1674. Opschrift: Jufr. Rommelia van Fockens, in leven huisvrouw van de E. E. Manhafte Cap. Oene van Teyens, oud 38 jaeren en vijff maenden, overleden den 17 April anno 1674. Wapen: gedeeld: I. Van Teyens. II. Van Fockens”.279

 

Wapenbord van Romelia van Fockens in de kerk te Nuis. Foto door Melle O. Koopmans.

 

De “manhafte” Oene van Teyens, maakt dus carrière in het leger. Dat geschiedt in een tijd, waarin er natuurlijk het nodige gebeurt op militair gebied. Zo moet hij onder meer betrokken zijn geweest bij de oorlogshandelingen rond het rampjaar 1672 en er zal al met al veel meer krijgshaftigs voorgevallen zijn. Het rechtvaardigt eigenlijk bijna een onderzoek op zich. Oene van Teyens, heeft het overigens nooit verder gebracht dan kapitein. Hij is op 17 maart 1666 in die rang benoemd in plaats van een zekere kapitein Van Loo, en hij wordt bij de doop van zijn zoon Saco, in mei 1697 ook nog vermeld als infanteriekapitein.

In 1672 is Oene, met zijn compagnie korte tijd ingekwartierd in Wijnjeterp, zodat in ieder geval duidelijk is, dat hij diende onder generaal Van Aylva.280. Uit die militaire loopbaan van Oene, is verder in ieder geval één interessant document bewaard gebleven: op 24 mei 1673 geeft de “Capitein General van Vrieslandt, Stadt Groningen, Ommelanden en Drenthe”, Hendrik Casimir II van Nassau een bevelschrift aan kapitein Oene van Teyens, om zich met zijn “compagnie, vaandel en compleete waapenen” vanuit Leeuwarden onverwijld bij “de armee op het Heerenveen” te voegen.281

Dat de nood inderdaad aan de man is, blijkt al snel: in de tijd daarna komt het ook in de Friese dreven daadwerkelijk tot felle schermutselingen met de Franse, Keulse en Munsterse troepen.282

 

Bevelschrift aan kapitein Van Teyens. Foto door de auteur.

 

Ondertussen gaat het leven thuis natuurlijk ook verder en enkele jaren na het overlijden van Romelia Fockens, hertrouwt Oene van Teyens: Den 13den martii 1681 ben ick, Oene Teyens met Hijma Auwema tot Vries in Drent getrout ende haer gegeven door des selfs pastor dominee Deursinck(?).

Hyma Auwema wordt als lidmaat te Beetsterzwaag, ingeschreven op 12 november 1682, zij is dan afkomstig van Groningen.
In oktober 1685 komt Oene van Teyens, voor als curator over de kinderen van zijn overleden broer Benedictus.283. Dat is overigens ook nog het geval in de jaren 1687 en 1688.284

-Den 15den septembris 1700 is mijn seer lieve en beminde huisfrou Himma
Auwema den sondaegsvoormiddags omtrent 11 uiren seer Christelike in den
Heere ontslapen en den 25sten dito inde Nuis in ‘t coor begraven.

Op 9 mei 1699 kopen Oeno en Hyma, als echtelieden, van haar moeder, Etta Coenders, weduwe van Iwo Auwema, de Coendersborg te Nuis.285. Dit imposante huis is ruim anderhalve eeuw familiebezit geweest. Oene en Hyma blijven evenwel na de aankoop in Beetsterzwaag wonen. Wel worden ze beiden in de kerk te Nuis begraven. Bij de Coendersborg behoren vanouds ook rechten; zo is er het collatierecht in de kerk van Nuis, maar er bestaan ook zekere zijl- en boerrechten.

 

Akte van transport van de borg te Nuis door Etta Coenders, wed. Auwema, aan Oeno van Teyens en Hyma Auwema. Foto door de auteur.286

 

Na het overlijden van Oene, in 1715, krijgt zijn zoon Saco, bij akte van boedelscheiding de borg met gerechtigheden. Vreemd genoeg blijven ook Saco en zijn wederhelft Etta Arnolda van Besten, in Beetsterzwaag wonen. Dat is en blijft de bakermat, ook voor latere generaties. Deze Saco, overlijdt in 1774 en na het verscheiden van Etta, komt hun zoon Oene, ontvanger van Opsterland, in het bezit van de borg en gerechtigheden.

Hij overlijdt in 1801 en het bezit vererft dan op zijn broers en zuster: Tinco, secretaris van Utingeradeel, wonende te Oldeboorn, Benedictus, secretaris van Opsterland, wonende te Beetsterzwaag, en Hyma, eveneens woonachtig te Beetsterzwaag, worden dus de nieuwe eigenaars. Het tegenwoordige huis wordt in 1813 gebouwd. Nadat Hyma, als laatste van deze drie het tijdelijke met het eeuwige verwisseld heeft, vererft de Coendersborg, op de drie kinderen
van Benedictus: Etta Arnolda, Saco en Oene.

De waarde van de Coendersborg wordt in 1857 geschat op fl. 51.800.287 Geen van de drie erfgenamen zal er echter permanent gaan wonen. Zij blijven allen kinderloos en na de dood van
de laatste Van Teyens, Oene, in 1866, kwam de Coendersborg aan dr. Joachimus Lunsingh Tonckens, arts en burgemeester te Beetsterzwaag.288

Oeno van Teyens, testeert te Beetsterzwaag op 10 december 1715 “wat onpasselijck na den lichame, dog bij vollen verstande zijnde”.289
De akte is duchtig beschadigd, maar de belangrijkste gegevens vallen er wel uit te halen. Erfgenamen zijn de drie kinderen: Anna Ulcia, Yvo Bocco en Saco. Dat Oene ernstig ziek was, blijkt overigens wel uit het geringe verschil in tijd tussen testeren en het overlijden (slechts tien dagen):

-Den 25sten 1715 sijnde Karsdagh is onse seer lieve en welbeminde fader de
heer Oeno van Teyens des nagts tussen 11 en 12 en seer christelijck op
Beetsterswaagh in den Heere ontslapen en is den 6den januarii 1716 in de
Nuisemer kerke op het choor begraven out 79 jaren, 6 maanden en 21 dagen.
290

Op 6 september 1717 wordt een akte van boedelscheiding opgesteld tussen de erfgenamen van Oene van Teyens en Hyma Auwema, waarna op 17 september tussen Saco, Yvo Bocke en hun zwager, Reint Eenens, nog een lijst van de scheiding van onroerende goederen wordt opgemaakt.291

 

Tekening van de Coendersborg, te Nuis. Foto door de auteur.292

 

Uit het huwelijk van Oene van Teyens en Romelia Fockens:

1. Saco Fockens van Teyens, geb. 23 aug. 1667, overl. 9 nov. 1667.

-Den 23sten augustii 1667 is mijn lieve huisfrouwe van een jonge soon
verlost, ‘s avonts omtrent quartier over elf uiren ende is gedoopt
Saco Fockens van Teyens.

-Den 9den Novembris 1667 is ons lieve soontje Saco gerustelijk in den
Heere ontslapen ‘s avonts omtrent quartier over sevens.

2. Sijdtske, geb. 4 aug. 1670, overl. 26 aug. 1670.

-Den 4den augustii 1670 is onse dogter Sijdtske genaempt geboren, ‘s
avonts een weiniges voor acht uiren.

-Den 26sten augustii 1670 is onse voornoemde dochterke Sijdtske ‘s
avondts omtrent 6 uiren in den Heere ontslapen.

3. Sijdtske, geb./ged. Leeuwarden 14/15 jan. 1673, overl. 18 jan. 1673, begr. Beetsterzwaag “in den schoonvaders kelder”.

-Den 14den januarii 1673 is mijn lieve huisfrou tot Lieuwarden van een
jonge dogter verlost, Sijdtske genaemt.

-Den 18den dito is ons lieve dochterke Sijdtske in den Heere gerust
ende op Christelijken in den schoonvaders kelder geset en begraven.

4. Saco, geb. 13 april 1674, overl. 26 april 1674, begr. Beetsterzwaag.

-Den 13den aprilis 1674 is mijn seer lieve huisfrou van een jonge soon
verlost ende is Saco gedoopt.

-Den 26sten dito is mijn voornoemde soontije Saco ‘s morgens omtrent
vijf uiren oock in den Heere gerust en in sijn moeders armen geleit
ende also bij haren ter aerde bestelt.

Uit het huwelijk van Oene van Teyens en Hyma Auwema:

5. Anna Maria, geb./ged. Sas van Gent 8/13 jan. 1682, overl. 24 mei 1682.293

-Den 8sten januarii 1682 is mijn lieve huisfrou Hijma Auwema binnent ‘t
Sas van Gendt ‘s morgens omtrent 6 uiren van een jonge dochter verlost
sinde een sondaegs morgens ende is den 13den dito aldaer gedoopt ist
genaemt Anna Maria.

-Den 24sten maij 1682 is ons dogterke Anna ‘s naemiddags omtrent 2
uiren seer gerustelick in den Heere ontslaepen.

6. N.N. (dochter), geb. Beetsterzwaag 1 mei 1683, daar overl./begr. 1/4 mei 1683.

-Den 1sten maij 1683 is mijn huisfrou alhier op Beetsterswaegh van een
jonge dochter verlost ende is terstont overleeden en den 4den dito
alhier begraven.

7. Saco, geb./ged. Sluis 5 juni 1684, overl./begr. Beetsterzwaag 24/27 sept. 1684.

-Den 5den junii 1684 is mijn huisfrou tot Sluis in Vlaanderen ‘s
morgens omtrent 9 uiren van een jongen zoon verlost en denselfden
avonts aldaer laeten doopen en is genaemt Saco.

-Den 24sten septembris olde stijl ‘s avonts omtrent 9 uiren is ons
lieve soontie Saco aldaer gerust ende den 27sten dito inde kerke in ‘t
koer begraven.

8. Etta Ulcya, geb./ged. Beetsterzwaag 30/31 juli 1685, overl. 11 aug. 1685.

-Den 30sten julii 1685 is mijn lieve huisfrou alhier op Beetsterswaech
‘s avonts omtrent 7 uur van een jonge dochter verlost en den 31sten
dito gedoopt Etta Ulcia, alsoo ‘t selve door mijn schoonvader ter doop
is gepraesenteert.

-Den 11den augustii 1685 is ons dochterke gerustelicken in de Heere
ontslapen.

9. Anna Ulcia van Teyens, geb./ged. Beetsterzwaag 24/27 febr. 1687, overl. (aan kinderpokken) Huis ter Heil bij de Leek 3 dec. 1730, begr. Nuis 14 dec. 1730, trouwt Groningen 24 april 1706 Reint Eenens, ged. Groningen 13 aug. 1682, kapitein, overl. Leeuwarden 30 juni 1731, begr. Nuis 7 juli 1731, zoon van Hayo Unico Eenens en Elizabeth Ubbena.294

-Den 24sten septembris 1687 is mijn lieve huisfrou ‘s morgens omtrent
10 uiren van een jonge dochter verlost en hebbe hetselve den 27sten
deser alhier te doope gepraesenteert ende laeten dopen Anna Ulcia.

Anna Ulcia van Teyens, testeert op 10 oktober 1718.295. In hetzelfde jaar voert Anna Ulcia, gesterkt met haar man, een proces tegen haar broer, Yvo Bokke van Teyens, over de nagelaten vastigheden van hun ouders.296

-Den 3den decembris 1730 ‘morgens klock halff een uir is mijn
veelgeliefde suster Anna Ulcia Eenens, geboren Teyens, olt 43 jaren 9
maanden en 8 dagen 297 op ‘t Huis ter Heil een cartier buiten de Leek
aen de kinder pockens seer christelijk in den Heere ontslapen en is
den 19den dito op ‘t choor van de kerck in de Nuis op de linkerhant
aldernacht haer lieve moeder in stilte neergeset.

-Den 30sten junii 1731 is mijn swager, de eedle heer Reint Eenens,
capitein luijtenant van een compagnie peerden tot Leeuwarden in
garnizoen overleden en den 7den julij op het koor van de kerk in de
Nuis in het noorderse graff naest sijn vrouw saliger in stilte
neergeset.

Uit het huwelijk van Anna Ulcia van Teyens en Reint Eenens:

1. Hayo Unico Eenens, geb./ged. Groningen (Martinikerk) 22 nov. 1709, overl. (aan kinderpokken) Huis ter Heil 17 dec. 1730, begr. Nuis 28 dec. 1730.

2. Oene Frederik Eenens, geb. ca. 1711, ged. 16 juni 1715, overl. 16 mei 1790, begr. 20 mei 1790, kapitein onder het regiment van de Prins van Baden Durlach, overl. 6 juni 1775, trouwt op 31 mei 1750 Johanna Hendrina van Hoeckelom, dochter van Johan van Hoeckelom en Maria Odilia Limburg.

3. Elisabeth Hyma Eenens, ged. Groningen 30 aug. 1713, overl. (aan kinderpokken) Huis ter Heil 20 dec. 1730, begr. Nuis 28 dec. 1730.

4. Wya Etta Eenens, geb. Beetsterzwaag pinksteren 1718, daar ged. 5 juni 1718, overl. Beetsterzwaag 25 jan. 1782, daar begr. (in de grafkelder van Van Teyens) 29 jan. 1782.

-Den 25sten jannuarii 1782 is onse night juffer Wija Eenens na
langduirige sukkeling sagtelijk in den Heere ontslaepen, oud
ongeveer 67 jaar en de 29ste jannuarii ‘s nademiddags om 2 uir in
onse grafkelder op Beesterswaeg in stilte neergezet.

5. Willem Reint Eenens, ged. Beetsterzwaag 3 febr. 1720, overl. (aan kinderpokken) Huis ter Heil 23 dec. 1730, begr. Nuis 28 dec. 1730.

Obiit neeff Haijo Unico Eenens den 17den december 1730 in ‘t
22sten jaer sijnes ouderdoms, obiit night Elisabeth Hijma Eenens
den 20sten dito in ‘t 17 jaer haeres ouderdoms, obiit neeff Willem
Reint Eenens den 28sten dito in ‘t 11 jaer sijns ouderdoms alle
drie aende kinderpockens en sijn alle 3 den 28sten dito op het
choor van de kerk in de Nuis tusssen de twee gestoeltens kist aan
kist in stilte neergeset.

6. Anna Ulcia Eenens, leeft nog 20 okt. 1761.298

10. Yvo, geb./ged. Beetsterzwaag 4/7 juli 1689, daar begr.

-Den 4den julii 1689 is mijn waerde frou van een soontije verlost ‘s
morgens omtrent negen uiren ende den 7den dito laeten doopen op
Beetsterswaech door Gerlacus Lidius ende is genaemt Yvo, te weeten
naar mijn huisfrou.

11. N.N. (zoon), geb. Beetsterzwaag 19 juli 1690, daar overl. 31 juli 1690, daar begr. (bij zijn broertje Yvo).299

-Den 19den julii 1690 ‘s morgens tussen 11 ende 12 uiren is mijn frou
van een jonge soon verlost ende is den 31sten deser inden Heere gerust
ende oock alhier op Beesterswaech begraven bij sijn voorgaende
broerke.

12. Yvo, geb./ged. Beetsterzwaag 30 sept./2 okt. 1692, daar overl./begr. 6/13 april 1693.

-Den 30sten septembris 1692 ‘s avonts omtrent 10 uiren is mijn lieve
huisvrouw van een jonge soon verlost ende den 2den octobris ‘s
naedemiddaegs gedoopt door dominee Lidius en door mijn schoonmoeder te
doop geholden in mijn bijwesen ende genaemt Yvo.

-Den 6den aprilis 1693 ‘s avonts omtrent 10 uiren is ons sontie Yvo in
den Heere ontslapen ende is den 13den dito alhier op Beetsterswaech in
den kerke begraven.

13. Yvo Bocke van Teyens, geb./ged. Beetsterzwaag 28/29 april 1694, volmacht ten Landdage 1781 en 1782 300, overl. 15 juni 1782, begr. Beetsterzwaag 22 juni 1782.301

-Den 28sten aprilis 1694 den achtermiddags omtrent een uir sijnde een saterdaechs is mijn wel lieve huisfrou van een jonge zoon verlost ende is ‘s anderen daegs in mijn presentie door mijn schoonsuster Wija Auwema, te doop geholden en is door dominee Lidius Yvo Bocko, gedoopt.

Op 14 maart 1719 wordt een akte van bevestiging opgemaakt door Reint Eenens met zijn vrouw, Anna Ulcia van Teyens, en Saco van Teyens, met daarin aangegeven wat Yvo Bocke van Teyens, is toebedeeld uit de ouderlijke boedel.302
Op 17 april 1722 wordt een akte van scheiding opgemaakt tussen Yvo Bocke van Teyens en Eling Auwema, van enige bezittingen in Groningen.303

In 1728 komt Yvo Bocke van Teyens, voor in een proces bij het Hof van Friesland.304. Hij voert dan een rij erfgenamen aan van wijlen Saco van Teyens en Saco Fockens: Saco van Teyens junior en diens vrouw, Etta Arnolda den Besten, Saco van Teyens, de oude, ook met de rechten van
Anna en Jacobus Hes, die inmiddels zijn uitgekocht, Nolkjen van Heloma, weduwe Van Velsen, te Grouw, Sophia van Heloma en haar man Aschinus Saagmans, predikant te Franeker, en ten slotte Augustinus Lycklama à Nijeholt, namens Catharina Thomae en Theotardus van Heloma.305

Het rechtsgeding draait om verveningsperikelen en er zijn in ditzelfde dossier eerdere zaken opgenomen uit de periode tussen 1720 en 1726.306. Yvo Bocke is op 2 juni 1746 met twee anderen administrator over de goederen van wijlen Rinnert Baartes Nijeholt.307. Bij de quotisatie van 1749 staat te Beetsterzwaag vermeld: Yvo Bocco Teyens, “rentenier”.  Hij blijkt alleen te wonen en de aanslag beloopt 30-3-0.

