Vluchten via Engelsmanplaat.

Een van de bijzondere landschappen in Noord-Nederland is het waddengebied. Al meer dan zestig jaar gaan er verhalen rond dat dit gebied een bijzondere rol zou hebben gespeeld in de oorlog. Twee kleine eilanden aan weerszijde van Schiermonnikoog, Engelsmanplaat en Simonszand, zouden vluchtroutes zijn voor neergeschoten Amerikanen op weg naar Engeland. Waarschijnlijk is er maar één poging geweest en die is op een tragische manier mislukt.

In de winter van 1941 verscheen een Küstenverordnung van de Rijkscommissaris, waarbij de kust en dus ook het gehele waddengebied tot verboden gebied werden verklaard, slechts toegankelijk met een Ausweis. De eilanden hadden alle een bezetting, alleen de kale zandplaten Engelsmanplaat en Simonszand waren onbezet gebied en te voet bereikbaar. In de boeken over de bekende verzetsgroep Zwaantje te Delfzijl van dokter Allard Oosterhuis en coasterkapitein Harry Roossien staat dat er plannen zijn geweest om via Simonszand geallieerde piloten en andere personen, die naar Engeland moesten uitwijken, bij nacht over het wad te leiden en hen vervolgens op te pikken met een duikboot. De bekende wadloper Derk Schortinghuis, die ook in het verzet zat, zou hierbij een belangrijke rol spelen. In Engeland moest men uiteraard meewerken door een boot op de afgesproken tijd gereed te houden. In codeberichten droeg Engelsmanplaat de naam Transvaal en Simonszand de naam Oranje Vrijstaat. In de literatuur hierover staat echter nergens dat een dergelijke vlucht naar de vrijheid via Simonszand is gerealiseerd, zelfs niet in het boek dat Schortinghuis schreef over het verzet en zijn bemoeienis daarmee. De bekende Schiermonnikoog en Engelsmanplaat-kenner Durk Reitsma heeft in gesprekken met vissers en reddingbootschippers gehoord dat het ‘indianenverhalen’ waren. Lopen naar Simonszand was veel te riskant. ‘Wie zou er genoeg kennis van het wad hebben om ’s nachts deze dertien kilometer lange tocht te maken en wie zou er van de Engelse kant voldoende kennis hebben van de Lauwersgronden om Simonszand te bereiken?’, zo luiden de uitspraken van deze zegslieden.

Anders is dat bij Engelsmanplaat. Daar is één keer een poging geweest om twee neergeschoten Amerikanen te laten ontsnappen naar Engeland. Een van die Amerikanen was Harry Dolph, een boordschutter van de bommenwerper True Love. Op 15 augustus 1944 werd het vliegtuig boven Havelte neergehaald door een Messerschmitt van Oberleutenant Ernst Scheufele. Dolph wist zich te redden met een parachute en werd opgevangen door mensen van de ondergrondse, die hem via Steenwijk naar Meppel brachten, waar hij een persoonsbewijs kreeg van Peter van den Hurk. Van daaruit verbeef hij een tijd in het onderduikershol Wigwam in de bossen bij Diever, waar hij op 17 september Jim Moulton ontmoette, een staartschutter die eveneens met zijn vliegtuig was neergeschoten. Een maand later ontmoetten beide Amerikanen Sjors, schuilnaam voor Piet Blom uit Drachten, en Nico uit Rotterdam. Beide heren zeiden lid te zijn van een ondergrondse verzetsbeweging en hadden plannen om Dolph en Moulton via Engelsmanplaat naar Groot-Brittannië te brengen. Op 30 oktober verlieten ze Diever en via Hoornsterzwaag, Olterterp, Rottevalle en Oostermeer bereikten ze Suameer. In het boek The Evader schrijft Harry Dolph dat hij hier de koerierster Greta Rusk (schuilnaam) ontmoette, waarop hij verliefd werd, en die hem meedeelde dat Nico lid was van de NSB en voor de SD werkte. Sjors was wel te vertrouwen.
Via Noordoost-Friesland kwamen de vier mannen uiteindelijk aan in Paesens, het vertrekpunt voor de wadlooptocht naar Engelsmanplaat. Een bericht van de BBC zou een aanwijzing geven als er een boot kwam om ze op te halen.