-Den 15den juni 1782 ‘s morgens ront na 6 uur is onse geliefde oom,
Y.B. van Teyens na langsaam verval van kragten in den Heere ontslapen,
oud 88 jaren, 1 maand, 17 dagen en den 22sten juni in stilte ‘s
nademiddags om 2 uur in onse kelder op ‘t choor van de kerk op
Beetsterswaeg neergezet.

Op diezelfde datum van 15 juni 1782 is inderdaad in de Opsterlandse archieven, sprake van de erfgenamen van Yvo Bocke van Teyens.308

14. Saco Teyo, geb./ged. Beetsterzwaag 4/7 juli 1695, daar overl./begr. 13/20 febr. 1696.

-Den 4den julii 1695 ‘s morgens omtrent half seffen sind een donderdach
is mijn lieve huisfrou van een jonge soon verlost ende voort daer nae
van noch een soontie verlost ende den 7den dito de eerste geboren bij
mij te doope gepraesenteert ende door dominee Lidius gedoopt Saco Teyo
ende het tweede soontie door mijn schoonmoeder ten doop geholden ende
is gedoopt met de naam van Jan Lodowicki.

-Den 13den februaris 1696 is ons 2de soontiie Saco Teyo ‘s avonts
tusschen 8 ende 9 uiren in den Heere gerust ende den 20sten dito
alhier in den kerk begraven.

15. Jan Lodewick, geb./ged. Beetsterzwaag 4/7 juli 1695, daar overl. 23 aug. 1695.309

-Den 23 augustii is ons jongste soontie Jan Lodowicky ‘s morgens
tusschen 6 ende 7 uir in den Heere ontslapen.

16. Saco van Teyens, volgt VIIa.

-Den 28sten maij 1697 ‘s avonts omtrent half negen is mijn lieve huisfrou
werom van een jonge soon verlost ende is den 30sten dito alhier op
Beetsterswage door mij ten dope geholden ende door dominee Gerlacus Lidius
gedoopt ende genaemt Saco.

●●●

VIIa. Saco van Teyens (de jonge), geb./ged. Beetsterzwaag 28/30 mei 1697, volmacht ten Landsdage, ontvanger van de Opsterlandse Veencompagnie (1739-1774), “administrator en directeur van de Folgera Veenen”, ouderling van de hervormde kerk te Beetsterzwaag (1744, 1760, 1766, 1767), overl. 27 febr. 1774, begr. Beetsterzwaag 5 maart 1774, trouwt Beetsterzwaag 8 mei 1718 Etta Arnolda van Besten, geb. 20 sept. 1695 `tussen elf ende twalf uren”310, ged. 25 sept. 1695, overl. 12 maart 1785, begr. Beetsterzwaag 19 maart 1785, dochter van Adriaan van Besten en Romelia van Teyens (zie VIb/2).

-Den 8sten maaij 1718 heeft dominee Ulpianus van Sinderen mij, Saco van
Teyens en de juffer Etta Arnolda van Besten in den houliken staat tot
Beetsterswaagh bevestigt, mijn vrouw Etta A. van Besten is geboren 20
september tot ...

Saco van Teyens en Etta van Besten, worden te Beetsterzwaag als lidmaat ingeschreven op 9 februari 1721, afkomstig van Nuis. Hij is ouderling op 19 januari 1744 en het echtpaar komt te Beetsterzwaag, als lidmaat voor in de jaren 1752, 1756, 1759 en 1767.
Saco en de zijnen bewonen de nog altijd bestaande Fockensstate te Beetsterzwaag. Het huis is in bezit van de familie Van Teyens gekomen, doordat de vader van Saco, Oene, getrouwd is geweest met Romelia Fockens, een zuster van de laatste grietman Fockens, Martinus, die het tijdelijke
met het eeuwige verwisselt in 1692 (er bestaat een rouwbord van zijn verscheiden in het Streekmuseum Opsterlân te Gorredijk).

De familie Van Teyens, woont er meer dan anderhalve eeuw, want na Saco en zijn vrouw (en
achternicht), Etta Arnolda van Besten, woont hier hun zoon Benedictus en vervolgens diens kinderen.311.

De waarde van Fockensstate, wordt in 1827 geraamd op f. 33.351 en in 1858 f. 55.900.312
Bij de quotisatie van 1749 staat te Beetsterzwaag vermeld: Saco Teyens,
“begoedigt”. Er zijn tien volwassenen (ongetwijfeld zijn er kinderen boven de twaalf jaren meegeteld) en verder zijn er nog twee kinderen. De aanslag beloopt 162-5-0. Onder die volwassenen is denkelijk het huispersoneel meegeteld, maar het is niet ondenkbaar dat er ook één of meer van de nichten Eenens, bij Saco in huis wonen. Bij de quotisatie staat namelijk ook te Beetsterzwaag vermeld: “juffrs. Eenens”, met als additionele opmerking: “van vrienden onderhouden”.

Het blijkt dan te gaan om twee volwassenen.
Saco van Teyens en Etta Arnolda van Besten, testeren samen op 9 mei 1763.313
Op hun testament zijn drie lakzegels bewaard gebleven met het alliantiewapen van het echtpaar Van Teyens-Van Besten.314. Het toont een gevierendeeld schild: I. en IV. drie eikels, paalsgewijs geplaatst, aanstotend (Van Teyens). II. op schuinbalk drie ringen (Van Besten). III. drie Moriaanshoofden, aanziende (Auwema). Het schild is gedekt door een eigenerfdenkroon.

 

 

Alliantiewapen (uitvergroot) van het echtpaar Van Teyens-Van Besten. Foto door de auteur.

 

Het testament is opgemaakt te Beetsterzwaag. De langstlevende erft alles van de overledene, vervolgens zijn hun zes kinderen erfgenaam: Lucia Romelia, Oeno, Tinco, Hijma, Benedictus en Anna van Teyens.
Op 27 oktober 1772 is Saco van Teyens één van de vier “administratoren en directeuren van de Folgera Veenen”.315

-Den 27sten septembris (sic!) 1774 op sondag is onse seer geliefde vader, de
hoogwelgeboren heer junior(?) Saco van Teyens, oud gecommiteerde te staat
ten lansdage tussen 3 en 4 uir ‘s nademiddags na een lange suckeling en een
bedlegering van een week à 3 zeer christelijk in den Heere ontslapen, oud
76 jaar, 8 maent en 30 dagen en den 5den maart, volgens desselfs begeerte
sonder omstandigheit in stilte ‘s nademiddags om 2 uir in onse kelder op ‘t
choor van die kerk alhier op Beetsterswaag in stilte neergeset.

-Den 12den maart 1785 ‘s morgens om 9 uiren is onzen zeer geliefde moeder,
de hoogwelgeboren vrouwe Etta Arnolda van Besten, weduwe van de
hoogwelgeboren heer S. van Teyens na een langsaam verval van kragten in den
Heere ontslaepen, oud 89 jaeren, 5 maenden 23 dagen en den 19den maart in
stilte ‘s naedemiddags om 2 uir in onse grafkelder op ‘t choor van de kerk
op Beetsterswaag neergezet.

Op 10 juni 1785 wordt een akte van scheiding opgemaakt tussen Oeno van Teyens, ontvanger van de grietenij van Opsterland te Beetsterzwaag, Tinco van Teyens, secretaris van de grietenij van Utingeradeel te Oldeboorn, Hijma van Teyens en Benedictus van Teyens, secretaris van de grietenij van Opsterland, beiden te Beetsterzwaag, Anna van Teyens, bijgestaan door haar echtgenoot Adrianus Bothenius Trip, secretaris van de provinciale rekenkamer van Stad en Lande te Groningen, betreffende de nalatenschap van hun ouders.316

Van het overlijden van het echtpaar Van Teyens-van Besten, is in de regentenkamer van de Van Teyens-Fundatie een rouwbord bewaard gebleven:

“A. Gedeeld wapen. I. de Friesche adelaar. II. drie eikels, paalswijs geplaatst. Het schild is gedekt door een kroon, waarboven een eikel.
Onderschrift: MDCCLXXIIII Obiit den 27 February De Hoog Welgeboren Heer Saco van Teyens, in leven oud-gecommitteerde ten landdage, oud 76 j. en 9 mnd.” “B. In ? een linkerschuinbalk, beladen met drie koeken of schijven.
Gedekt door een kroon. Onderschrift: MDCCLXXXV Obiit den 12 Maart De HoogWelgeb. Vrouwe Etta Arnolda van Besten, Weduwe van den HoogWelgeb. Heer Saco v. Teyens, oud in het 90e jaar”.317

 

Wapenbord van Saco van Teyens en Etta Arnolda van Besten in de regentenkamer van de Van Teyens-Fundatie, te Beetsterzwaag.

 

Uit het huwelijk van Saco van Teyens en Etta Arnolda van Besten:

1. Lucia Romelia (Lutsy) van Teyens, geb./ged. Nuis 5/12 febr. 1719, overl. 25 maart 1777, begr. Beetsterzwaag 1 april 1777.318

-Den 5den februarii 1719 is mijn seer lieve en welbeminde huisvrouw
Etta Arnolda van Besten op de Nuis ‘s morgens omtrent ses uiren van
een jonge dochter verlost ende is den 12den dito door mij selfs te
doop gepresenteert ende door dominee M. Postumus gedoopt ende is
genaamt Lucia Romelia.

Lucia Romelia van Teyens, is ongehuwd gebleven. Ze komt in 1752 voor als jongedochter op de lidmatenlijst van Beetsterzwaag. Dat gebeurt nog een aantal keren: in 1756, 1759 en 1767.

-Den 25sten maart 1777 is onse geliefde suster Lucia Romelia van Teyens
na een langdurige sukkeling zeer christelijk in den Heere ontslapen,
oud 58 jaar en groot 1½ maant en den 1sten april in stilte ‘s
nademiddags om 2 uir in onse kelder op ‘t choor van de kerk van
Beetsterswaag neergeset.

2. Oeno, geb./ged. Beetsterzwaag 6/11 april 1721.

-Den 6den april 1721 sijnde palmsondagh is mijn seer geliefde en
welbeminde huisvrouw Etta Arnolda van Besten tot Beetsterswaegh ‘s
morgens eeven na de clock ses uiren van een jongen soon verlost
geworden en is den 11den dito sijnde goevrijdagh door mij selfs te
doop gepraesenteert en door dominee U.H. van Sinderen gedoopt en
genaemt Oeno.

3. Oeno van Teyens, geb. Beetsterzwaag, daar ged. 10 juli 1722, ontvanger van Opsterland (1785), lid van de municipaliteit van Opsterland (1795), representant van het Friese volk (1795), overl. Beetsterzwaag 6 mei 1801.

Oene van Teyens, schrijft zich in als student aan de Universiteit van Franeker als “iur. cand” op 1 augustus 1740 en op 15 juli 1744, dan als “iur. cand.”.319. Zijn promotie, als “Oeno van Teyens, Betsterswaga Frisius”, vond met vrijstelling van dispuut (remissa disputatione) bij een zekere professor Balck plaats op 17 juli 1744.320

Oene, komt een aantal keren voor in de lidmatenboeken van Beetsterzwaag. Zo doet hij belijdenis op 13 augustus 1747 en hij komt als “jm” als lidmaat voor in 1752, woonachtig te Beetsterzwaag. Hij is ook nog lidmaat in 1756, 1759 en in 1767.
Bij de troebelen aan het eind van de achttiende eeuw blijkt Oene van Teyens, opmerkelijk genoeg aan de kant van de patriotten te staan.
Daarom wordt hij op 16 juni van het jaar 1795 bij een vergadering in de kerk van Beetsterzwaag na een stemming “tot kiezinge van ses perzonen tot een nieuwe Representatie voor het Friessche volk” gekozen. Kort daarna blijkt hij zelfs te zijn uitverkoren tot één van de 68 representanten van het Friese volk.321

Bij zijn overlijden is Oene van Teyens kinderloos. Dat blijkt uit de aangifte op 3 maart 1802 voor de collaterale successie.322. Uit de opgemaakte staat van bezittingen blijkt het “voordeelige geheel” ruim 75.442 gulden, waarvan na aftrek van wat posten 75.150 gulden resteert. De erfgenamen van die som zijn: Tinco, Benedictus en Hymma van Teyens, allen woonachtig te Beetsterzwaag. Na het overlijden van Oene, plaatst de familie deze advertentie in de Leeuwarder Courant:

”Het heeft den almagtigen God behaagd, na een lange zukkelinge (en
daar bij komende verval van kragten) van ongeveer tien weeken, op
heden den 6 May s voordemiddags om tien uur van deze Weereld op te
eischen, den Heer Oeno van Teyens, in den hogen Ouderdom van tachtig
Jaaren en een maand, geve door dezen kennis aan Vrienden en goede
Bekenden, verzoeke van Brieven van Rouwbeklag verschoont te blyven.
Beetsterzwaag, den 7 may 1801. Tinco van Teyens. Mede uit naam van myn
Broer en Zuster“
.323.

4. Benedictus, geb./ged. Beetsterzwaag 23/26 maart 1723, daar overl./begr. 8/15 maart 1731.

-Den 23sten martij 1723 is mijn seer geliefde en welbeminde huisvrouw
Etta Arnolda van Besten tot Beetsterswaegh ‘s avonts de clock half
elven van een jongen soon verlost geworden en is den 26sten dito
sijnde goevrijdagh door mij selfs te doop gepraesenteert en door
dominee U.H. van Sinderen gedoopt en genaempt Benedictus.

-Den 8sten maart 1731 is ons soontie Benedictus ‘s avonds de klock 8
uiren aen een borstsieckte van 15 dagen vergeselt met plueris en
continuele koortsen seer saght in den Heere ontslapen en den 15den
dito tot Beetsterswaeg in de kerk op het choor in de kelder ter aerden
bestelt. Olt 7 jaren, 11 maanden en 13 dagen.

5. N.N. (zoon), geb. Beetsterzwaag 19 okt. 1726, daar overl./begr. 23/27 okt. 1726.

-Den 19den october 1726 sijnde een maendagh is mijn seer geliefde en
welbeminde huisvrouw Etta Arnolda van Besten tot Beetsterswaegh ‘s
morgens omtrent negen uiren van een jonge soon verlost geworden en is
‘t selve de vrijdaeghs daer aen volgende, ‘s morgens omtrent vijff
uiren seer saght in den Heere ontslapen en den 27sten
324 dito alhier
tot Beetsterswaegh in de kelder in ‘t choor ter aerd bestelt.

6. Tinco van Teyens, geb./ged. Beetsterzwaag 23/26 okt. 1727, secretaris van Utingeradeel (1768-1796) en volmacht ten Landdage, overl. Beetsterzwaag 22 juni 1808.325

-Den 23sten october 1727 sijnde een donderdagh is mijn seer lieve en
welbeminde huisvrouw Etta Arnolda van Besten tot Beetsterswaegh ‘s
aghtermiddags omtrent drie uiren van een jonge soon verlost geworden
en is ‘t selve de sondaeghs daer aenvolgende door mij ter doop
gepraesenteert en door dominee U.H. van Sinderen gedoopt en genoempt
Tinco.

De doop van Tinco is in het doopboek van Beetsterzwaag ten onrechte ingeschreven als “Benedictus”. Tinco van Teyens, doet op 16 september 1768 te Beetsterzwaag belijdenis. In 1771 woont Tinco te Oldeboorn, want op 26 december van dat jaar ontvangt hij een gedrukte rouwbrief van het overlijden van een zekere Cornelia Lunsingh te Westervelde, verstuurd door Hinderica
Lunsingh. Tinco wordt in een handgeschreven bijschrift “Wel Edele, Gestrenge Heer en Neef!” geheten, maar het lijkt er sterk op, dat die familieverhouding hier uiterst ruim bemeten wordt.326

Tinco, zegelt op 20 juli 1777 met het hierboven afgebeelde alliantiewapen van zijn ouders.327. Tinco van Teyens, komt op 10 juli 1793 als getuige bij het Hof van Friesland voor.328
In het lidmatenboek van Opsterland staat genoteerd, dat Tinco van Teyens, op 11 november 1798 inkwam vanuit Oldenboorn. Twee jaren daarvoor is hij gestopt met zijn werkzaamheden als secretaris van Utingeradeel.329

Hij draagt in 1803 samen met zijn broer Benedictus en zus Hijma, de helft bij in de bouwkosten van de nieuw te bouwen Hervormde Kerk in Beetsterzwaag. De andere helft wordt betaald door de oud-grietman van Opsterland, Rijnhard baron van Lijnden. Voor niets gaat echter de zon op, want een belangrijke schenkingsvoorwaarde is toch wel de plaatsing van twee “herenbanken”, speciaal voor de families Van Teyens en Van Lijnden.330

Van die gebeurtenis is een gedenksteen bewaard gebleven: “In den jaare 1803 is dese kerk en
tooren uit den grond geheel nieuwe opgebouwd en vergroot door den heer Rijnhart van Lynden old grietman over Opsterland en deszelfs huisvrouwe Catharina Johanna Aebinga van Humalda voor de ene helft en door de heeren Tinco van Teijens old secretaris van Utingeradeel Benedictus van Teijens old secretaris van Opsterland en den weledele juffrouw Hijma van Teijens voor de andere helft ten dienste van de hervormde gemeente te Beetsterzwaag S.D.G. Op den 7 april 1803 is de
eerste steen gelegt door T.G.A.B. van Lijnden en E.A. van Teijens”
.331

Op 22 april 1807 maakt Tinco van Teyens, oud-secretaris van Utingeradeel, ten huize van zijn zus in Beetsterzwaag een testament op, dat “de vierde van zomermaand” 1810 voor het Hof van Friesland
wordt geregistreerd.332 De erfgenamen zijn in eerste instantie de drie kinderen van zijn overleden broer Benedictus.
Na het overlijden van Tinco plaatst de familie een advertentie in de Leeuwarder Courant:

“Heden avond om half zes uren, overleed mynen geliefden Broeder, den
WelGeboren Heer Tinco van Teijens, in Leven oud Secretaris van
Utingeradeel &c., in de Ouderdom van tagtig Jaren en agt Maanden, een
eerst langzaam, doch in het laatst sterk toenemend verval van Kragten,
maakte een einde aan deszelfs, voor my zo gezellig leven; geve hier
van langs dezen weg, communicatie aan Vrienden en Bekenden.
Beetsterzwaag, den 22 Juny 1808, Hyma van Teyens. Mede uit naam van
mijn schoonzuster, de Wed. Teijens, en deszelfs kinderen”
.333

7. Hijmma, geb. Beetsterzwaag 31 okt. 1729, daar ged. 4 nov. 1729, daar overl./begr. 5/11 juni 1734.

-Den 31sten october 1729 sijnde een maendagh is mijn seer lieve en
welbeminde huisvrouw Etta Arnolda van Besten tot Beetsterswaegh ‘s
morgens de clock tien uiren van een jonge dochter verlost geworden en
is ‘t selve de vrijdaeghs daer aenvolgende sijnde proefpredicatie door
mij ten doop gepraesenteert en door dominee U.H. van Sinderen gedoopt
en genaemt Hijmma. Overleden den 5den juni 1734 en begraven op
Beetsters. in de kelder van den kerk den 11den dito.