Harry Dolph is op 19 juni 1984 teruggeweest op de Engelsmanplaat en heeft toen een persconferentie gegeven. De mededelingen die hij toen gedaan heeft, kloppen niet met het verhaal uit zijn boek dat is verschenen in 1991. Hij liet op die bijeenkomst ook niet het achterste van zijn tong zien. Volgens zijn boek zouden de vier mannen op 15 november om 22.30 uur naar de Engelsmanplaat gebracht zijn door Teun de Jong en Jan Visser. Op de persbijeenkomst vertelt Dolph dat ze gebracht zijn door de vissers Monte de Vries en Kees Vanger; dit laatste blijkt ook uit de vele interviews die in de loop der jaren met de De Vries en Vanger zijn gemaakt.
Met koffers met proviand en wapens vertrokken ze in de nacht. De maan verlichtte bij vlagen door de wolken het grillige waddenlandschap en er stond weinig wind. Langs de strekdammen van de landaanwinning was het zwaar in het slibrijke en ijskoude water. De vaargeul moest worden overgestoken en een van de gidsen waarschuwde voor de steile rand. Dolph plaatste zijn koffer op het hoofd en viel min of meer in de geul. Hij ging kopje onder en de koffer dreef mee met de stroom. Nadat ze nog een geultje gepasseerd waren, kwamen ze op het zandige wad ten zuiden van de plaat. Daar stond een reddingshuisje waar ze de dagen zouden doorbrengen. Onderweg zagen ze een gestrande tweemansduikboot en een aangespoelde Duitse zeemijn. De mannen betrokken hun verblijf. Ze mochten ’s nachts geen vuur stoken en overdag niet op de plaat wandelen, want de bewaking vanaf de vuurtoren van Schiermonnikoog hield het gehele zeegat tussen Ameland en Schiermonnikoog in de gaten. De twee gidsen gingen de volgende dag terug naar Paesens.

Er was afgesproken dat als de boot de mannen zou oppikken de wapens begraven zouden worden op vijf meter afstand van de voorste paal van het huisje. Tussen het reddingshuisje en het Wierumer Gat, waar de snelboot zou landen, bedroeg de afstand maar vijfhonderd meter. De volgende nacht zaten de mannen vol spanning te wachten op een afgesproken teken van de Engelse boot. Sjors, die de leiding had, zag een boot en wachtte op het teken. Vanaf het schip zou een V-teken geseind worden, maar tot hun verbazing was het een omgekeerd V-teken. De verhalen via de interviews en volgens het boek van Dolph zijn hierover zeer verschillend. Volgens het boek hebben de Amerikanen de lichten niet gezien omdat ze sliepen. Uit interviews blijkt dat Sjors het niet vertrouwde, terwijl Nico en de Amerikanen Sjors probeerden over te halen om gezamenlijk naar het schip te gaan. Uiteindelijk is dit niet gebeurd.
De Vries en Vanger kwamen de volgende nacht terug om de revolvers te halen en troffen de vier mannen in het huisje. Sjors schreef een nieuw briefje voor een koerierster met de tekst ‘Code verkeerd, we zitten nog steeds te wachten.’ De koerierster moest naar Hoogezand om daar de mensen in Engeland op de hoogte te stellen.
Ondertussen zaten de vier mannen al twaalf dagen op het eiland. Ze werden bevoorraad door Jan Visser en door De Vries en Vanger. In al die tijd is er geen boot uit Engeland meer gekomen. De situatie op het eilandje werd er niet beter op. Overdag zaten ze in het huisje en alleen ’s nachts konden ze naar buiten. De kans dat ze ontdekt werden werd steeds groter, want Duitse militairen kwamen regelmatig op de plaat om te zoeken naar aangespoelde lijken.

Toen De Vries en Vanger weer eten en drinken brachten, liepen Nico en de Amerikanen hen tegemoet. Sjors was er niet bij. Volgens Nico was Sjors de dag daarvoor naar de vaste wal gelopen om hulp te halen, maar daar is hij nooit aangekomen. De drie wilden met alle geweld mee naar de overkant. Vanger en De Vries wisten hen echter te overtuigen dat ze niet overdag mee konden, omdat ze dan regelrecht in de handen van de Duitsers zouden vallen.
De volgende dag, 1 december, werden ze opgehaald door Sieb Visser. Deze toen 24-jarige bakkersknecht woonde in Nes en wilde een Ausweis hebben; daarom werkte hij als timmerman op de bunkers tussen Wierum en Nes bij de Wehrmacht. Tijdens het aanbrengen van de prikkeldraadversperring zag hij kans om de zendmast drie keer onklaar te maken. Hij was een zwager van Jan Visser, zeehondenjager, visser en jutter. Ondanks het verbod gingen ze samen vaak jutten op Engelsmanplaat.
Op 20 juni 1984 interview ik hem in zijn woning in Lekkum. ‘Op de plaat spoelden lijken aan, maar ook zaken die van onze gading waren, zoals 48 jerrycans met benzine en blikjes thee en sigaretten. Overdag zat ik in het huisje.’ Hoewel sommige bronnen zeggen dat Sieb en Jan Visser de Amerikanen van de wal hebben gehaald, vertelt Sieb uitdrukkelijk dat hij dat alleen heeft gedaan, nadat hij van Jan gehoord had dat de mensen van de plaat gehaald moesten worden. ‘Toen ik op de plaat kwam waren ze allemaal uitgeput en ik heb ze eten en drinken gegeven. Ze vertelden dat Sjors met Nico geprobeerd had de wal te bereiken. De terugtocht ’s nachts duurde wel vier uur. Het eerste deel vanaf het huisje naar de vaargeul ging redelijk goed, maar door de geul en de slikkige gronden naar de kust ging het tempo van de totaal uitgeputte mannen omlaag. Uiteindelijk bracht ik ze naar het huis van mijn vader en broer.’
De Amerikanen brachten de laatste oorlogsmaanden door bij de dames Liezenberg in Dokkum en op een adres in Birdaard. Tijdens de opmars van de Canadese bevrijders voegden ze zich bij de troepen en vochten zelfs nog mee tegen de Duitsers.

Het bleek achteraf onmogelijk dat Sjors op het door Nico vermelde tijdstip naar de kust was gelopen, omdat er te veel water stond. Enkele weken later werd het lijk van Sjors gevonden op Rottumeroog met een kogelgat in zijn hoofd. Wat er zich precies heeft afgespeeld op de Engelsmanplaat is nooit onthuld. Sieb Visser: ‘Volgens mijn zwager Jan was Nico een NSB’er. Na de oorlog is Nico doodgeschoten als collaborateur.’ Ook Dolph schrijft in zijn boek dat Nico in april 1945 is geëxecuteerd, omdat hij Sjors zou hebben doodgeschoten. Volgens Dolph is dat laatste niet waar. Durk Reitsma, die de komst van Dolph in 1984 op Engelsmanplaat mede had georganiseerd, vertelt dat hij Harry Dolph op de plaat had zien lopen: ‘Die man liep met een gebogen hoofd over de plaat, de armen op z’n rug. Hij praatte met z’n vrouw en zei vervolgens laten we deze zaak maar niet meer moesten aankaarten. Het is duidelijk dat hij er niet over wilde praten.’
Er bestaat nog een andere versie over de dood van Sjors. In het zojuist verschenen standaardwerk ‘Een laatste saluut, Fryslân in de oorlog’, schrijft Jack Kooistra, journalist van het Friesch Dagblad, dat Piet Blom (Sjors) vrijwel zeker is doodgeschoten door Sieb Visser. Jack Kooistra weet mij te vertellen dat hij meerdere versies hierover heeft gehoord en dat hij tot deze toch zeer stellige bewering is gekomen uit de vele interviews die hij heeft gedaan in deze zaak. ‘Doorslaggevend voor mij was een bandopname van een inmiddels overleden bron, waarop Sieb Visser huilend bekende dat hij Piet Blom had doodgeschoten op Engelsmanplaat.’ Kooistra weet verder te vermelden dat Visser een omstreden figuur was en dat het bekend was dat het tussen hem en Blom niet boterde. Alle personen zijn inmiddels overleden en het verhaal dat Harry Dolph in zijn testament opheldering zou geven, bleek niet te kloppen; daarmee heeft hij het geheim rond de dood van Sjors meegenomen in zijn graf.
Duidelijk is dat het waddengebied van Engelsmanplaat en Simonszand geen gestroomlijnde vluchtlijn was naar de vrijheid.