8. Anna, geb./ged. Beetsterzwaag 8/9 maart 1732, daar overl./begr. 18/23 sept. 1735.

-Den 8sten maart 1732 is mijn seer geliefde huisvrouw Etta A. van
Besten de nademiddaghs om vier uijren van een jonge dochter verlost
geworden en den 9den dito gedoopt en genaamt Anna, overleeden den
1(...)en septembris 1735 aen een swaere apostoni na een sieckte van 9
weken en begraven op Beetstersw. in de kelder van de kerck den 23sten
dito
.334

9. Hijma van Teyens, geb./ged. Beetsterzwaag 31 juli/1 aug. 1734 (als Hymke), landeigenaarse, daar overl. 11 juli 1816.

-Den 31sten julij 1734 is mijn seer lieve huisvrouw E.A. van Besten de
nademiddaghs een weinig na drie uijren van een jonge doghter verlost
geworden en den 1sten augustus gedoopt en weer genaempt Hijma.

Op 23 december 1810 wordt te Leeuwarden bij notaris J.K. Kutsch, een koopakte opgemaakt, waarin Hyma van Teyens, te Beetsterzwaag optreedt bij de verkoop van land te Terwispel.335. Na het overlijden van Hyma, wordt op 27 juli 1816 te Drachten bij notaris K.J. van der Veen, een inventaris opgemaakt.336

De erflaters zijn Hyma en Tinco van Teyens, toeziend voogd is Tinco Andringa van Hylckama, te Oldeberkoop. Froukjen Alberts, te Beetsterzwaag is aanwezig als requirant en als moeder van en voogd over Etta Arnolda, Saco en Oeno van Teyens. Twee jaren later blijkt een zeker Fedde Tjeerds Posthumus, te Beetsterzwaag administrateur over de goederen van wijlen Hyma van Teyens.337
Posthumus is notaris te Beetsterzwaag en hij treedt al eerder, in 1813 en 1815, op namens Hyma van Teyens.338

10. Benedictus van Teyens, volgt VIIIb.

11. Anna van Teyens, geb./ged. Beetsterzwaag 20 mei/2 juni 1739, overl. Groningen 27 maart 1800, trouwt Groningen/Beetsterzwaag 17 sept./9 okt. 1768 mr. Adriaan Bothenius Trip, ged. Groningen 2 juni 1730, gezworene der Stad Groningen, secretaris van de provinciale rekenkamer van Stad en Lande te Groningen (1785), kapitein in het Regiment Orange Friesland, zoon van Adriaan Trip en Adriana Bothenius.

-Den 20sten maij 1739 is mijn lieve huisvrouw E.A. van Besten ‘s
morgens om 9 uijren van een jonge doghter verlost en den 29sten dito
door mij te doop gepraesenteert en door dominee Sinderen gedoopt en
weer genaemt Anna.
-Den 9den october 1768 is mijn jongste doghter Anna met de Heer A.B.
Trip J.U.Dr. en geswooren der stadt Groningen tot Beetsterswaegh in
den houwelijken staet bevestigt, door dominee Bruijning, praedicant op
de Goeredijk en van hier met haer egtgenoot na Groningen vertrocken
den 18den dito.

Anna van Teyens, huisvrouw van mr. Adriaan Bothenius Trip, maakt haar testament op in 1776.339 In 1795 komt het echtpaar Trip/Van Teyens, nog voor bij de regeling van de beklemming van land te Nuis.340. In 1793 komt Adriaan Bothenius Trip, kapitein in het Regiment Orange Friesland, voor als gedaagde in een zaak bij het Hof van Friesland.341
De eiser is een zekere Nanke Stienstra, uit Leeuwarden. Enkele jaren daarvoor verhuurde zij een deel van een huis op de Kelders te Leeuwarden aan kapitein Trip. In de nacht van 5 op 6 februari 1790 is er brand geweest in het pand en Stienstra, probeert op deze wijze de schade te verhalen op Trip – tevergeefs, zo blijkt uit de uitspraak van het Hof op 26 oktober 1793.

Bij haar overlijden heeft Anna van Teyens, geen kinderen. Dat blijkt uit de aangifte op 26 september 1800 voor de collaterale successie te Opsterland. Uit de opgemaakte staat blijkt, dat de goederen van Anna, in Friesland een waarde vertegenwoordigen van 6.440 gulden. De erfgenamen zijn haar broers en zuster: Oene, Tinco, Benedictus en Hyma van Teyens, allen woonachtig te Beetsterzwaag.342

Op 19 september 1801 wordt door Adriaan Trip, de inventaris van de nalatenschap beschreven van zijn overleden vrouw.343. Na het overlijden van Anna blijken de banden met Friesland nog uiterst sterk, getuige de advertentie die haar weduwnaar plaatst in de Leeuwarder Courant:

“De lang gevreesde smertelyke slag heeft my getroffen, myne
tederbeminde Echtgenote Anna van Teyens, is in het 61ste Jaar hares
Leevens, na eene allergewenschte Echtverbintenis van ruim 31 Jaaren
aan een Borstziekte, dezen nacht te 12 uren zachtjens uit myne liefde
Armen weggerukt! Hoe hartgrievend my in myne klimmende Jaaren het
verlies van zulk eene liefderyke hulp ook moge zyn, wensche ik evenwel
Gode te zwygen, van dit treurgeval geeve ik langs den thans
gebruikelyken weg kennis aan alle Vrienden en Bekenden. Groningen, den
28 Maart 1800, A.B. Trip”
.344

●●●

VIIIb. Benedictus van Teyens, geb./ged. Beetsterzwaag 24/28 okt. 1736, secretaris van Opsterland, ontvanger van de Opsterlandse Veencompagnie (1777-1791), lid van het Gemeente Bestuur van het district Opsterland, overl. Beetsterzwaag 17 nov. 1804, trouwt daar 26 jan. 1795 Froukjen Alberts, geb./ged. Ureterp 4 juli/6 aug. 1769, keukenmeid, overl. Beetsterzwaag 30 april 1853, dochter van Albert Alberts en Antje Sybes.

-Den 24sten october 1736 is mijn seer lieve huisvrouw E.A. van Besten “s
avonts omseven uijren van een jonge soon verlost geworden en den 28sten
dito door mij te doop gepraesenteert en door de Candidatus van Sinderen
gedoopt en weeder genaemt Benedictus.

Benedictus van Teyens, is op 29 juni 1782 samen met Jan Rintjes de Jong, curator over innocente Jan Stevens, te Beetsterzwaag.345
Froukjen Alberts, komt ook voor met de familienaam “De Tutela”. Dat gebeurt wanneer het testament van Benedictus van Teyens en Froukjen Alberts de Tutela, geregistreerd wordt voor het Hof van Friesland. Dat testament is opgemaakt op 24 oktober 1804 en geregistreerd op 13 oktober 1806.346

Benedictus, noemt zichzelf daar “mede lid van het Gemeente Bestuur van het district Opsterland”. Het gaat niet goed met hem, want hij blijkt bij de opmaak van de laatste wil “om ligchaams zwakheid te bed liggende”.
Erfgenamen zijn uiteraard zijn vrouw en kinderen, terwijl Benedictus zijn broer Tinco van Teyens en Melle Rinzes, koopman te Beetsterzwaag, vraagt om na zijn verscheiden de administratie over zijn goederen te voeren.
Na het overlijden van Benedictus, plaatst de familie deze annonce in de Leeuwarder Courant:

“Gisteren avond ongeveer 9 uur, Overleed alhier aan een verval van Kragten,
na eene bedlegering van 5 Weken, de WelGeb. Heer Benedictus van Teyens,
voorheen secrt. en laatst Medelid van het Gemeente Bestuur van Opsterland,
etc. In den Ouderdom van 68 jaaren en één maand, nalatende een diep
bedroefde Weduwe en 3 jonge kinderen”
.347

Froukjen Alberts, doet op 30 maart 1809 belijdenis te Beetsterzwaag.
Bij de naamsaanname in 1811 wordt bevestigd, wat al tijden zo was: Froukjen Alberts, te Beetsterzwaag, weduwe van Benedictus van Teyens, laat dan voor haar kinderen: Saco (14), Oeno (13) en Etta Arnolda (15), allen metterwoon te Leeuwarden, de familienaam Van Teyens, registreren.
Bij de lidmaten van Leeuwarden staan de leden van dit gezin vermeld: Etta Arnolda, doet belijdenis op 10 juni 1814 en zij vertrekt naar Beetsterzwaag, op 11 november 1816. Saco, doet belijdenis op 8 september 1815 en vertrekt naar Beetsterzwaag op 12 mei 1817.

Al vliegen de kinderen dan tijdelijk uit, ongetwijfeld vanwege hun scholing of andere verplichtingen:
Beetsterzwaag, blijft toch steeds weer de thuishaven. De gezinsleden komen dan ook voor in de lidmatenlijst van hun geboortedorp. Oene, wordt op 17 november 1819 ingeschreven, afkomstig van Steenwijk. Saco, schenkt volgens het lidmatenboek op 30 april 1853 een ovale zilveren broodschaal aan de kerk.

Etta Arnolda van Teyens, te Beetsterzwaag, Oeno van Teyens, te Groningen en Saco van Teyens, te Groningen komen in 1822 samen voor als kopers van land te Siegerswoude.348. In 1823 is Oene, weer terug in Beetsterzwaag, bij de verkoop van land te Wijnjeterp.349
Saco van Teyens, schrijft zich in aan de Universiteit van Groningen op 23 oktober 1815: “Saco van Teijens, Beetsterzwaga Frisius, Litt. Hum.”.350

Hij promoveert vervolgens in 1823. Het resultaat daarvan is nog altijd in boekvorm aanwezig in Tresoar: “Disputatio juridica inauguralis, de causis excusationum a tutelis, quid de illis a priori legibus possit et debeat definiri, quid judicis arbitrio in facto sit relinquendum”.351

In het boekwerkje, dat overigens nog ongesneden bladzijden bevat, is achterin een gelegenheidsvers opgenomen van G. Dewaal (sic!), J.U.D., te Heerenveen: “Aan mynen vriend Saco van Teijens, by zyne promotie.”

 

Titelblad dissertatie Oene van Teyens. Foto door de auteur.

 

Na zijn studie keert ook Saco, terug naar het Opsterlandse, want twee jaar later wonen de drie kinderen allemaal weer in hun vertrouwde omgeving.352
Daarna volgen bij verschillende notarissen, werkelijk tientallen aktes met leden van de Van Teyensfamilie. Ik wil hier echter volstaan met hun laatste vermeldingen: Etta Arnolda, komt in 1861 nog een aantal keren voor in de notariële archieven.353

Ik tref Saco, voor het laatst vermeld slechts enkele dagen voor zijn dood, op 29 januari 1857.354 Oene, laat in 1864 te Drachten, nog een akte opmaken vanwege de verkoop van nagras aan Joachimus Tonckens, te Beetsterzwaag.355

Van het overlijden van de kinderen uit dit gezin zijn ook advertenties in de Leeuwarder Courant bewaard gebleven:

“Heden overleed tot onze diepe droefheid, in den ouderdom van bijna 60
jaren, onze geliefde Broeder, de WelGeb. Heer Mr. Saco van Teyens, in leven
oud Lid der Staten van Friesland, oud Burgemeester van Opsterland, enz.
enz. Beetsterzwaag, den 1 Februari 1857, Oene van Teyens en Etta Arnolda
van Teyens. Eenige kennisgeving”
.356

“Op den 3 Februari 1862 is te Beetsterzwaag, in den ouderdom van ruim 66
jaren overleden de WelGeboren Jonkvrouw Etta Arnolda van Teyens. Eenige
kennisgeving”
.357

“Beetsterzwaag, 3 december 1866. Heden overleed, zéér zacht, aan een
toenemend verval van krachten, de WelGeb. Heer Oeno van Teyens, in den
ouderdom van ruim 68 jaren. Eenige kennisgeving”
.358

Froukjen Alberts en haar kinderen liggen allen begraven te Beetsterzwaag. Op hun grafzerken staan deze teksten te lezen: Rustplaats van Frouwkjen Alberts, weduwe van den heer Benedictus van
Teyens, oud-secretaris van Opsterland, geb. den 3 Juli 1769, overleden 30 April 1863.

 

Graven te Beetsterzwaag van Froukje Alberts en haar drie kinderen. Foto door de auteur.

●●●

VIb. Binne/Benedictus Sickama van Teyens, geb. 1 maart 1646, luitenant (1666), kapitein (1667), secretaris van Opsterland (1671-1678), volmacht ten Landddage, overl. Beetsterzwaag 10 nov. 1678, daar begr. (in de kerk), trouwt daar 24 maart 1668 Lucia Fockens, geb. ca. 1646, overl. 2 jan. 1685,
begr. Beetsterzwaag “op ‘t choor van de kerk”, dochter van Saco Fockens, grietman van Opsterland en Lucia Saeckedr Siccama.

-Den 1 martij ao 1646 omtrint twie uren voor den dachsijnde(?) op een
sondach is mijn L. huis(vrouw) befallen met Binne van Teyens genaempt.

Benedictus, wordt dus bij de inschrijving door zijn vader in de familie-Bijbel “Binne” genoemd. Die naam is zonder twijfel afkomstig uit de familie Andringa/Sijoerda. Grootmoeder Antje van Andringa, is namelijk een kleindochter van Binne Sickes Sjoerda en Jent Rintzedr Itsma.363.

De familie Van Teyens zal de zondagse variant “Benedictus” ongetwijfeld deftiger gevonden hebben.

 

Fragment met genealogische aantekeningen door Benedictus van Teyens. Foto door de auteur. 364

 

De jonge Benedictus van Teyens, ambieert aanvankelijk een militaire loopbaan, want hij wordt op 19 mei 1666 benoemd tot luitenant in de compagnie Van Grovestins, in plaats van kapitein Sierxma. Het gaat echter om een kortstondig avontuur, want anderhalf jaar daarna, op 5 september 1667,
wordt hij vervangen als kapitein.365

Niet lang daarna trouwt hij: Anno 1667 den 18 xber ben ick Benedictus Teyens aan L... van Fockens
verlooft en den 24 martij 1668 sijn wij getr...

Op 26 april 1677 treden de erfgenamen van Saco Fockens, in leven grietman van Opsterland, gezamenlijk op. Het zijn: Martinus Fockens, ook namens Albert Christoffel van Hania, kapitein over een compagnie te voet, als mede-erfgenamen van Wiskje Fockens; Benedictus van Teyens, als man van Lucia Fockens en namens Oene van Teyens, als “mediate” erfgenamen van Romelia Fockens. Zij verkopen samen een huis, gelegen aan de Turfmarkt te Leeuwarden, dat overigens in 1630 door Saco Fockens, is gekocht.366

Benedictus en Lucia worden beiden te Beetsterzwaag, genoemd als lidmaat op 29 juli 1677. Niet lang daarna is Benedictus van Teyens, echter met zijn voorouders verenigd:

-Den 10 Nob: 1678 ‘smorgens betusschen vijf en ses uiren is ons lieve
Broeder Benedictus Teyens Secris. gerustelijck in den Heere ontslapen.

-Den 10den novembris 1678 is mijn lieve broeder den secretaris Benedictus
van Teyens ‘s morgens betusschen vijf ende ses uiren gerustelick in den
Heere ontslaepen.

Er is ook een rouwbord bewaard gebleven van het overlijden van Benedictus, met als opschrift:
“d(e) Heer Benedictus van Teyens, secretarius van Opsterlandt, Mede Volmacht ten Landtsdaege, out 33 jaer, ob(ii)t 10 Novemb(er) 1678. Wapen: Van Teyens”.367

 

Wapenbord van Benedictus van Teyens in de kerk te Nuis. Foto door Melle O. Koopmans.

 

Er bestaat ook een rouwbord van het overlijden van zijn vrouw: “Lucia van Fockens, obiit 1686. Opschrift: Juffr. Lucia van Fockens, weduwe wijlen d’Heer Benedictus van Teyens, in leven secretaris over Opsterlant etc. obiit den 2 January 1686 aetatus suae 38. Wapen: Van Fockens”.368

Na de dood van Lucia van Fockens, wordt er in het sterfhuis een inventaris opgemaakt.369. Dat het dit echtpaar Van Teyens/Fockens, naar den vleze gegaan is, blijkt alleen al uit de omvang van de boedel: voor de opmaak daarvan zijn maar liefst 65 bladzijden gevuld en alles bijeengenomen zijn er drie dagen nodig om de zaken op een rij te krijgen: 16, 17 en 24 januari 1685.