Jan Abrahamse.

Jouke de Boer, (Student in veeartsenijkunde) (zoon van het hoofd van de Landbouwschool in Sneek), geboren op 26 augustus 1922 te Rinsumageest, overleden op 10-04-1945 in het Concentratiekamp Sachsenhausen te Oranienburg.

Jelle Boersma, (veehouder in Karlijk) geboren op 17 februari 1910 te Oosterzee, overleden op 17-3-1945 te Doniaga.

Zijn boerderij lag in de buurt van het afwerpterrein van geallieerde wapens en munitie in het Katlijker Schar (Elke afwerpplek had een eigen code. Zo luidde de slagzin voor het Ketliker Skar 'De worm heeft rode haren'. Wanneer verzetsmensen deze code voor de Belgische uitzending van de BBC hadden gehoord, konden zij 's nachts een dropping verwachten. De wapens werden ondergebracht in de hier vlakbij gelegen boerderij 'Moskou' van de familie Lykle Mulder en van daaruit gedistribueerd. Boersma hoorde bij de ontvangstploeg, die na de dropping de wapens distribueerde)Verschillende containers gingen naar de Knokploeg Echtenerbrug, waar op 3 januari 1945 arrestaties volgden. Op 23 januari arresteerde de Sicherheitsdienst Boersma in Katlijk. De gevangenen werden naar Crackstate in Heerenveen gebracht, waar ze zwaar werden verhoord. Op 17 maart 1945 werd Boersma samen met negen andere gevangenen in Doniaga gefusilleerd, 35 jaar oud. Hij werd begraven op de Algemene begraafplaats in Nieuwehorne.

De gedenksteen in de boerderij van Schotanus herinnert de inwoners van Doniaga (gemeente Scharsterland) aan de fusillade op 17 maart 1945 van tien gevangenen uit de Heerenveense gevangenis Crackstate.

De namen van de tien slachtoffers luiden:

Roelof Knol, 22 jaar. uit Meppel.
Wiepke Hof, 28 jaar, uit Echtenerbrug.
Yde Yntema, 43 jaar, uit Hemelum.
Siebe de Ruiter, 63 jaar, uit Oudehaske.
Dirk de Ruiter zijn zoon, 23 jaar, uit Oudehaske.
Albert Koopman, 28 jaar, uit Echten.
Jan Hornstra, 44 jaar, uit Wijkel.
Hotse Brouwer, 34 jaar, uit Haskerhorne.
Thomas Kuurstra, 21 jaar, uit Harlingen.
Jelle Boersma, 34 jaar, uit Katlijk.

Doniaga, gedenksteen in de boerderij van Schotanus ...

Sij(y)bren Jan Boersma, geboren op 5 augustus 1920 te Hallum, overleden op 21-07-1945 te Nijmegen.

Gedurende de Tweede Wereldoorlog was hij lid van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten. Tijdens het opstellen van een groepsfoto van oud-leden van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten in Ferwerd ging een vuurwapen af, waardoor Boersma ernstig werd verwond. Hij stierf in het ziekenhuis van Nijmegen op 21 juli 1945 en werd begraven op de N.H. begraafplaats in Hallum.

Willem Boeijenga, (bakker) geboren op 25 september 1909 te Lollum, overleden op 08-08-1944 te Gauw.

Boeijenga was lid van de Landelijke Organisatie voor hulp aan Onderduikers Wymbritseradeel. Hij werd op 8 augustus 1944 gearresteerd voor het huisvesten van een Joodse vrouw Suze (door verraad van Pieter Bergsma, de veldwachterconciërge van het Akkrumer gemeentehuis) Hij is meteen na zijn arrestatie gefusilleerd. Suze werd naar een concentratiekamp gedeporteerd. Willem ligt begraven op de N.H. begraafplaats bij de kerk in Gauw.

Oorlogsmonumenten.