Aanwezig zijn namens de familie Anna van Kinnema, de vrouw van Martinus Fockens, en Jeltje van Teyens, beiden als “moey”. De hoeveelheid zaken is natuurlijk veel te groot, om hier weer te geven. Er is onder meer sprake van een groot aantal zilveren gebruiksvoorwerpen: tafelbestek, waaronder
zelfs een “silver Tandstokelaer”. In de “Wester Camer” is een eiken kast, van Lucia’s ouders geërfd; er zijn zeer veel akten van aan- en verkoop opgesomd. Zeer aardig is ook een beschrijving van ruim vijf bladzijden van de boekerij (in de “Olde Secretary”) van Benedictus en Lucia, met daarin – naar de geest van de tijd - allerhande juridische, godsdienstige, filosofische, geschied- en letterkundige werken in het Nederlands, Frans, Duits, Latijn en “Griex”.

Na de ampele beschrijving van de bezittingen in Beetsterzwaag volgt op 30 maart 1685 nog een inventarisatie van de eigendommen in Leeuwarden, waarbij opnieuw Jeltje van Teyens, aanwezig is.
Hier staan bij de opsomming ook twee schilderijen vermeld.

Uit de familie-Bijbel aantekeningen van Benedictus, blijkt, dat er naast het hieronder genoemde kroost nog enkele kinderen uit dit huwelijk geboren moeten zijn. Hij schrijft namelijk, bij de aantekening van de gegevens van zijn zoon Saco in 1675, dat het kind begraven werd in “schoonolders kelder” (lees: Fockens) “gelijck alle ons andere vijf lieve schaepies”.

Eén van die vijf kinderen is ongetwijfeld Sijdtske, die geboren is in november 1670.
Een tweede kind is Saco Sicma, die geboren en overleden is in 1673. Een derde kind is een jongetje, Saco Sic(ke)ma van Teyens. Er bestaat een vermelding van een doop te Hijlaard, in de vlucht, van een jongetje met die naam.370

Uit nader onderzoek blijkt overigens, dat het kind niet te Hijlaard, maar te Lions is gedoopt. Dat van die vlucht zal dan wel weer kunnen kloppen, in het rampjaar 1672, want die gebeurtenissen gingen zeker niet onopgemerkt aan Opsterland voorbij.371. Kort en goed: er moeten dus uit het huwelijk van Benedictus en Lucia nog twee andere vroegtijdig gestorven kinderen geweest zijn.

 

Bijbelblad met handschrift van Benedictus. Foto door de auteur.

 

Uit het huwelijk van Benedictus van Teyens en Lucia Fockens (volgorde van 5 en 6 niet duidelijk):

1. Sytske, ged. Beetsterzwaag 11 dec. 1670, daar begr.

In een civiele sententie uit 1704 staat vermeld, dat Benedictus van Teyens, op 12 november 1670 twee kinderen heeft laten dopen: Sytske en Romelia. Op basis van de vermelding dat de zus van Sytske, Romelia, geboren is in november 1670 meen ik op te mogen maken, dat het waarschijnlijk om een tweeling gaat. In het uittreksel in het doopboek staat overigens ook aangetekend, dat Sydtske “reeds lang verstorven” is.372

2. Romelia/Romkjen van Teyens, geb. nov. 1670 “in de maent xbris 1670 ter wereld is gekomen”, ged. Beetsterzwaag 11 dec. 1670, daar overl./begr. 12/19 maart 1696, trouwt 24 april 1694 Adriaan van/den Besten, overl. 10 mei 1737, begr. Beetsterzwaag 16 mei 1737.

Het huwelijk van Romelia en Adriaan den Besten staat ook weer in de familie-Bijbel geboekstaafd.373

Anno 1696 den 12 martius is myn lieve huysvrou Romelia van Teyens naer een Siecte van vier dagen in den Heere gerust den 19 martius ter aerden bestelt.

Romelia Fockens van Teyens (sic!) j.d., komt op 2 november 1689 vanuit Aengwirden over naar Beetsterzwaag, en zij overleed “den 12 maart 1696”.374 Van Besten was ten tijde van de geboorte van zijn dochter Etta Arnolda, net weer in Beetsterzwaag, want hij kwam op 4 augustus 1695 met attestatie uit Hasselt.

Zoals hierboven vermeld, treedt Adriaan den Besten, in de periode 1701-1705 een aantal malen op namens zijn dochter in een aantal processen bij het Hof van Friesland. Bij het proces in 1702 staan enkele nadere bijzonderheden over het gezin van zijn schoonouders Van Teyens.375

Zo blijkt Romelia van Teyens (de dochter van Benedictus) op 23 december 1685 iets over de veertien jaren oud en is Steven Jans “curator ad actum divisionis” over Romelia en haar niet bij naam genoemde broer (maar dat is Saco van Teyens).376

Verder is expliciet vermeld, dat er uit het huwelijk van Benedictus van Teyens en Lucia Fockens, twee kinderen in leven zijn: Romelia en Saco van Teyens.

-Den 10den maij 1737 is mijn schoonvader, de welgeboren heer Adriaan
van Besten in ‘t ... jaer sijns ouderdoms deeser weerelt overleeden en
den 16den dito ‘s avonts met flambouwen in de kelder op ‘t choor van
de kerck alhier op Beetsterswaeg in stilte neergeset.

Uit het huwelijk van Romelia van Teyens en Adriaan den Besten:

1. Etta Arnolda den Besten, geb. 20 sept. 1695 “tussen elf ende twalf uren”, ged. 25 sept. 1695, overl. 12 maart 1785, begr. Beetsterzwaag, trouwt Saco van Teyens de jonge (zie VIIa).

3. Saco, ged. Lions, 22 sept. 1672.

De geboorte van dit kind is niet in de familiebijbel geschreven. Zijn vader komt bij de doopinschrijving te Lions voor als “Benedictus Sickama van Teyens”.

4. Saco Sicma, geb./ged. Beetsterzwaag 8/9 nov. 1673, daar overl./begr. 5/8 dec. 1673.

-Den 8en 9ber 1673: sijnde een saterdach is mijn waerde huisvrouwe des
morgens vroegch omtrent een quartier nae een uijr in de craem bevallen
met een Jonge soon, die welke des anderen daegchs in ons kercke is
gedoopt met de naeme van Saco Sicma van Teyens.

-Den 5en xber 1673 is dit ons lieve soontje sijnde op een
donderdachmorgen des morgen vroech quartier nae een uijr in den Heere
ontslaepen en des sondaegchs in ons kercke in de kelder begraven oft..
geset.

5. N.N., overl. vóór 23 okt. 1675.

6. N.N., overl. vóór 23 okt. 1675.

7. Sako, geb./ged. Beetsterzwaag 20/23 juni 1675, daar overl./begr. 19/23 okt. 1675.

-Den 20s(ten) Junij 1675 sijnde op een sondach des morgens omtrent een
quartier nae negen uijren is mijn waerde vrouw in de kraem bevallen
met een jonge soon die welke op den 23s(ten)dito in ons kerke te dope
is geholden van mijn moeder en gedoopt met de name van Sako.

-Op den 19(den) 8ber 1675 sijnde een dingchsdach des avonts de clocke
seven uijren heeft het .... de Heere Almachtich dit ons lieve soontie
Sako op te halen in sijn euwichduijrende koninckrijcke en is op den
23(sten) dito in ons kerke begraven in schoonolders kelder gelijck
alle ons andere vijf lieve schaepies.

Hoewel het kind slechts vier maanden oud is geworden, is het toch vereeuwigd: er is een schilderij bewaard gebleven van de hand van de schilder N. Wieringa.

 

Saco van Teyens. Foto: Iconografisch Bureau, ‘s-Gravenhage.377

 

8. Saco van Teyens, de oude, geb./ged. Beetsterzwaag 22 okt. 1676 378, mede gecommiteerde staat ten Landsdage, diaken en ouderling van de hervormde kerk te Beetsterzwaag, overl. 16 okt. 1735, begr. Beetsterzwaag “op ‘t choor van de kerk alhier op Beetsterswaegh bij sijne ouderen” 26 okt. 1735, trouwt vóór 12 maart 1696 Sytske Jansdr.

-Den 22 8ber 1676 is mijn wijf in de kraem bevallen met een jonge soon
sijnde op een sondach voor de middach ontrent een quartier nae elven
en is des naemiddachs door mijn moeder te doop geholden en met namen
Sako gedoopt.

“Saco Teijens, Beetstersuago-Frisius” schrijft zich op 25 september 1693 in aan de Universiteit van Groningen.379
Saco heeft veniam aetatis, verkregen bij het Hof van Friesland, dat blijkt in ieder geval uit een tweetal vermeldingen in de rechterlijke archieven van Opsterland.380

Deze Saco van Teyens, staat ook wel bekend als “Saco de oude”, vanwege de naamsovereenkomst met zijn in 1697 geboren naamgenoot (= VIIa).
Saco van Teyens en zijn vrouw Sytske Jans zijn getrouwd vóór 12 maart 1696, want dan komen ze als echtelieden te Beetsterwaag voor in de rechterlijke archieven van Opsterland.381. Op 13 februari 1708 treedt Sytske Jans, huisvrouw van Saco van Teyens, aan voor het Opsterlandse gerecht.382

Zij worden verder vermeld in het lidmatenboek van Opsterland. Het is mogelijk deze Saco van Teyens, die genoemd wordt als vader van een kind, Seike, geheten. De doop vindt plaats te
Beetsterzwaag, op 9 juni 1718. De vader staat dan in het doopboek vermeld als “jkr”. Gelet op de trouwdatum van Saco de jonge (8 mei 1718) en de geboorte van diens eerste kind (te Nuis, in februari 1719) kan het zijn, dat het bij de doop in juni 1718 om een kind van Saco van Teyens de oude, gaat – maar uiterste voorzichtigheid bij die conclusie blijft zeer zeker geboden.

Die Saco de oude, is klaarblijkelijk vrij actief binnen de kerk van Beetsterzwaag. Hij doet er belijdenis op 4 november 1688. Hij is kandidaat-diaken op 1 januari 1691 en op de zeventiende januari van
het jaar daarop is hij dat ook daadwerkelijk. Hij blijft in functie tot 31 december 1694. Daarna komt hij op 1 januari 1698 een keer voor als kandidaat-ouderling en op 1 januari 1701 en 1702 is hij opnieuw kandidaat-diaken.

Saco Teyens de oude, heeft zekere tijd de functie van pater familias op zijn schouders genomen, want hij voert, namens alle andere erfgenamen van Saco van Teyens en Saco Fockens, in de periode 1720-1723 een aantal processen tegen een zekere Everen Annes.383 In 1724 wordt Saco
van Teyens de oude, geciteerd in een akte voor het Hof van Friesland en hij verklaart op 26 september van dat jaar 47 jaren oud te zijn.384

Op 9 maart 1725 wordt een boedelscheiding opgemaakt tussen Saco van Teyens de oude en zijn nicht (de dochter van zijn zus Romelia), Etta Arnolda den Besten, de vrouw van Saco van Teyens de jonge, allen woonachtig te Beetsterzwaag.385

-Den 16den october 1735 is mijn oom ende neef de heer Saco van Teyens
mede gecommiteerde staet ten landsdage in ‘t 59ste jaer sijns
ouderdoms deser werelt overleden; en den 26sten dito in de kelder op
‘t choor van de kerk alhier op Beesterswaegh bij sijne ouderen
neergeset.

Van het overlijden van Saco is een rouwbord bewaard gebleven met als opschrift: “De Heer Sako van Teyens, in leven Mede Gecommitteerde Staet ten Landsdage, oud 58 jaren en 11 maenden, obiit den 16 October 1735. Wapen: gedeeld: I. Van Teyens. II. Van Fockens”.386

 

 

Wapenbord van Saco van Teyens in de kerk te Nuis. Foto door Melle O. Koopmans.

 

Tot besluit.

De voorouders van Saco van Teyens, behoren in het begin van de zestiende eeuw, tot de stand van de eigenerfde boeren. Langzamerhand echter ontwikkelt de tak van Saco, cum suis, zich tot een heuse regentenfamilie – niet in het laatst dankzij diens ijveren: Sic itur ad astra.
De situatie van Saco van Teyens vertoont zeker enige overeenkomsten met de door Hotso Spanninga beschreven wederwaardigheden van Hessel van Sminia.387

Ook hier de verovering en bestendiging van een plaats onder de zon in het zeventiende-eeuwse Friese patriciaat, ook hier de brandende ambitie en ook hier de endogame netwerken en het gekuip met dienst en wederdienst.
De mannen hebben elkaar ongetwijfeld wel gekend, al is het maar van horen zeggen.388.  Er zijn echter uiteraard ook pregnante verschillen. Het belangrijkste onderscheid is natuurlijk de afloop: op individueel niveau is, dat de lengte van hun leven. Saco, wordt slechts 49 jaar, Hessel, turft maar liefst 82 verjaardagen. Dat is ongetwijfeld de rol van Vrouwe Fortuna, waar Spanninga, in zijn artikel over spreekt: er komt meer bij kijken dan louter ambitie en slimheid. Een mens moet ook simpelweg tijd van leven hebben.

Maar ook in een groter bereik zijn er verschillen: de familie Van Sminia, wordt in het begin van de negentiende eeuw (in 1816) door Willem I in de adelstand verheven, terwijl de familie Van Teyens, nog in diezelfde eeuw (in 1866) uitsterft.389. Uiteraard zijn er meer verschillen: zo is er de beginsituatie. In feite ligt Saco voor op Hessel, omdat de beide overgrootvaders van vaderskant al het grietmansambt bekleedden. Bovendien maken zijn vader, neven en ooms al deel uit van de coterie. Een belangrijk
verschil is toch ook wel dat Van Sminia, zijn plaats moet zien te verkrijgen “op vreemd terrein”: Utingeradeel.

Die grietenij is trouwens ook het terrein van Saco’s schoonfamilie Van Andringa; Saco zelf bezit in 1640 drie zates in Utingeradeel.390. Zijn zakelijke kompaan Saco Fockens en diens zusters, Wiskje en Romckje, bezitten bovendien - via hun opa van moederszijde, Feicke Tetmans – vijftien plaatsen in de grietenij Utingeradeel.391

Saco van Teyens, is in tegenstelling tot Hessel van Sminia, natuurlijk op bekend terrein. De banden tussen de meest invloedrijke Opsterlandse families Fockens, Van Teyens (en Van Boelens) zijn immers zeer hecht. Van de huwelijken onder de kinderen van Saco, zijn er echtverbintenissen tussen respectievelijk drie Van Teyensbroers, met drie Fockenszusters. En dat terwijl hun families toch al innig aan elkaar verbonden zijn door hun voorgeslacht (Focke Teyes en Auck Sjoerdsdr Boelens naast Saecke Siercks en Frouck Focke Teyedr).

De families hebben er in die zeventiende eeuw duidelijk voor gekozen met elkaar de status quo te handhaven in de grietenij Opsterland. Dat onder één hoedje spelen werpt zeker vruchten af, want het levert immers een behoorlijk maatschappelijk vermogen op: kapitaal, banen, kennis, beschaving, relaties en een goede reputatie.392

Zodoende zijn de lucratieve ambten in het Opsterlandse, eigenlijk gedurende lange tijd aan de families
gekoppeld. Zo zal de familie Fockens, gedurende anderhalve eeuw het grietmansambt vervullen (ca. 1543-1692), terwijl de familie Van Teyens, vanaf 1588 met een korte onderbreking bijna een eeuw de secretaris mag leveren en later nog bijna een kwart eeuw (1777-1796).

Het zal de waakzame lezer allemaal niet ontgaan zijn. Een gelukkig eind ontbreekt hier helaas: met het verscheiden en ten grave dragen van Oene, in december 1866 is het gedaan met de familie Van Teyens. Froukjen Alberts en haar drie kinderen, rusten zij aan zij aan de koude kant van de hervormde
kerk te Beetsterzwaag: Sic transit gloria mundi.

 

Noten.

De archivalia bevinden zich in Tresoar (voorheen Ryksargyf Friesland, Provinsjale en Buma Biblioteek en het Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum FLMD) te Leeuwarden, tenzij anders is vermeld.

1 GRA, T. 618, inv. nr. 54. 1724 Joannes Backamude komt overigens in 1606 voor als student te
Franeker (nr. 1703) en als alumnus (nr. 1724). Zie daartoe: Rekken oer it boekjier 1606/1607
fan de ûntfanger-generaal fan de kleasteropkomsten yn Fryslân, Joannes Henrici Rhala. útjûn
troch P. Nieuwland en J.A. Mol www.fryske-akademy.nl

2 Zie daartoe: Breuker.

3 Na de dood van grietman Saco Fockens beloopt het dichtwerk zelfs een heus boekwerkje:
Hermannides, J.C., Traen en troost-offer over ’t droevighe, nochtans salighe overlijden, van
den Edelen, Erenphesten ende vorsienigen Heer Saco Fockens, in syn leven oude grietman over
Opsterlandt, overleden den 31. Martii MDCLII. Franeker, 1652 Zie: Tresoar: 3274 G

4 Mogelijk is Frans Hardomans zelf ook dichter: zie DVF 75 (1995), p. 70.

5 Fragmenten in: NL (1934/1939/1940) en Grafschriften Opsterland. Ook zijn enkele summiere
genealogische gegevens opgenomen over Van Teyens als bijlage in: Visser, J., Inventaris van
het archief der Opsterlandse Veencompagnie, pp. 72-73. Zie ook: HSL, Collectie Roorda, 4, p.
139 e.v. en de nadere toegang daarop: Bierma, H. en Blom, G. Genealogyske neilittenskip en
bibliografy van R.S. Roorda. Leeuwarden, 1984, p. 68: nr. 1260 4 139; 1261 XVIa 400 na p. 311
eigenlijk ongefoliëerd. In de eerste vindplaats zijn overigens opmerkelijke inhoudelijke
overeenkomsten met de hieronder geciteerde, anonieme “naamlijst” in de Grafschriften
Opsterland, zodat die ook van Roorda afkomstig kan zijn.