Jan Bokma, (boekhouder) geboren op 11 maart 1924 te Grouw, overleden op 12-11-1944 te Husum-Schwesing, Neuengamme

Hij werd gearresteerd in de trein tussen Meppel en Zwolle, toen hij als boekhouder van een Meppeler bouwonderneming op weg was naar Wezep om de lonen uit te betalen aan de daar werkzame arbeiders. Hoewel hij een persoonsbewijs kon tonen dat in orde was, werd Bokma toch naar kamp Ommen gebracht. Via kamp Amersfoort kwam hij terecht in het concentratiekamp Neuengamme, waar hij ten gevolge van ontberingen op 12 november 1944 is overleden. Bokma werd begraven op Ereveld Loenen.

Ereveld Loenen.

Gedenkplaats Neuengamme.

Het gedenkteken te Neuengamme kan nu 20.400 mensen met een naam aangeven. Met zekerheid kan worden afgeleid dat 42.900 gevangenen Neuengamme niet overleefden.

Johannes Martinus Boleij, (Ambt. belastingen) geboren op 15 januari1914 te Duisburg, overleden op 22-04-1945 te Buchenwald.

Johannes Martinus Boleij werd geboren op 15 januari 1914 in Duisburg (Duitsland). Hij werd via kamp Amersfoort naar het concentratiekamp Buchenwald gedeporteerd, waar hij op 22 april 1945 overleed.

De overval.

Jacobus Johannes  Boomsma (Kruidenier), geboren op 6 juli 1910 te Sondel, overleden op 06-11-1944 te Sneek.

Deed aan Jodenhulp en bracht veel Joden onder op de verschillende plaatsen. Zijn verzetsnaam was Karel I. Op een dag werd hij bijna gearresteerd door een Duitser die in zijn winkel kwam en zich afvroeg waarom hij zich niet als krijgsgevangenen had gemeld. Een snelle ingeving redde Boomsma en hij verwees de Duitsers naar een niet bestaand adres enkele honderden meters verderop. Toen de woedende Duitser terugkwam was Boomsma reeds gevlucht. In de herfst van 1943 moest hij onderduiken wegens verraad. Als ondergedoken oud-militair en districtleider van de Landelijke Organisatie voor hulp aan Onderduikers in de Zuidwesthoek van Friesland, wist Boomsma (onder de schuilnaam 'Karel I') vele onderduikers en joden onder te brengen op schuiladressen in Gaasterland. Later werd hij vanwege zijn goede leidinggevende kwaliteiten en organisatorische kwaliteiten districtleider van van de LO in Sneek. Op maandagmorgen 6 november 1944 vervoegde hij zich tot het huis van J. Volkers, dat op dat moment door de SD was bezet. Toen hij aan de Oosterkade in Sneek, waar de centrale van de Knokploeg was gevestigd, aanbelde, deed de bezetter open. Toen die hem sommeerde binnen te komen riep Boomsma: 'Dat nooit!' en hij vluchtte. Daarbij werd hij echter geraakt door Duitse kogels en hij overleed ter plekke. De Duitsers bepaalde dat hij zonder kist begraven moest worden, iets dat door zijn vrienden werd voorkomen. Zij begroeven hem in een noodkist, die enkele dagen daarna werd opgegraven en werd vervangen door een echte kist. Deze werd in het bijzijn van zijn vrouw (Sietske Boomsma-Van der Werff, die op maandag 6 november 1944 in hun winkel in Sondel de papieren kreeg overhandigd van haar man: Jacobus Johannes Boomsma, dat hij was doodgeschoten door de Duitsers) begraven. Op 12 juni 1945 werd deze kist onder zeer grote belangstelling herbegraven op de N.H. begraafplaats in Sondel. In dit dorp werd tevens een straat naar hem vernoemd, net als in de stad Bolsward. Zijn zoon, die enkele dagen na de bevrijding werd geboren, kreeg de namen Jacobus Johannes Karel, de doopnamen én de verzetsnaam van zijn vader.