6 NL 1934, kol. 57.

7 Zonder volledigheid na te streven: alleen al in GN 1993, NL 1983 en in GJ 1973, 1982, 1983,
1986, 1988, 1989, 1990, 1992, 1993, 2001, 2002 en 2004 komen “losse” vermeldingen van
familieleden Van Teyens voor.

8 Genealogische fragmenten en gegevens afkomstig uit de familiebijbel Van Teyens, geschreven
door meerdere generaties. Er zijn mij twee vindplaatsen bekend. Ten eerste: losse
bijbelaantekeningen berustende bij de Van Teyens Fundatie. Afschrift door drs. A. Buursma te
Groningen. Ten tweede: bijbelfragmenten in GRA, T. 618, inv. nrs. 124 en 125.

9 Die bijbelaantekeningen zijn bij de personen die het betreft tussendoor steeds volledig
vermeld, waarbij mij overigens geen integraal, diplomatisch afschrift voor ogen heeft gestaan.
Uit typografisch oogpunt staat de tekst zonder aanhalingstekens en cursief genoteerd.

10 T. 17, inv. nr. 379: Stukken betreffende aanspraak op de nalatenschap van Oene van Teyens,
1954-1955. Zie voor een overzicht met zeer veel artikelen in Tresaor: “Knipselmap mei artikels
oer Oene van Teijen” (sic!), aanvraagnummer: Knipselmap Teijen, Oene van/giel. Zie verder over
die erfeniskwestie bijvoorbeeld ook: Nieuwsblad van Friesland, d.d. 25 juni 1934; Leeuwarder
Courant, d.d. 16 en 28 december 1948 (met verwijzing naar een rechtszaak uit 1935); Drachtster
Courant, d.d. 27 augustus 1954 en 17 december 1954; De Spiegel, d.d. 6 april 1957; Frysk en
Frij, afl. 33, d.d. 28 augustus 1959; De Spiegel, nr. 16, d.d. 14 januari 1967 en nr. 17, d.d.
21 januari 1967; Leeuwarder Courant, d.d. 17 april 1981 en d.d. 21 januari 1984. Zie voor een
beknopte, maar accurate toedracht rond die hele erfeniskwestie: Huisman, pp. 59-62.

11 Aanbreng, Hennaarderadeel, Edens, pp. 28-29.

12 Aanbreng, Hennaarderadeel, Hennaard, p. 31.

13 HEN 37 1.

14 Pier Tiesses is op 23 oktober 1555 (GJ 1984, p. 13) nog niet meerderjarig, maar op 29
januari 1558 is dat wel het geval. Zodoende kan geschat worden dat hij rond 1532 geboren moet
zijn.

15 HEN 36 93vo, d.d. 24 september 1533. De transcriptie is erg globaal en beoogt slechts twee
zaken aan te geven: 1. Sierck Siercks en Sierck Arents zijn (half)broers en 2. Sierck Siercks is
curator over Sierck Arents. De laatste is dus op 24 september 1533 nog geen 25 jaren oud.

16 Zie: GJ 2000, p. 100 en vooral: Monsma, m.n. hoofdstuk 7, blad 2.

17 HEN 36 184, de inschrijvingsdatum is overigens 12 april 1537.

18 T. 4, inv. nr. 9a, p. 14 (links).

19 HEN 36 27. De akte is overigens doorgehaald.

20 HEN 37 1.

21 “Benedicx Sybren zoen” komt in 1511 ook voor op dezelfde post als Jouck, de moeder van
Sierck Arents (nr. 1318). Zie voor deze Benedix Sybrens te Hagens overigens ook: T. 14, inv.
nr. 16687, fol. 416 (als Benedicx Siebrens to Hagens), inv. nr. 16688, fol. 294 en inv. nr.
16689, fol. 59. Verder: T. 4, inv. nr. 11, fol. 19 (links), 1557/1558.

22 HEN 36 184.

23 Baerdt, p. 140; Andreae, p. 47 en Smellingeraland, p. 262 en 266.

24 T. 4, inv. nrs. 38, c, e, f en g. Daar komt Saecke beurtelings voor als “Saecke her Jouwsma”
en “Saecke tot Beets”. Meer bewijs voor de overeenkomst tussen “beide” Saeckes: T. 14, inv.
nr. 16480, p. 76 vo (nr. 184), d.d. 8 mei 1528 en T. 14, inv. nr. 16687, p. 99 en p. 105.

25 Charterboek II, p. 498, d.d. 26 mei 1525: op de Landdag nemen enige grietenijen de reparatie
aan van sommige indijken in Oostergo. Namens Opsterland is aanwezig: de grietman Sjoerd Sappis
en Sacke toe Beetz en Wyttie Tyaertsz als gevolmachtigden.

26 Charterboek II, p. 476 (1524), overigens als “Jacke te Beetz” en T. 4, inv. nr. 4, fol. 14
(links), 1525/26.

27 T. 14, inv. nr. 93, fol. 78vo. Opmerkelijk genoeg is daarin de naam van de nieuwbakken
grietman aanvankelijk “Aemcke Geuckes”, maar dat is later doorgehaald en vervangen door “Sacke
te Beets”. Zie voor de benoeming tot grietman ook: Andreae, p. 47 en Smellingeraland, p. 262
en p. 266.

28 T. 14, inv. nr. 16687, fol. 99 en fol. 105. Zie ook: T. 14, inv. nr. 16480, fol. 76vo, d.d.
8 mei 1528.

29 T. 232-22, inv. nr. 2, d.d. 3 september 1531. Origineel op papier met opgedrukt zegel van de
oorkonder in groene was onder papierruit. De voorstelling toont een schildhouder (mogelijk een
staande menselijke figuur) met wapenschild, waarop drie? eikels: zie zegelcollectie Tresoar,
nr. 1231. Zie voor de akte zelf ook: Charterboek II, p. 584.

30 Zie: Stamboek, deel IIa, p. 153 en Andreae, p. 47.

31 Mogelijk de zoon van een priester? Als naamgever zou in aanmerking kunnen komen: Jelle
Juwsma, overleden 1497, stichter van het Sint Jacobs- of Sint Jobsleen tot Oldehove
(Leeuwarden). Zie daartoe: T. 263, inv. nrs. 50 en 137; T. 180-31, inv. nrs. 1-6.

32 Zie bijvoorbeeld: DVF III, 2, (1844), pp. 150-157. Daar is een “request” opgenomen van
Saepck van Donia of Ytsma. Zie voor haar familie: T. 323-01, inv. nr. 1323c, p. 32vo (onder
“IJtsma”) en p. 74vo (verklaring verbetering van Jemme Harinxma naar Herjuwsma). Saepck van
Ydtsma trouwde vier keer en Jemme Herjuwsma was haar eerste man. In het rekest uit 1524 geeft
Saepck aan dat zij “ten tyde van den Forst van Sassen, in echten state is geweest mit een
Edelman, genaempt Gemma van Heer Juusma, Heerscap tot Ferwert, by den welcken sy Suppliante,
binnen staende huwelicke, geprocreert heeft gehadt twee oft drie kinderen”. Saepck vraagt de
geconfisceerde bezittingen terug. Er is verder geen sprake van Saecke Herjuwsma. Dat is ook
niet het geval, wanneer Saepck op 9 november 1562 haar testament laat opmaken (Oorkonden, deel
II, pp. 564-582). Uiteraard zou Saecke een kind uit een eerder huwelijk van Jemme kunnen zijn,
maar dan zou hij zeker recht gehad hebben op een deel van de bezittingen uit het rekest. Zie
voor Saepck Ytsma overigens ook: GJ 2000, p. 137 en GJ 1994, p. 145.

33 Sierck Saeckes Juesma is geboren rond 1614 als zoon van Saecke Siercks en Hendrikje Pieters,
dochter van mr. Petrus Hendriks, procureur-generaal voor het gerecht van Opsterland (T. 14, inv.
nr. 16501, d.d. 5 mei 1632). Sierck Saeckes was een “lichterzoon”, “geteeld bij Hendrickien
Pieters buiten echte” (T. 14, inv. nr. 16537, nr. 39; ook: interlocutoire sententies nr. 45,
d.d. 5 mei 1668 en nr. 53, d.d. 30 juni 1668). Hij is overleden tussen 5 november 1663 (OPS 20
238 en 240vo) en 19 januari 1665 (OPS 20 310vo). Sierck trouwt 1. Sanne Mangliusdr, dochter
van Manglius/Magnus Martinus, passementwerker te Leeuwarden, en Trijntje Lambertsdr. Sierck
trouwt 2. Langezwaag 21 september 1662 Jacobien N.N., van Oldeberkoop. Uit het eerste
huwelijk: Manglius (1642), Pieter (1645), Jurrien (1649) en Trijntje, gedoopt te Langezwaag op
8 oktober 1654. Bij de doop van Trijntje staat haar vader te boek met de familienaam “Juesma”.

34 OPS 172 635: “Manglius Sircx Jousma”. Manglius is geboren in 1642 (HSL Autorisatieboeken
1611-1810, w4, fol. 178, d.d. 13 februari 1667: dan 24 jaar oud). Hij wordt gedoopt te Sneek
op 24 april 1642. Manglius is koopman (OPS 172 279) en hij is overleden tussen 23 maart 1680
(OPS 172 869) en 16 januari 1685 (OPS 98 81, zie fol. 121). Manglius trouwt Langezwaag 9
december 1666 Douwtien Feickes.

35 Zie voor haar en haar ouders: FK, p. 453.
36 Zie Woltjer, p. 47.
37 Ibid. pp. 47-48.
38 Ibid. p. 48.
39 NT. 14.37, WW 2, p. 648, nr. 25.

40 Charterboek III, p. 184. Ook al eerder waren Emcke Geuckes en Arndt Oeds vertegenwoordigers
van Smallingerland: Charterboek II, pp. 865-867, d.d. 5/22 september 1542. Ze kunnen overigens
als bijzitters of dorpsrechters afgevaardigd zijn. Duidelijk is dat er in 1550 een nieuwe
grietman aan het roer staat.

41 T. 14, inv. nr. 16691, fol. 152.

42 Zie voor hem en zijn familie GJ 2000, pp. 141-142. Ik meen dat het om deze Rienk van
Burmania gaat, vanwege de geografische achtergrond van zijn familie: er is onder meer sprake
van Hennaard en Edens.

43 Zie voor hem: Zijlstra (1993), p. 104. Verder: GJ, 1994, p. 31 en GJ 2000, p. 94. Verder
komt Ruurd Roorda zeer vaak voor bij het Hof van Friesland. Ik heb hier geen volledigheid
nagestreefd, maar volsta hier met de notaties waarbij de plaatsnaam Hennaard vermeld wordt: T.
14, inv. nr. 16690, fol. 56 (1550); inv. nr. 16692, fol. 242 (1561), fol. 408 (1562), fol. 410
(1562), fol. 514 (1564), fol. 533 (1564); inv. nr. 16695, fol. 35; inv. nr. 16696, fol. 6
(1575). Zijn vrouw komt voor namens haar kinderen in 1585: T. 14, inv. nr. 16701, fol. 167
(1585). Van Ruurd en zijn vrouw meldt Van der Aa, dat zij te Hennaard begraven zijn en hij
geeft zelfs het epitaaf op de door Claes Jelles vervaardigde zerk:
http://home.planet.nl/~palst004/vanderAA/Hennaarderadeel.html en
http://www.tresoar.nl/vanderaa/index.php?sub=Hennaarderadeel en voor de steenhouwer:
http://historie.buwalda.nl/zerkenlijst.htm#Claas%20Jelles. De zerk ligt overigens nog altijd
op het kerkhof te Hennaard.

44 T. 3, inv. nrs. 890, 977, 980 en 1024 (Ruurd Roorda te Hennaard). Overigens zijn er in dat
archief (T. 3, Staten van Friesland voor 1580) meer vindplaatsen met Ryoerdt Roorda.
Voorzichtigheid is echter wel geboden, zeker als Hennaard niet vermeld wordt: er is een
gelijknamige persoon voorhanden.

45 Zie: GJ 1984, pp. 5-57, m.n. p. 24 en GJ 2004, p. 138.
46 T. 14, inv. nr. 16694, fol. 108.
47 T. 14, inv. nr. 16695, fol. 28.
48 T. 14, inv. nr. 16695, fol. 80.

49 Hij is zeker niet identiek aan de bekende Dirk Lieuwes, die later met de familienaam
“Scheltinga” voor komt. Zie: GJ 1960, pp. 30-37, m. n. p. 35 en vooral GEN 298, m.n. pp. 22-
28. Dirk Lieuwes is ook niet dezelfde als de hardhouwer met die naam: GJ 1957, pp. 25-26 en
28. Deze steenhouwer is trouwens geboortig van Ferwerd en hij wordt in 1594 burger van
Leeuwarden in 1594. Zie daartoe: www.historischcentrumleeuwarden.nl

50 Nr. 2720: Syurdt Syrcksz, aanslag: 3 cg. Geciteerd via: www.fryske-akademy.nl

51 HAR 82 164 en 166.
52 T.14 16699, p. 65.

53 Zie voor deze familie Meylema: Nieuwland, P. Meylema. In: GJ 1989, pp. 49-60. Siercks
Siercks Posthumus Meylema is ongetwijfeld identiek aan nummer IVa, p. 52. Ondanks de
gelijkluidende voornaam lijkt er geen direct familieverband voorhanden. Er is overigens wel
een gezamenlijke geografische en sociale achtergrond.

54 Respectievelijk: Archief Staten van Friesland (1580-1795) T.5 inv.nr. 2285 f.142 en
RAF Archief Staten van Friesland (1580-1795) G1-1 f.118-a; G1-1 f.120-f; G1-1 f.120v-a; G1-2
f.10-a; G1-2 f.12v-a; G1-2 f.12v-c; G2-4 f.42v-a; G2-6 f.116-d (oude notaties).

55 Charterboek (deel IV): pp. 325, 327 (2x), 328, 436, 459, 460, 463, 527, 532 en 599.
56 HAR 125 46.
57 HAR 125 27.
58 HAR 125 31.
59 Zie voor hem ook: T. 14, inv. nr. 16703, fol. 16 en T. 14, inv. nr. 16703, fol. 43 (1588).
60 HAR 125 36.

61 HAR 228 27vo. Mr. Dominicus/Douwe Annes is procureur-postulant voor het gerecht van
Harlingen: T. 14, inv. nr. 16699, fol. 117 (1581); T. 14, inv. nr. 16699, fol. 263 (1582).

62 HSL z2, f. 15

63 Dat bedrag komt overeen met de voogdijrekening van de wezen van Saecke Siercks: HAR 124 174-
178, zie fol. 178.

64 T. 14, inv. nr. 16704, fol. 7 en fol. 66.
65 HAR 228 27vo.
66 HAR 228 42vo.
67 T. 14, inv. nr. 16703, fol. 115.

68 Op basis van de vermelding ‘kinderen’ bij de akte uit 1588 moet uit het huwelijk van Sjoerd
Siercks en Etcke Dircksdr tenminste nog één kind meer geboren zijn.

69 Zie voor hem onder meer: T. 14, inv. nr. 16702, fol. 8 (1586) en fol. 455 (1588): Wybe
Hania, voogd van de weeskinderen van Mr. Lyuwe Hanye. Het kan overigens ook gaan om één kind:
Mr. Lyeuwe Haenye, overleden, nalatende een kind (T. 14, inv. nr. 16702, blad 377 (1587). Wybe
Hanya is in 1590 curator over Lyuck (T. 14, inv. nr. 16704, fol. 189).

70 Zie: Ruyven, m.n. p. 156, nr. 14. Zie ook: Voet, p. 97, nr. 222.

71 Vermoedelijk doelt Ruyven daarbij op de hierboven beschreven vermelding op 17 april 1597: HAR
228 42vo.

72 HAR 123 94.

73 Nr. 2626: Tiesse Pyersz, aanslag: 1 cg. en 10 st. Geciteerd via: www.fryske-akademy.nl

74 HAR 124 211.
75 T. 14, inv. nr. 16704, fol. 23, d.d. 24 maart 1590.
76 HAR 125 26vo.
77 OPS 59 118vo (februari 1589) en 131 (mei 1589).
78 T. 14, inv. nr. 16704, fol. 23 en 66.

79 Personele impositie: Harlingen, nr. 2710: Wopke Taeklesz, aanslag: 3 cg. Geciteerd via:
www.fryske-akademy.nl Wopke was burgemeester van Harlingen: HAR 84 33.

80 Het begrip “vrunden” is hier op te vatten als “familie”. Zie daartoe bijvoorbeeld:
Kooijmans, pp. 14-17.

81 OPS 60 124.

82 Hij zou identiek kunnen zijn aan mr. Sierck Pyersz, die in 1574 te Harlingen optreedt bij de
voogdij van een zekere Lysbeth, de weduwe van Tyerck Berntsz; haar procureur is dan mr. Sierck
Pyersz (HAR 123 87). De enigszins ongeoefende handtekening van “onze” Sierck doet echter
vermoeden, dat het om een naamgenoot gaat – of bedriegt de schijn hier toch?

83 T. 14, inv. nr. 16703, fol. 115.

84 HAR 124 277. Vriendelijke mededeling Y. Brouwers te Leeuwarden. Een Nannijnck Abbes koopt in
1562/1563 een huis te Harlingen: T. 4, inv. nr. 24, fol. 17 (rechts). Een man met die naam
komt in 1565 voor bij het Hof van Friesland (T. 14, inv. nr. 16693, fol. 12). In 1582 is er
sprake van de weeskinderen van Nanningh Abbes (T. 14, inv. nr. 16700, fol. 40).
85 Zie: www.historischcentrumleeuwarden.nl: “M226, p. 17, opmerking: van 1581/06/26 tot 1582/10/09”.