 

Jacobus Johannes Boomsma (roepnaam Koos) uit Sondel was precies twee jaar getrouwd, toen in 1939 weer gemobiliseerd werd. Met de tijd van zijn krijgsgevangenschap er bij, was hij negen maanden uit de zaak – een lelijke tegenvaller voor een jongeman, al had hij een flinke vrouw en toegewijd personeel. Maar dat was niet de voornaamste reden waarom hij in het verzet ging. Koos was jong en sterk en kon geen onrecht verdragen. Alles in hem verzette zich tegen de Duitse terreur en de jacht op Joden en arbeidsslaven. Als vanzelf begon hij in 1942 joden onder te brengen en van die tijd af raakte hij hoe langer hoe dieper verzeild in het illegale werk. Tot die treurige maandagmorgen, 6 november 1944, toen een Duitse kogel een einde maakte aan zijn bruisende activiteiten. Hij was toen 34 jaar oud en liet een vrouw met drie kinderen achter. De vierde werd 10 mei 1945 geboren en kreeg de naam Jacobus Johannes Karel. De laatste naam was Koos’ alias, waaronder hij in heel Friesland bekend werd.

De winkel in Sondel was door zijn vader opgewerkt en van alles wat in een dorp nodig was werd er in verkocht; kruidenierswaren, manufacturen, brandstof, drogisterijartikelen, fourage. De fouragehandel was door een broer overgenomen, de rest door Koos. De handel zat de hele familie in het bloed, de handel met z’n drukte, geroep, beweging, praten, organiseren en argumenteren. Maar Koos was niet van plan om zijn leven lang in de winkel te Sondel te slijten; hij bekwaamde zich voor een administratieve functie met organisatorische kanten. Maar ondertussen behartigde hij zijn zaak goed, de zaak die voor een groot deel de omzet haalde met uitbreng in een wijd rayon. En daardoor kende hij de gemeente Gaasterland als zijn broekzak.

Dat maakte hem zo geschikt voor het illegale werk. Koos stak zijn afkeer van de Duitsers niet onder stoelen en banken, zodat hij door iedereen vertrouwd werd als vaderlander. Toen dan ook een jonge dominee uit Holland plaats zocht voor een stel joden, vroeg hij Koos. Het was in 1942 en het kwam spoedig klaar. Dit was het begin, maar spoedig volgden er meer. Sjouke van Joure was begonnen met het afvoeren van joden, eerst vooral kinderen, uit Holland. Al spoedig hadden beide mannen een warm contact tot heil van de vervolgden. Een onderduiker uit de omgeving van Sneek, ,,Homme”, was een tijdje in Beverwijk geweest, maar daar was het nog groter heksenketel dan in Friesland. Hij kwam terug en dook, tot het einde van de oorlog, onder bij Koos. Joden, die daar niet meer veilig waren, kwamen naar Gaasterland en werden vanuit Sondel verzorgd. En natuurlijk waren er talloze andere onderduikers, zoals Jan Schotanus uit Oudemirdum, die geruild werd tegen die uit andere plaatsen. Zij allen moesten van bonkaarten en andere papieren worden voorzien. Het werd langzamerhand een heel bedrijf.

In Sondel was een moffenkamp met radarapparatuur enzovoort. De Duitsers die zich daar ophielden, waren tamelijk ongevaarlijk voor het illegale werk. Zij wisten wel dat er onderduikers waren en kenden zelfs adressen, doch verraden deden ze niets, zolang er geen sprake of schijn was van militaire sabotage. Maar onder de Nederlanders bleek wel een verrader te zitten. Eind april ’43 moesten de Nederlandse militairen zich weer in krijgsgevangenschap begeven. Gesteund door de meistaking dacht Koos er niet aan om zich te melden. Onderduiken vond hij ook onnodig – alles leek hem veilig. Een half jaar lang was dat ook het geval.

Maar op 5 november ’43 meldde zich een Duitser in de winkel, die vertelde opdracht te hebben de voormalige sergeant J.J. Boomsma mee te nemen naar De Lemmer – als krijgsgevangene. Koos stond de man zelf te woord en vertelde hem dat hij zich vergiste. Er woonden veel Boomsma’s in Sondel en de sergeant die hij moest hebben woonde vijfhonderd meter verderop. De plaatsaanduiding was heel precies, maar toen de mof daar kwam stond er geen huis. Hij terug, maar ,,toevallig” was Koos toen net even weg.