86 HAR 125 281.

87 T. 325, inv. nr. 454, tab. XVII. Ik houd het – op basis van eigen vindplaatsen - op het
eerste.

88 Vermeldingen van Focke als grietman: GRA, T. 626, inv. nr. 412d, d.d. 25 oktober 1549 en
Faber, p. 694 (1574) en Opsterlân, p. 62 (1577). In beide laatste gevallen ontbreekt overigens
een verdere bronvermelding, maar de opgaven zullen wel juist zijn.

89 Kopie in leeszaalbibl. nr. 4001/4002. Overigens is er een transcriptie met index, waarin de
naam Sake Eitses staat. Dit is een schrijfonduidelijkheid, want hij woont dan stellig te
Beetsterzwaag, waar echter geen “Saecke Siercks” vermeld is. Zie voor die verschrijving overigens ook: Meer, p. 294: “Sake Eytsz”. Aanslag: 3 cgl. Er staat in het origineel echter:
“Sacke Cyrxs” (met dank aan Ype Brouwers te Leeuwarden).

90 Copia in Collectie Gabbema, inv. nr. 213, 81, pp. 13-14. Zie ook: Opsterlân, p. 270.
91 HAR 124 174-178.
92 OPS 59 7.

93 Hepcke Fockens is grietman van Opsterland, in ieder geval vanaf 1578, bij de opmaak van de
personele impositie, tot aan zijn dood in 1614. Verder is hij volmacht ten Landsdage,
Gedeputeerde Staat vanwege de Zevenwouden (1588-1601 en 1608-1614, zie daartoe:
home.wanadoo.nl/naaml.). Daarnaast is Hepcke op 10 april 1607 Afgevaardigde ter Staten-Generaal (zie daartoe: home.wanadoo.nl/naamlijst.). Sjoerd Fockens is gedeputeerde namens Oostergo in de periode 1581-1586.

94 Zie: Opsterlân, pp. 151-152.
95 HAR 124 174-178.
96 T. 325, inv. nr. 457.

97 OPS 62 33: bij de inventarisatie is sprake van: “de groete brou ketel” en “een cleyne
ketel”.

98 T. 5, inv. nr. 2523 (ongefoliëerd).

99 T. 5, inv. nr 8, fol. 113. Zie ook: NA, Arch. der Admiraliteitcolleges, T. 1.01.47.01, inv.
nr. 3298, fol. 66. Zie ook: www.mpaginae.myweb.nl

100 T. 5, inv. nr. 2297 (ongefoliëerd). Deze beroepsopgave is ook vermeld in Zijlstra (1996).
Overigens bleek bij controle, dat de daar opgegeven vindplaats niet als zodanig bestaat.
Mogelijk betreft het een verschrijving in de notatie; de beroepsopgave is wel juist.

101 T. 14 inv. nr. 16707 nr. 1, d.d. 11 maart 1606: “Haeck Boeledr, weduwe wijlen Syrk Sakes”.

102 Familiebijbelaantekeningen van J.M. Hemminga: zie NP 12 (1921/1922), pp. 63 e.v. Op 4 en
21 januari 1629 worden zijn kleinkinderen Hiltie en Sierck in hetzelfde graf, ten zuiden van
de toren op het kerkhof van Beetsterzwaag, bij hun “bestevader Sirck Sackes” begraven.
Klaarblijkelijk was daar het familiegraf, want ook dochter Taetske Siercks ligt daar begraven.

103 T. 325, inv. nr. 455.

104 OPS 59 7 (inventarisatie op 28 maart 1582): in margine is op die datum in 1583 een
(gedeeltelijke?) uitboedeling van Sierck en zijn huisvrouw opgetekend.

105 Arch. Staten van Friesland 1580-1795 (Resoluties Gedeputeerde Staten), inv. nr. 2517, f.
205-206.

106 Arch. Staten van Friesland, T. 5, inv. nr. 8, f. 113.
107 Zie GN 1993, p. 171.
108 Arch. van de Staten van Friesland, G2-6, f.16-d (oude notatie).

109 NA, Arch. der Admiraliteitcolleges, T. 1.01.47.01, inv. nr. 3298, fol. 66. Zie ook: www.mpaginae.myweb.nl

110 T. 5, inv. nr. 2297, ongefoliëerd.

111 Frouck onbreekt in 1668 bij de dans rond de erfenis van Saecke Siercks (zie daar). Haar
kinderen nemen wel deel, dus denkelijk is zij dan al gestorven. In het Stamboek (Tresoar)
staan handgeschreven aantekeningen naast de gedrukte gegevens. De herkomst is apocrief, zonder
bronvermelding. In deel 1A, p.103 bij de familie Boelens, staan “nieuwe” gegevens over de
kinderen van Sierck en Haeck. Men stelt, dat Frouck mogelijk overleden is op 13 oktober 1681.
De informatie in deze toegevoegde gegevens strookt niet of nauwelijks met mijn bevindingen.

112 T. 14, inv. nr. 16707, 1, d.d. 11 maart 1606. Jochum treedt op namens zijn wederhelft.

113 Zie voor dit echtpaar: Oostra, J., Kertiersteat fan Roelof, Wytske en Jolt Jetse Oostra.
In: GJ 2004, p. 143.

114 Zie voor haar ook: GEN 59: Fokkema-Siccama, A.C., De Siccama’s, pp. 448-449.

115 Antie wordt genoemd: OPS 160 48. In die “akte” wordt door Weemel en haar zoon protest
aangetekend tegen een verkoop door Saecke Siercks aan diens zwager Jan Martens.

116 T. 14 16707, 1, d.d. 11 maart 1606. Zij komt daar voor als één van de drie onmondige
kinderen, terwijl haar zus Frouck, die dan wel is getrouwd, gesterkt wordt met haar man.

117 KOL 108 62 (= 123), d.d. 2 april 1633. Dan proclameren Saco Siercx en Haescke Roelofs de
aankoop van een huis gelegen “binnen Kollum neffens het kerkhof”. Harmen Wygerts, man van Lupck
Lubbertsdr legt er het niaar op. Verkopers zijn Jan Freercx en zijn huisvrouw Antie Siercx.
Onduidelijk is overigens, of Antje de gelijknamige zus van Saecke is.

118 In 1614 heeft hij een voorechtelijke zoon en in 1620 is hij adelborst onder kapitein Hans
van Oldensloo in het ‘Friesche Regiment’. Hij voert in dat jaar een rechtszaak en zal
denkelijk meerderjarig zijn (hier dus 25 of iets ouder).

119 T. 15, inv. nr. 4, (resp. de interlocutoire en definitieve sententie).

120 Een vroegere variant van de tegenwoordige foerier: verantwoordelijk voor de uitrusting
(sic!), kleding, wapens e.d.

121 HSL, Inventarisatieboeken 1550-1790, V. y26 (1623-1624), pp. 306-309.

122 Meermalen gevonden in de periode 1639-1650, onderdelen vaak afzonderlijk gepacht. KOL 128 63,
149, 225, 310; KOL 129 36, 68, 125, 212, 281; T. 14, inv. nr. 16517.

123 HSL f57, fol. 19 en HSL Authorisatieboeken 1611-1810 w4, fol. 178.

124 In ieder geval vóór 14 juni 1628: OPS 163 215. Maar denkelijk al vóór 5 september 1623: in
een inventarisatie (HSL Inventarisatieboeken 1550-1790, V. y26 (1623-1624), pp. 306-309) blijken
opgenomen: “d’conterfeitsels van Saacke Siercksz. en zijn huysfrouwe”. Grote vraag: zijn de
schilderijen bewaard gebleven? Verglijk hiertoe: R.E.O. Ekkart in: DVF 72 (1992), p. 150: hij
schat het verliespercentage van alle gemaakte schilderijen uit die dagen op ten minste 80%. Bij
navraag bleken het Iconografisch Bureau te ‘s-Gravenhage en het Fries Museum de schilderijen in
ieder geval niet in de collectie te hebben.

125 Zie: HSL Old Burger Weeshuis Legaatboek, inv. nr. 646. Zie ook: Dolk, J., Leeuwarder
begrafenissen "met de wezen", 1636-1721. In: GJ 1966, p. 88: “het wijf van Saecke Siercx, bij de
Vijs-marckt op de hoeck van de Conincxstraet (nae de Tuijnen om na Becxterswaegh te brenghen)”.

126 T. 14 16501, 24, d.d. 15 mei 1632

127 OPS 163 45, d.d. 9 november 1625: mr. Pieter Hendriks en zijn vrouw Abeltien Jannis kopen
een huis te Beetsterzwaag. Het is overigens nog niet duidelijk, of Abeltien ook de moeder is
van Hendrikje Pieters.

128 T. 14, inv. nr. 16537, nr. 39, zie ook de interlocutoire sententies nr. 45, d.d. 5 mei 1668
en nr. 53, d.d. 30 juni 1668, zie verder: T. 14, inv. nr. 16538, nr. 16. De betrokken partijen
zijn aan de ene kant Manglius, Pieter en Jurrien Siercks, gesterkt met Leonardus Flasmar,
curator ad lites en aan de andere zijde Valerius Renici voor Taetske Siercks, voor haar
kinderen, en Wytske Jochums, huisvrouw van Joachim Scheck, Hepke Jochums, voor henzelf optredend
en mede namens Wytske Jans, de huisvrouw van Hendrik Jacobs, samen erfgenamen ab intestato (bij
het ontbreken van een testament) van Saco Siercks, hun wijlen broeder en oom. De strijdvraag is,
of de drie broers als erfgenaam van hun bestevader Saco Siercks gezien moeten worden. Het blijkt
dat hun vader, Sierck Saeckes, een buitenechtelijk kind was. Saco Siercks is de vader van een
“ligterzoon, geteeld bij eenen Hendrikien Pieters”, Sierck Saeckes genaamd. Manglius, Pieter en
Jurrien Siercks zijn dus de kleinkinderen van Saco Siercks. Taetske meent dat zij als zus van de
overleden Saco meer recht heeft op de erfenis.

129 Zie OPS 63, akte 133, d.d. 25 mei 1622. In de handtekening van Johannes Martinides staat
zijn leeftijd vermeld: 25 jaren.

130 In ieder geval vóór 24 juli 1662: OPS 42 133.
131 Zie voor hem: Zijlstra, nr. 299. Zie verder: DVF 78 (1998) pp. 57-75.

132 Ik baseer die voorzichtige veronderstelling op de volgende vindplaats: in de onbetrouwbare,
want goeddeels oncontroleerbare, handgeschreven informatie in het Stamboek (Tresoar), deel 1A,
p. 103 bij de familie Boelens wordt (onafhankelijk van mijn bevindingen) verondersteld, dat er
een Wigger Siercks Sickma geweest zou kunnen zijn.

133 T. 14 16707, 1, d.d. 11 maart 1606. Er wordt geen melding van hem gemaakt.

134 HAR 124 174-178. Hij komt met Sierck en Teye voor, steeds in de volgorde Sierck, Aucke,
Teye. Er worden dan nog drie minderjarige kinderen genoemd.

135 T. 325, inv. nr. 457.
136 Leeszaalbibliotheek nr. 94, Cohieren der stemmen in de Zeven-Wolden, Opsterland, p. 262.

137 T. 325, inv. nr. 457: ondertekening met datum en leeftijd (zie de afbeelding van die akte
in dit artikel).

138 OPS 45 46 en 54: Wemel Saeckes, wed. wijlen Broer Boelens.
139 T. 325, inv. nr. 455.

140 Gegevens deels overgenomen uit: NP 12 (1921/1922) pp. 52-71. Er staan in die publicatie
overigens enkele aperte onjuistheden vermeld. Daarnaast is hier gebruik gemaakt van T. 325,
inv. nr. 454. De overige vermeldingen zijn apart verantwoord.

141 T. 325, inv. nr. 460: testament van Boele Broers Boelens te Beetsterzwaag (1661, met nadere
beschikkingen, 1666, en bewijs van inschrijving van het fideïcommis, 1667). T. 325, inv. nr.
461: testament van Antie Dircksdr, vrouw van Boelardus Broers Boelens, “oldt bijsitter” van
Opsterland te Beetsterzwaag, 1666. T. 325, inv. nr. 462: scheiding tussen de erfgenamen van
Boelardus Boelens, 1667, met bijbehorende aantekeningen, 1681.

142 Zie voor het overlijden van Rinske: Dolk, J., Leeuwarder begrafenissen "met de wezen",
1636-1721. In: GJ 1966, p. 91: “Rinske Auckes (Boelens; moeij van de schrijver Broer Boelens),
op de Tuijnen (aen de Hoecxterpoort en is tot Wijns begraven)”.

143 T. 325, inv. nr. 454.
144 HSL, Groot-consentboeken ee26, fol. 57vo (met dank aan G. Sinnema te Leeuwarden).
145 HSL, Groot-consentboeken ee28, fol. 108 (met dank aan G. Sinnema te Leeuwarden).

146 Regina Hendricx Bhote (sic!) is, cum liberis, in 1700 bij de opmaak van de Floreenkohieren
eigenaar van Beets FC19. Zij komt ook voor, maar dan weer zonder familienaam, op nummer 28.
www.historischgisfryslan.nl (ik heb overigens geen volledigheid nagestreefd bij de vermeldingen van Regina).

147 Zie: Romein, p. 320 en 591. Overigens is de gedrukte overlijdensdatum, 2 april 1639,
doorgehaald en zonder verdere bronvermelding veranderd in 28 november 1638. De datum is echter
afkomstig uit het Classisboek Bolsward, p. 401 (vriendelijke mededeling Anne Hielke Lemstra).
Zie voor Hendrik Bothe ook: www.dbnl.org Verder ook: Zijlstra, nr. 2916.

148 Er is in de bronnen sprake van verwarring rond Johannes Bouwes Lauswolt en Ambrosius
Lauswolt. Zie bijvoorbeeld: Romein, p. 306 en 400: daar staat vermeld, dat Ambrosius geboren
is te Leeuwarden. Hij is student aan de Universiteit Groningen (1644), predikant te Exmorra en
Allingawier (1647-1653), te Hindeloopen (1653-1660) en hij overlijdt in 1660. Ook Zijlstra,
nr. 934 geeft die feiten en hij laat Ambrousius trouwen met Frouckje Boelens. Ik meen echter
dat Jan Bouwes Lauswolt en Frouckje Boelens de ouders zijn van Ambrosius: zie daartoe T. 325,
inv. nr. 455. Dit is ook het geval in T. 325, inv. nr. 457, waar een Ambrosius Lauswolt
inderdaad juist wordt opgevoerd als zoon van Johannes Bouwes Lauswolt en Froukje Broers
Boelens.

149 Dit echtpaar krijgt volgens T. 325, inv. nr. 457 en inv. nr. 454 drie kinderen: Meinert,
Broer en Annecke Gerbrants Pooger. Mogelijk is er een familieverband met Meinardt Poger,
“scholtus der heerlicheit van Cuynder”. Hij zegelt in die functie op 15 februari 1603 (HCO, T.
285.1, Archivalia VORG, inv. nr. 367; eertijds: Van Dedem, Charters en bescheiden, nr. 330
(bergnr. 6277) en op 13 april 1605 (HCO, T. 285.1, Archivalia VORG, inv. nr. 361; eertijds:
Van Dedem, Charters en bescheiden, nr. 332 (bergnr. 6279). Zijn wapen: gedeeld: I. de Friese
adelaar. II. een dwarsbalk vergezeld van drie gesteelde eikels. Traliehelm. Helmteken: een
vlucht, waartussen een gesteelde eikel. Randschrift: * S * MEIHARDVS * POGER. Contrazegel.
Wapen: gedeeld: I. de Friese adelaar; II. een dwarsbalk, vergezeld van drie gesteelde eikels.
Boven het schild de letters M en P.

150 T. 325, inv. nr. 457 meldt: Trijntje trouwt “aen Pijter een zoon, Broer Pijters, tot
Witmaersum een kistemaeker”.

151 Afgeleid en gebaseerd op twee vindplaatsen. Ten eerste Archief Staten van Friesland 1580-
1795 (Resoluties Gedeputeerde Staten), inv. nr. 2517, f. 203 en 204, d.d. 4 november 1596. In
die akte is broer Sierck curator over Arent. Denkelijk was Arent op die datum nog geen 25 jaar. De tweede vindplaats is de eerder gememoreerde boedelscheiding: op 1 april 1597
ondertekent Arent wel zelf.

152 Zie: Meer, p. 68.
153 OPS 64 24: voogd over zijn neef (oomzegger) Saecke Teyens.

154 Archief Staten van Friesland 1580-1795 (Resoluties Gedeputeerde Staten), inv. nr. 2517, f.
203: “Aerent Saeckes ende Lijoets Annedochter, echteluyden”. Met ondertekening door Sierck
Saeckes als curator.

155 OPS 163 93, d.d. 15 mei 1626: Trijn Jans, weduwe van Arent Saeckes, wonende te
Beetsterzwaag, komt in deze akte voor als debiteur. Op basis van de naam en de vindplaats neem
ik aan, dat het om dezelfde Arent Saeckes gaat. Het behoeft wel nader bewijs – dat valt echter
buiten het bestek van deze publicatie.

156 HAR 124 176. Zij wordt daar het jongste weeskind genoemd.
157 T. 325, inv. nr. 457.
158 T. 325, inv. nr. 457.
159 OPS 105 77.