De Duitser, die overigens de kwaadste niet leek, was woedend dat hij bij de neus was genomen. Mevrouw Boomsma keek heel onschuldig: nee, zij wist niet waar haar man heen gegaan was. Een knecht die terugkwam, wist het evenmin. De Duitser brieste en wilde mevrouw meenemen toen het wachten hem verveelde. Op dat moment kwam de dokter, door Koos gewaarschuwd. De Duitser liet mevrouw geen ogenblik alleen, maar toch wist de dokter haar toe te fluisteren: Ga een tijd van huis. Dat wilde zij ook wel, want haar zoontje moest geopereerd worden. De dokter onderzocht het opnieuw en wist de Duitser over te halen mevrouw thuis te laten om het zieke kind. Diezelfde avond nog werden vrouw en kind naar Leeuwarden gebracht, waar ze bleven tot het volledige herstel van Piet.

Het was aan alle kanten duidelijk, dat Koos verraden was. Een Duitser zei tegen zijn vrouw: U zou er van opkijken als u wist wie het overbriefde, maar hij noemde geen naam. De dader is nooit met zekerheid bekend geworden, maar vermoedelijk is het geen NSB-er geweest.

Terwijl zijn vrouw met toegewijde hulp de zaken voortzette, dook Koos onder op een bevriend en veilig adres in Sneek. Nu kon hij zich helemaal wijden aan het illegale werk en hij deed dat met inzet van zijn volle, sterke persoonlijkheid. Spoedig viel hij op om zijn organisatievermogen en leiderstalent.

Hij kwam precies op tijd. Juist toen hij ingewerkt raakte, werd U. Boonstra te Joure gearresteerd en moest Sjouke duiken. Van een afstand probeerde die het werk nog wat te regelen, maar zijn voornaamste zorg was opvolgers te vinden. Zijn oomzegger kreeg de leiding van de KP (Knokploeg) en die van de LO kwam grotendeels op Koos’ brede schouders terecht. Het ging, zoals het steeds ging in de illegaliteit. Een benoeming vond niet plaats; men werd het, omdat men er geschikt voor bevonden werd. Al spoedig werd hij de leider van het district Sneek genoemd, door de organisatie die zich principieel tegen het leidersbeginsel verzette.

Maar het leiderschap van Karel – zo werd hij toen genoemd en later, toen ook uit Drachten een Karel op het provinciale toneel verscheen: Karel 1 - had ’n heel ander karakter dan dat bij de NSB. Toen hij nog Koos heette, had hij door zijn joviaal gemoedelijk optreden zijn medewerkers in de zaak aan zich weten te binden en tot zelfstandig optreden gestimuleerd.

In zijn omspringen met de illegale medewerkers deed hij hetzelfde. Men herkende in hen de koopman, die met goed getroffen woorden tot ,,zaken” wist te komen. Nonchalant gemoedelijk sprong hij met de mannen om, sloeg de één joviaal op de rug, beurde de ander met een stimulerende opmerking op, maakte allen enthousiast, en wist de overmoedige op tijd ,,del te bêdzjen”. Maar de teamgeest die hij op die wijze bevorderde, zou hij nooit bereikt hebben, wanneer hij niet gelijkertijd telkens bereid was de mannen bij te staan en te helpen in moeilijke of gevaarlijke opdrachten. Men wist dat men op Karel kon rekenen en daarom werkte men zo hard voor en met hem.

Zij grootste talenten ontplooide Karel als organisator van het district. Tot dan toe was alles uit Joure met de losse teugel geleid. Dat had in het begin goede vruchten afgeworpen, maar door de uitbreiding van het werk tot een ,,bedrijf” moest er meer organisatie geschapen worden. Karel was er juist de man voor om dit in te zien.

Het district Sneek omvatte 21 gemeenten. Die werden nu ingedeeld in rayons, elk bestaande uit één of meer grietenijen. Het rayonhoofd onderhield de contacten met Sneek en met de gemeentelijke en/of plaatselijke contacten. Zoals elders ook was er een nauw en hecht contact met de KP-en die over het district verspreid zaten. Koeriersters onderhielden de verbindingen.