160 Er is bijvoorbeeld geen verband aangetroffen met de bewoners van Hiddingastate te Mantgum
(zie daartoe: Meer, D.J. van der, Hiddinga-state to Mantgum. In: GJ 1967, pp. 17-20). In de
quaclappen tref ik slechts één keer de naam aan: in 1586 komt een zekere Eelcke Hiddinga voor
bij het Hof van Friesland (zie daartoe: T. 14, inv. nr. 16702, fol. 76). Te Pingjum leeft
tussen 1592-1632 een zekere Hobbe Jelbes Hiddinga, boer op “Nijehyuster sate” (zie daartoe
bijvoorbeeld: Kooij K.M. van der, Kwartierstaat van M. D. van der Kooi. In: GJ 1958, p. 45).
Hij heeft een dochter, Tet Hobbes Hiddinga, die in 1678 genoemd wordt in een testament voor
het Hof van Friesland (zie daartoe: GJ 1959, p. 84).

161 Zie voor een doorwrocht artikel over deze familie Hidding: Drents Genealogisch Jaarboek
1996. pp. 108-138. Navraag bij H. Pol, de auteur van dit artikel, leverde overigens geen
nieuwe feiten op. Met dank aan Hans Homan Free voor de suggestie.

162 Inschrijving AAF no 13.
163 HAR 124 177.
164 OPS 60 5.

165 T. 5, inv. nr. 2523 (ongefoliëerd). Zie ook: home.wanadoo.nl/GrieSec.

166 OPS 60 4, d.d. 18 oktober 1588.
167 OPS 62 33 en 34, d.d. 4 april 1606 en f. 48, d.d. 15 aug. 1606. Zie ook: OPS 58 5.
168 T. 14, inv. nr. 16707, nr. 1.
169 T. 14, inv. nr. 16705, nr. 23; inv. nr. 16483, fol. 219 en inv. nr. 16489, p. 315.
170 HSL T. 263, inv. nr. 758, d.d. 1 juli 1619.
171 OPS 63, akte 135.
172 OPS 11 212vo.

173 Eerste notatie: T.15, inv. nr. 4, (chronologisch). Het gaat hier om een rechtszaak van zijn
neef (oomzegger), Saecke Siercx. Ten tweede: T. 14, inv. nr. 16494, fol. 370, nr. 31: proces van
Haeck Boeledr.

174 OPS 64 24.

175 Zie voor hen: Oostra, J., Kertiersteat fan Roelof, Wytske en Jolt Jetse Oostra. In: GJ
2004, pp. 140 en 143.

176 OPS 107 428.
177 T. 345, inv. nr. 219g.
178 OPS 42 168, d.d. 4 juli 1664.

179 T. 14, inv. nr. 7902, in 1700 in het 69ste jaar oud, getrouwd aan wijlen Steven Jans, in
leven brouwer te Beetsterzwaag.

180 www.historischgisfryslan.nl: Jeip Rykles is in 1700 bij de opmaak van het Floreenkohier gebruiker van Boornbergum FC30 en FC31 (dat is te Smalle Ee).

181 SMA 31 69 en 72.

182 De naam is zeer opmerkelijk, want om welke Saco gaat het eigenlijk? De enige die in
aanmerking komt, is de zoon van Benedictus. Hij is echter geboren in 1676 en kan dus eigenlijk
nooit de bedoelde curator zijn. Tot het eind van de zeventiende eeuw komt zijn oom, Oene van
Teyens, juist steeds voor als curator over Saco (zonder volledigheid na te streven): OPS 42
431, 432vo, 434, 435vo; OPS 43 25vo. Pas op 5 februari 1700 blijkt dat Saco van Teyens veniam
aetatis gekregen heeft bij het Hof van Friesland (OPS 43 57vo). Ook bij de inventarisatie van
het bezit van Wendel van Loo (zie hieronder) komt deze Saecke Teyens voor, terwijl in die akte
heel duidelijk ook sprake is van leden van de familie Van Teyens. Het gaat hier zeer
waarschijnlijk om een ver familielid, over wie in een later Jierboek meer.

183 SMA 53 246 (inventaris) en 273 (ontscheiding).
184 SMA 31 28.
185 SMA 31 77 en 98.

186 Zie voor de leden van dit gezin ook: T. 325, inv. nr. 454.

187 Grafschriften Opsterland: gedateerd 15 augustus 1935 (ongenoemde auteur). In de “stamlijst
der familie Van Teyens” wordt vermeld, dat Teye Saeckes en Freerickje Hiddinga mogelijk nog
een zoon hadden: Siert (sic!) Teyens, die gehuwd was aan Rints Popckendr; zij “leven nog in
1627”. Als hij al bestaan heeft, dan luidde de naam ongetwijfeld “Sierck”: naar de oudste
broer van Teye.

188 Zie voor dit echtpaar en hun (voor)ouders ook: FK, pp. 422-423.
189 Zie voor Antje Andringa en haar familie: Brouwers, p. 158. Merk op, dat er een gelijknamige
persoon is. Deze Antje staat vermeld op p. 44 (als M 1), maar op p. 45 staat ook genoteerd:
Antje van Andringa (als M 21), zij trouwt (onder meer) Beetsterzwaag 29 april 1663 Saco Fockens,
een zoon van Saco Fockens en Lucia Siccama. Zie voor de familie Andringa ook: Andringa.

190 Er staan meer Andringa-vermeldingen: Oene (overleden 24 januari 1631) en Idtije (overleden
23 januari 1677).

191 Zie daartoe bijvoorbeeld: OPS 63 98 en 126.
192 GRA, T. 618, o.a. inv. nrs. 44, 45 en 49 en 51.
193 GRA, T. 618, inv. nr. 49.

194 GRA, T. 618, inv. nr. 51.
195 GRA, T. 618, inv. nr. 47, d.d. 2 november 1635, foto door de auteur.
196 OPS 107 489.
197 HSL, Groot-consentboeken ee12, fol. 229.
198 Zie: Kooijmans, p. 17.

199 OPS 63, akte 98. Zie ook: OPS 11 93. Zijlstra (1996) meldt per abuis: waarschijnlijk vanaf
1622. Saecke is daar overigens wel correct vermeld als zoon bij Tiberius Sabini, no. 1382.

200 T. 105, inv. nrs. 430 en 436. Zie verder ook: Opsterlân, pp. 159-184, m.n. pp. 172-175.
201 Zie daartoe bijvoorbeeld ook: Faber, p. 297.
202 GRA, T. 618, inv. nr. 43.
203 T. 14, inv. nr. 7811.
204 GRA, T. 618, inv. nr. 46.

205 Smellingeraland, p. 510. Zie voor de compagnons van de Rottevalle ook: Turf, p. 89 e.v.

206 GAG, RF, Hs in folio 498, bundel f, d.d. 4 april 1635; GAG, RF, Hs in folio 498, bundel b,
d.d. 5 april 1635; GAG, RF, Hs in folio 498, bundel h, d.d. 21 september 1635; GAG, RF, Hs in
folio 498, bundel b, d.d. 4 mei 1644. Geciteerd via: www.futurum.nl Met dank aan Dick Kuil.

207 T. 345, inv. nr. 219 d.
208 Smellingeraland, p. 113.
209 T. 345, inv. nr. 219e.
210 T. 103, inv. nr. 653. Zie voor de activiteiten in 1645-1649 ook: GRA, T. 618, inv. nr. 51.
211 T. 103, inv. nr. 418.
212 Zie bijvoorbeeld ook: Formsma, p. 300.
213 NT. 5.26, p. 52.

214 Smellingeraland, p. 113. Zie bijvoorbeeld ook: OPS 42 102, d.d. 5 februari 1661. Zie voor
deze compagnons ook: Turf, p. 81.

215 Zie: Huisman, pp. 56-58.

216 Collectie Handschriften Provinciale Bibliotheek, T. 347, inv. nr. 984. Het gaat hier om een
kopie, opgemaakt op 2 oktober 1686, bij de registratie in het “5e fidei-commissaire
registratieboeck”, fol. 208. Opgenomen is verder een aantekening waarin Antjes zoon Oene en
haar kleindochter Freerkjen Gualtheri voorkomen. Zie ook: Hof van Friesland, band EEE 5, p. 208. Zie ook: GJ 1959, p. 82.

217 Zie: Kooijmans, p. 56.

218 T. 14, inv. nr. 7811, nr. 17, 15 juli 1701 (N.B. sententie nr. 17 komt driemaal voor). Zie
voor een uitgebreide beschrijving van deze zaken: Fam Zijlstra.

219 T. 14, inv. nr. 7902, nr. 1, d.d. 4 april 1702. Andere processen tussen Adriaan den Besten
en Oene van Teyens: T. 14, inv. nrs. 7869, nr. 23, d.d. 20 december 1701; 8061, nr. 21, d.d.
13 februari 1703; 8428, nr. 25, d.d. 31 maart 1705.

220 NL 1934, kol. 357.

221 Dat sterftecijfer is fors te noemen, want gemiddeld stierf één op de vijf kinderen binnen
een jaar na de geboorte: Kooijmans, p. 24.

222 OPS 98 201.
223 GRA, T. 618, inv. nr. 62.

224 Zie voor Nolkje en haar ouders: Tjoelker, W., De kertiersteat fan Japik Berga (Weinterp
1885 - De Tynje 1944). In: GJ 2005, p. 110.

225 GRA, T. 618, inv. nr. 124.

226 Zie: Koopmans, A.F., Ta de neitins oan in dûmnyspear út ‘e sawntjinde ieu. In: GJ 1953, pp.
55-56. Zie ook: GN 1993, p. 172.

227 Zie: GN 1993, p. 177.
228 T. 329-03, inv. nr. 4.
229 HSL w6, fol. 111.
230 T. 319, inv. nr. 977.
231 Zie NL 1934, kol. 90. en GN 1993, p. 173.
232 OPS 43 12.
233 OPS 24 167vo.
234 Zie verder NP 1993, pp. 286-288).
235 Ibid. en T. 325, inv. nr. 454. Zie voor hem ook: GJ 1986, p. 77.

236 De vermelding van het rentmeesterschap “ten Nieuwenoort” komt voor in: T. 14, inv. nr. 7902
en T. 14, inv. nr. 7811 en ook in T. 325, inv. nr. 455. De additionele gegevens over Anthonius
zijn afkomstig uit: NL 1934, kol. 90. Zie ook: DRA, T. 0615, inv. nr. 127:
Familieaantekeningen van Wouter Anthonissen (= Woltherus Torrenius, de vader van Anthonius
Woltheri).

237 Jeltje en Focke ondertrouwen te Boornbergum op 17 oktober 1672.
238 GRA, T. 618, inv. nr 124 (geschreven door Saco van Teyens).
239 DRA, T. 0615, inv. nr. 132.
240 T. 14, inv. nr. 16819, 46vo.

241 home.planet.nl. Focke Fockens Eringa is secretaris van 1668 tot 1675. Zie daartoe: home.wanadoo.nl/GrieSecr.

242 SMA 51 111.
243 DRA, T. 0601, inv. nr. 40.
244 Zie: Hof van Friesland, band EEE 4, p. 437. Zie ook: GJ 1957, p. 91.
245 Zie daartoe: NL, 1934, p. 57.
246 Hof van Friesland, band EEE 5, p. 429. Zie ook: GJ 1959, p. 83.

247 T. 14, inv. nr. 7811, nr. 17, 15 juli 1701 (N.B. sententie nr. 17 komt driemaal voor).
Overigens zal over diezelfde materie later ook een rechtszaak volgen tussen Oene van Teyens en
Adriaan van Besten. Zie voor een uitgebreide beschrijving van deze zaken: Fam Zijlstra.

248 Volgorde aangehouden zoals vermeld in T. 325, inv. nr. 454, tab. XX.

249 T. 347, inv. nr. 984 (als bijlage). Zie voor een artikel van mijn hand rond Hanso Hes en de
door hem geschreven gelegenheidsgedichten: 11 en 30. Nederlandse Genealogische Vereniging
Afdeling Friesland. Mededelingenblad 43, jaargang 11, nr. 3, juli 2006.

250 T. 325, inv. nr. 455.
251 T. 14, inv. nr. 7811; Hanso Hes is curator over haar nagelaten kinderen.
252 T. 325, inv. nr. 454, tab. XX: Neeltje trouwt Tomas Tomé.
253 OPS 43 18.
254 GRA, T. 618, inv. nr. 62.
255 GRA, T. 618, inv. nr. 124.

256 Er is geen vermelding van een voornaam (wel een familienaam), op basis van de leeftijd op
het schilderij (5) en de jaarvermelding (1635) is echter eenvoudig te concluderen dat het om
Teye gaat.

257 Album 1968, p. 136 (nr. 4451). Zijlstra (1996) vermeldt verder als vindplaatsen:
Grafschriften Opsterland, Charterboek V 567 en Sannes, Naamlijsten, 277.

 

258 T. 181, inv. nr. 138.
259 home.wanadoo.nl/GrieSecr.

260 T. 345, inv. nr. 219b.
261 SMA 65 44 en 54 (verkopen) en 45 (koop).
262 T. 345, inv. nr. 219a.
263 GRA, T. 618, inv. nr. 124, foto door de auteur.

 

264 Zie voor haar familie: Meer, D.J van der, Herema en Siccama state to Leons, in: GJ 1970,
pp. 59-67, m.n. p. 62.

265 Zo genoemd bij het huwelijk van de korporaal Yle Feddes met Lolk Feykes: Trouwregister
Hervormde gemeente Lemmer-Follega-Eesterga, DTB nr. 492.

266 Visser, p. 179.
267 T. 14, inv. nr. 7902, nr. 1, d.d. 4 april 1702.
268 HSL, Groot-consentboeken, ee26, fol. 67.
269 OPS 42 404.
270 HCO, T. 226, inv. nrs. 596 (1674); 597 (1685) en 1204 (1712).
271 Eekhoff, pp. 275-277. Zie ook: Steenstra, p. 480.
272 Opsterlân, p. 194-196.
273 NL 1934 kol. 360.
274 T. 325, inv. nr. 454 en T. 14, inv. nr. 7902, nr. 1, d.d. 4 april 1702.
275 Grafschriften Opsterland. Een nadere bronopgave ontbreekt hier echter.

276 Zie daartoe: Simonis-Taconis, N., De kwartierstaat Taconis. 1987. GEN 751, p. 1. Zie
verder: Spoel-Walvius, M.R. van der, Parentes van Rigtje Taconis (geboren 09-08-1908 te
Joure): kwartierstaat en gezinsbladen. Bussum, 2005, m.n. kwartierblad 896. Zie ook nog FK: p.
171 en 232.

277 Het Huisarchief Coendersborg meldt, dat Romelia eerst gehuwd was “aen Rhala”. Dat geldt ook
voor T. 325, inv. nr. 455 en T. 325, inv. nr. 454, tab. XIV: “Rala, Raedsheer in ’t Hof van
Friesland”.

278 GRA, T. 618, inv. nr. 124.
279 NL 1934, kol. 359.
280 Opsterlân, p. 188.
281 GRA, T. 618, inv. nr. 60.
282 Zie daartoe: Eekhoff, pp. 288-295 en Steenstra, pp. 482-483.
283 OPS 98 201.

284 OPS 42 431 (als oud-kapitein), 432vo (twee keer), 434 (twee keer) en 435vo. Ik heb
overigens geen volledigheid nagestreefd bij de curatorvermeldingen.

285 GRA, T. 618, inv. nr. 65.
286 GRA, T. 618, inv. nr. 65, d.d. 9 mei 1699, foto door de auteur.
287 GRA, T. 618, inv. nr. 122.

288 Zie voor de bezitsgeschiedenis van de Coendersborg: Molen, pp. 66-67; Meinema, pp. 75-78 en
Formsma, pp. 298-300.

289 GRA, T. 618, inv. nr. 67.

290 Welke van de Bijbelfragmenten heeft het nu bij het rechte eind? Het meest waarschijnlijk
lijkt de eerste aantekening Saecke Teyes. De overschrijvers van het tweede fragment zullen de
6 voor een 5 hebben aangezien (de kans, dat er nog een zoontje Oene precies een jaar voor die
tijd geboren zal zijn is te verwaarlozen: vader Saecke houdt alle geboortedata zeer nauwkeurig
bij) en uiteindelijk zal de schrijver van het derde fragment zich bij het terugrekenen vergist
hebben: men komt zo uit op 4 juni 1636 als geboortedatum.

291 GRA, T. 618, inv. nr. 69, afschrift uit 1718 en inv. nr. 70.

292 GRA, T. 618, inv. nr. 123. Uit de verzameling van Etta Arnolda van Teyens. De maker van de
schets is onbekend, evenals het jaar van vervaardiging.

293 Overigens luidt haar naam in Grafschriften Opsterland: Hyma Maria.
294 Zie: NL 1939, kol. 440-443, m.n. kol. 442-443.
295 GRA, T. 618, inv. nr. 84.
296 T. 14, inv. nr. 10453.
297 Vanzelfsprekend een onjuiste opgave.

298 Zie voor haar ook NL 1939, p. 443, noot 50, haar naam staat daar genoteerd als Ulcia Maria,
maar in NL 1940 p. 457 wordt dat als een verschrijving afgedaan. Bron: Genealogie Enens; de
aanvulling in NL 1940 p. 457-458. Meer informatie in NL 1939.

299 NL 1940, kol. 456 laat dit jongetje zonder opgaaf van reden geboren worden “27 aug. 1691”
en overlijden op “31 aug. d.a.v”. Alhoewel Saco bij de inschrijving wel eens onnauwkeurig is,
lijkt zijn opgaaf betrouwbaarder dan de mededeling in NL.

300 Vermeld in NL 52 (1934), kol.90
301 T. 325, inv. nr. 454: ten onrechte de naam van Yvo Bocke omgedraaid.
302 GRA, T. 618, inv. nr. 85.
303 GRA, T. 618, inv. nr. 86.
304 T. 14, inv. nr. 12052.

305 Zie voor genealogische informatie over Aeschinus Saagmans en de zijnen: GJ 1951, pp. 31-36,
m.n. p. 35.

306 OPS 43 67: dezelfde erfgenamen van Frouckje van Teyens worden bijna allemaal ook al genoemd
op 20 december 1701.

307 OPS 55, 143.
308 OPS 56, 101.

309 NL 1940, kol. 456 laat deze tweelingbroertjes geboren worden in 1694, maar dit abuis wordt
rechtgezet in NL 1941, kol. 1695.

310 GRA Huisarchief Coendersborg, T.618, inv. nr. 124, geschreven door haar vader.
311 Zie: Huisman, pp. 35-39.
312 GRA, T. 618, inv. nrs. 110 en 117.
313 GRA, T. 618, inv. nr. 79.
314 GRA, T. 618, (o.a.) inv. nrs. 79 en 80.
315 T. 14, inv. nr. 14967. Zie ook: GJ 2002, pp. 22-23.

316 GRA T. 1449, inv. nr. 185. Zie voor die verdeling ook: GRA, T. 618, inv. nr. 94.

317 NL 1934, kol. 58. Overigens meldt de redactie van NL daar in een voetnoot, dat het adellijk
Westfaalsch geslacht Von Besten in rood een zilveren linkerschuinbalk, beladen met drie rode
ringen voert.

318 Vergelijk de vermelding in het doopboek van Beetsterzwaag: een kind van Saco en Etta: Seike,
gedoopt te Beetsterzwaag op 9 juni 1719. Gaat het hier om een tweede doop van Lucia Romelia of
is er nog een kind?

319 Album 1968, p. 338 (nr. 12231) en p. 343 (nr. 12408).
320 Album 1972.
321 Opsterlân, p. 212.
322 OPS 202 85.
323 Leeuwarder Courant 13/16 mei 1801.

324 Hier lijkt “22sten” te staan, maar dat kan natuurlijk uitgesloten worden, omdat Saco ook de
weekdagen vermeldt, die daaraan voorafgaan.

325 Op de leeftijd van tachtig jaar en acht maanden: home.wanadoo.nl/GrieSecr.

326 GRA, T. 618, inv. nr. 93. De familieverhouding wordt uit dat stuk niet duidelijk, maar loopt
zeer waarschijnlijk als volgt: Cornelia en Henderika Lunsingh zijn dochters van Herman Lunsingh
en Lammechien Datema. Herman is op zijn beurt een zoon van Joachim Lunsingh (c. 1612-1674) en
Elisabeth Woltheri (1615-1673). Elisabeth is een zus van Anthonius Woltheri/Gualteri, de eerste
man van Jeltje van Teyens. Bron: www.archieven.nl, trefwoorden: Lunsingh
en Woltheri. Zie verder ook: Luning, H. M. en Keverling Buisman, F., Lunsingh in Westervelde.
In: Ons Waardeel, tweede jaargang, nummer 3, juni 1982 (geciteerd via: www.van-veen.net

327 Zie: Tresoar, Leeszaalbibliotheek 192 (op alfabet).
328 T. 14, inv. nr. 15763.

329 Hij wordt in 1796 opgevolgd door Jacob Klazes de Jong. Zie: home.wanadoo.nl/GrieSecr.

330 Zie: Huisman, p. 20.
331 Zie: http://home.tiscali.nl/~t952791/inscripties/gedenkstenen.htm
332 Hof van Friesland, band EEE 12, p. 111. Zie ook: GJ 1966, p. 99.
333 Leeuwarder Courant, d.d. 29 juni en 2 juli 1808.

334 Merk op, dat er zeer veel tijd zit tussen overlijden en begraven. Denkelijk dus foutief,
gelet op de begrafenisdatum moet er wellicht (zoals in NL gemeld) “18” hebben gestaan.

335 T. 26, inv. nr. 076004, repertoire nr. 416.
336 T. 26, inv. nr. 032010, repertoire nr. 782.

337 T. 26, inv. nr. 032016, repertoirenrs. 1367 en 1396, d.d. 31 december 1818, notaris K.J.
van der Veen te Drachten.

338 GRA, T. 618, inv. nr. 100.
339 GRA T. 1782, inv. nr. 51

340 GRA T. 833, inv. nr. 1160. Zie voor een tweetal akten rond eigendommen van het echtpaar
ook: GRA, T. 618, inv. nrs. 103 en 104.

341 T. 14, inv. nr. 15663.
342 OPS 202 85.
343 GRA, T. 618, inv. nr. 105.
344 Leeuwarder Courant, d.d. 5 april 1800.
345 OPS 56 107.
346 Hof van Friesland, band EEE 12, p. 101. Zie ook: GJ 1966, p. 99.
347 Leeuwarder Courant, d.d. 21/24 november 1804.

348 T. 26, inv. nr. 032023, repertoirenrs. 2053 en 2054, d.d. 5 maart 1822, notaris K.J. van
der Veen te Drachten.

349 T. 26, inv. nr. 032024, repertoirenrs. 2195 en 2209, d.d. 25 februari 1823, notaris K.J.
van der Veen te Drachten.

350 Album 1915, kol. 267.

351 Tresoar, aanvraagnummers: 3939 R en C 5259/11. Zie ook: Album 1915, kol. 516. Verder is er
een exemplaar aanwezig in de Koninklijke Bibliotheek te ‘s-Gravenhage, aanvraagnummer: 325 D
99

352 T. 26, inv. nr. 032028, repertoirenrs. 2587 en 2592, d.d. 28 november 1825, notaris K.J.
van der Veen te Drachten.

353 T. 329-03, inv. nr. 375; T. 26, inv. nr. 032074, repertoire nr. 117, d.d. 1 juli 1861,
notaris E. J. Attema te Drachten en T. 26, inv. nr. 032074, repertoirenrs. 127 en 134, d.d. 31
juli 1861, notaris E. J. Attema te Drachten.

354 T. 26, inv. nr. 033030, repertoire nr. 20, notaris J. G. van Blom te Drachten.
355 T. 26, inv. nr. 032077, repertoire nr. 102, d.d. 23 juni 1864, notaris E. J. Attema te
Drachten.

356 Leeuwarder Courant, d.d. 6/10 februari 1857.

357 Leeuwarder Courant, d.d. 11 februari 1862.
358 Leeuwarder Courant, d.d. 7 december 1866.
359 NL 1934, kol. 58.
360 Met vriendelijke dank aan de heer E. Huisman te Beetsterzwaag.
361 Er is sprake van zelfdoding. Zie: Huisman, p. 38.
362 Lidmatenlijst Beetsterzwaag: geboren 7 augustus 1798.
363 Zie FK, p. 422, nrs. 250 en 251.

364 GRA, T. 618, inv. nr. 124, foto door de auteur). De overige bijbelfragmenten rond dit gezin
hebben dezelfde notatie. Later voegt schoonzoon Adriaan den Besten aantekeningen rond zijn
eigen gezin toe.

365 HSL, centrale namenindex (kaartenbak), zonder verdere bronvermelding.
366 HSL, Groot-consentboeken, ee26, fol. 67.
367 NL 1935, kol. 20. Zie ook: T. 14, inv. nr. 8463, 104-13a en Grafschriften Opsterland
368 NL 1934, kol. 359.
369 OPS 98 81-146.
370 GRA, T. 618, inv. nr. 125.
371 Zie: Opsterlân, pp. 185-200, m. n. 186-187 en Eekhoff, pp. 266-288.
372 T. 14, inv. nr. 8463. Zie ook het doopboek van Beetsterzwaag (DTB 555). Opgenomen is een
kopie van een extract uit 1704. Het stuk komt uit de bijlage van de civiele sententie.

373 GRA, T. 618, inv. nr. 124. Mogelijk ook: 25 nov. 1694.
374 NL 1934, p. 57.
375 T. 14, inv. nr. 7902.

376 Steven Jans, in leven brouwer te Beetsterzwaag is de man van Sjoukjen Jans van Loo, de
dochter van Jan van Loo en Dubbeltie Teyedr.

377 N. Wieringa, 1675, opschrift (in verso): “portret van Sacco van Teyens, geboren den 20 Juni
1675, gestorven den 19 October old sijnde seventien week en twee dagen. N. Wieringa”. Het
schilderij bevindt zich in een particuliere collectie en werd op 26 november 1965 geveild bij
Christie's, te Londen.

378 T. 14, inv. nr. 8463: Saco is geboren in oktober 1676.
379 Album 1915, kol. 138.
380 OPS 43 57vo en 58vo.
381 OPS 43 26.
382 OPS 43 117vo.
383 T. 14, inv. nrs. 10811 (1720); 10921 (1721) en 11213 (1723).
384 T. 14, inv. nr. 11596.
385 GRA, T. 618, inv. nr.73.
386 NL 1935, kol. 20. Bij de opgave klopt het jaar van overlijden dus niet.
387 Zie daartoe: Spanninga.

388 Zo verkoopt de schoonmoeder van Saco, Sytske Bennedr Sjorda, in 1623 aan Hessel van Sminia
3/4 zate en landen te Akmaryp, zie: T. 329-02, inv. nr. 686.

389 Van adelsverheffing voor de familie Van Teyens kon, alleen al gelet op de afkomst van
Froukje Alberts, natuurlijk geen sprake zijn. Ik heb trouwens ook nergens kunnen vinden, dat
zij dat ambieerden.

390 Zeinstra, H., De Nes: 1600-1800, in: GJ 2001, pp. 64-65 (mogelijk is er een verband met de
zate te Warniahuizen die genoemd wordt in de inventaris bij Saecke Siercks en Frouck Focke
Teyedr).

391 Zie voor hem: Hellinga, O., It register fan Feicke Tetmans (± 1537-1601): Frysk politikus
en grytman fan Utingeradiel, in: DVF 77 (1997), pp. 125-138.

392 Zie: Kooijmans, pp. 16-17 en 340.
393 OPS 59 7.
394 T. 325, inv. nr. 457.
395 Het zou hier kunnen gaan om Fockensstate.
396 Aa, dl. 12, p. 92.
397 Vgl. hiervoor ook: Van der Molen, Opsterlân, p. 85.
398 Aa, dl. 8, p. 273.
399 Aa, dl. 2, p. 322.

400 OPS 59 7 (inventarisatie op 28 maart 1582): in margine is op die datum in 1583 een
(gedeeltelijke?) uitboedeling van Sierck en zijn huisvrouw opgetekend.

 

●●●

Bijlage 1:

De nagelaten goederen van Saecke Siercks en Frouck Focke Teyedr in 1582.393
Hierin opgenomen enkele verwijzingen naar dezelfde bezittingen bij de
scheiding in 1597 tussen de vier overgebleven kinderen.394

•  Een zate te Beetsterzwaag, strekkende van de Tijnwouden/Tingwalden (“tyngae”) ten zuiden, ten noorden “inde meer”, ten westen de erfgenamen van Aempcke Geuckes en ten oosten de erfgenamen van Tzietzs Melledr. Er staan een schuur en een brouwhuis op, terwijl de boerderij zelf verbrand is. Deze zate is op basis van de noord- en zuidvermelding redelijk goed te lokaliseren: zij moet ongeveer gelegen hebben op het gebied rond de huidige A7, tussen Beets en Beetsterzwaag (iets richting Beetsterzwaag).395 Bij de scheiding in 1597 komt het Sierck Saeckes toe.

•  Zes negende deel van een zate te Beets, dus ten westen van de eerste zate, “streckende als voeren”, Aercke Annes ten westen, de erfgenamen van Aemcke Geuckes nu ten oosten. Dat zou kunnen betekenen dat er één zate tussen deze en de eerder genoemde zate ligt. Ook nu blijken de
behuizing en zelfs de schuur verbrand te zijn. De andere drie negende deel behoren toe aan de drie jongste weeskinderen van wijlen Jochum Teyes. Bij de scheiding in 1597 komt het Teye Saeckes in zijn geheel toe; er is dan althans geen sprake meer van een deel.

•  De helft van twaalf “mad marschen” te Langezwaag. De andere helft behoort toe aan Hepcke Fockens, ze hebben het samen gekocht van Anne Idts. Het ligt aan het eind tegen “wijlen Tziets Melledr campte, streckende vanden campt in Tynygers diep, aldaer naest den koefenne”.

•  Een zate te “Wanniehuijsen”, te identificeren als Warniahuizen, “provincie Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Utingeradeel (...), 1 u. N.O. van Oldeboorn, waartoe zij behoort”.396 Er staan een huis en een watermolen op. Saecke en Frouck hebben het gekocht van de erfgenamen van Ghyelt Ringers.

•  Een zate te Warniahuizen, genaamd Anne Reynsland, dat Frouck van haar ouders geërfd heeft, ongeveer 25 madt groot. Bij de scheiding in 1597 komt het toe aan Weemel Saeckes en haar man, Broer Boelens.

•  Drie pondematen “rydt land”, gelegen bij de Querensdam, op drie verschillende plaatsen. Die dam zal mogelijk gelegen hebben in het uiterste noordwesten van Opsterland, tussen Warniahuizen en Beets.397 Bij de scheiding in 1597 komt het Arent Saeckes toe, hij krijgt dan ook vijf mad mieden in de Gerren.

•  Zes negende deel van een zate te Oudemeer, het Gouden Arve(?) genaamd, waar de erfgenamen van Geert Hendriks op wonen. Het is afkomstig van de erfgenamen van Jochum Teyes. Wellicht gaat het hier om Noordermeer, Tietjerksteradeel, z.o. van Bergum.398 Bij de inventarisatie na de dood van Sierck Saeckes (1606, zie hierboven) blijkt hij de eigenaar van een zate daar, gekocht van zijn broer
Teye.


•  Hetzelfde deel van een “zekere clyn sate landts” te Bergum, verkregen van Thomas Pieters(?). Bij de scheiding in 1597 komt het Sierck Saeckes toe, hij krijgt althans de helft van de landen te Bergumerklooster. De andere helft daarvan krijgt Teye Saeckes. Bergumerklooster is hetzelfde als Bergklooster, dat ligt in het n.o. van Tietjerksteradeel, bij Bergum.399


•  “Zekere hanghe veens”, binnen Beetsterzwaag, aan het einde van Tziebbe Suyrdts zate, gekocht van Haye Jans. Bij de scheiding in 1597 komt het Arent Saeckes toe, hij krijgt dan althans “ses mad marschen” te Beetsterzwaag, de “hooge veenen binnen Beetsterswaag van Melle Beerents verkreegen” en vijf mad mieden hooiland gelegen op “Westerboere Vinne”.


•  Veen op “Otterbuiren”, gekocht van de kerkvoogden van Olterterp (“Otterdorp”). Bij de scheiding in 1597 komt “die geheele haage ofte feenen” Weemel Saeckes en haar man toe. Zij moeten uit dat perceel wel aan haar broer Arent 300 philippusguldens uitkeren.


•  Verder nog “itlycke dachwerken delft”, te Lippenhuizen, in Syger Feddes zate. Bij de scheiding in 1597 komt het Arent Saeckes toe, hij krijgt dan althans “die veenen in Roelof Siurdts soon saate” aldaar.


•  Acht roeden veen in Sparjebird, dat ligt tussen Hemrik en Wijnjeterp. Bij de scheiding in 1597 komt het Sierck Saeckes toe. Vermeld is nog dat het in eigendom gekregen is van de erfgenamen van “Syerd Idts soen”. Teye Saeckes krijgt ook “die helft” veen te Sparjebird, afkomstig van hun grootvader, Focke Teyens.


•  Aan vee is aanwezig: twee ruinen, twee moerspeerden(?), negen koeien, drie hokkelingen en een moerswijn(?). Reppelijk goed: een kleine “hangspijtzen”, twee bedden met toebehoren, twee kussens, zes lakens, vier dekens en een eide. Verder is er nog de uitgezaaide bouw op het land.


•  Aan uitschulden wordt te boek gesteld: aan Claus Auckes, alias molder, moet 7 cg., 5 st. betaald worden. Hepcke Fockes ontvangt nog 53stehalf philippusguldens en hij ontvangt bovendien een vierendeel boter, conform de aantekeningen in het rekenboek van Saecke Siercks.


•  Aan contant geld is voorhanden: 28 rijksdaalders van 22 stuivers per stuk, 24stehalf zilveren princedaalders, 13 Utrechtse en Gelderse daalders, 8 en een half Staatse daalders, 3 Hollandse daalders, 91 “oudt gold dijen”, 8 stuivers een ortzen.


•  Later toegevoegd, op 20 september 1583, blijkt dat Sierck Saeckes en zijn huisvrouw Haeck (die dan dus al getrouwd zijn) uit de nalatenschap zeven koeien en drie paarden hebben gekocht.400 Baarsluiden, te weten Ghyelt Wytzes, secretaris van Opsterland, en Bruin Jans, bepalen dat Sierck voor de koeien 100 en voor de paarden 30 philippusguldens zal betalen. Ook stellen zij vast, dat de
voormombers aan Sierck cum suis 16 gg. en 25 st. moeten betalen, vanwege de uitgaven, die gemaakt zijn vanwege de kost en inwoning van zijn zus Weemel, die nog tot mei 1584 bij Sierck en Haeck in de kost zal zijn.

 

Gebruikte afkortingen.

 

 

Zie ook...

1. Moederreeks Van Teyens (Artikelen/Artikelen Genealogie)
  Het onderzoek naar de voor- en nazaten van Saco van Teyens (een zijtak van onze familie) levert een aardige moederreeks op, uitgaande van de zussen Lucia Romelia, Hijma en Anna van Teyens. Die reeks staat ...
2. Wie schrijft, die blijft - Geheimschrijvers Van Teyens (Artikelen/Artikelen Genealogie)
  ... secretarisambt van Opsterland namelijk maar liefst 125 lange jaren bekleden, terwijl een lid van datzelfde geslacht Van Teyens nagenoeg drie decennia als secretaris de pen voert in de belendende grietenij ...
 

Home

 


Niets uit deze website mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt  of op andere wijze gebruikt worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de samensteller.