Uiteraard volbracht Karel dit niet alleen. Hij was zo gelukkig een kern van medewerkers bij zich te hebben, die stuk voor stuk ook zelfstandig konden opereren. In zeker opzicht was dit goed ook, want vanuit Sneek was alles beslist niet te dirigeren. De grondslag van het verzet lag in de plaatselijke medewerkers, die terug moesten kunnen vallen op een centrale, die de moeilijkheden uit eigen ervaring kenden. Daarvoor waren velen nodig die ieder hun eigen bijdrage leverden aan het geheel. Ze waren er, die felle mannen serieus en consciëntieus, die af en toe ook wat gemoedelijke nonchalance van Karel ook corrigeerden.

Het is de grote verdienste van Karel geweest, dat hij al deze uiteenlopende types die snel reageerden en voortvarend handelden tot een efficiënt werkend team wist te vormen en te bewaren, gebaseerd op goede persoonlijke verhoudingen. De moed, die hij als het er op aan kwam toonde en de opgewekte toon die hij wiste te treffen, smeedde Sneek aaneen tot een hecht en zeer zelfstandig district.

Geen rancune.

Toen Karel in de schoenen van Wiersma stapte, had men mogen verwachten dat hij deze ook zou opvolgen als lid van de provinciale top. Hoewel Drachten dit voorstelde, wensten de drie Leeuwarders een ander systeem, namelijk het instituut van reizende ,,inspecteurs” voor het onderhouden met het contact met de districtshoofden. Die "zware" figuren behoefden dan niet elke week naar Leeuwarden te reizen in ’t steeds gevaarlijker wordende Friesland. Bovendien was Karel nogal opvallend door zijn lengte (bijna twee meter).

Dit systeem bracht niet wat men er van verwachtte. De verhoudingen in de illegaliteit werden hoofdzakelijk bepaald door het persoonlijk contact, waardoor men elkaars persoonlijkheid en kundigheid leerde kennen en waarderen. Waren die voldoende, dan accepteerde men ook het leiderschap. Dit contact ging nu verloren en dit werd al een groot bezwaar gevoeld, vooral in Sneek, waar nieuwe mannen de leiding namen, die de provinciale leiders nauwelijks persoonlijk kenden.

Dit passeren van het grootste district wekte bij deze mannen ernstige ontstemming en spoorde hen tot des te groter inspanning. Langzaam maar zeker ontstond een verwijdering. Dat voelde ook De Jong uit Leeuwarden, toen die de leiding van de Friese LO in augustus overnam. Deze gaf zich veel moeite om de oude vertrouwelijke samenwerking te herstellen. In een onderhoud dat hij met het district voerde bleek, dat Karel geen rancune voelde tegen Leeuwarden en kwam spoedig tot overeen stemming: de vertegenwoordigers van de districten werden weer in de top opgenomen en daaronder Karel.

Het kwaad was echter al geschied, want spoedig kwamen andere leiders uit het district met het bezwaar, dat Karel teveel tegen Leeuwarden aanleunde. Zij wensten eigen voorzieningen, zoals op ’t gebied van de falsificatie en financiën en zetten dit door op een voortreffelijke wijze. Maar deze onderlinge verschillen van inzicht deden geen afbreuk aan de goede verhoudingen in het district. Karel bleef de spil en voelde zich verantwoordelijk voor al z’n vrienden,medewerkers. En het was juist de bezorgdheid over drie van hem, die de aanleiding werd tot zijn dood, zoals nu zal blijken.

In Hennaarderadeel zat verraad, het kon niet anders. Maar wie was de verrader? Peter, Jaap en Gelf besloten een onderzoek in te stellen. De eerstgenoemde twee hadden besloten hun wapens thuis te laten en toen Gelf zijn pistool wel bij zich gestoken had, werd hem gevraagd dit ook in Bolsward achter te laten. Hij stemde hiermee in, maar vergat iets. En dat bracht later de hele expeditie in gevaar. In Hennaarderadeel opereerde in die tijd een afdeling Duitse Zoll (douane) die sterke steun kreeg van de beruchte Mous, die door het veemgericht ter dood werd veroordeeld en in Dokkum neergeschoten, en diens helper Van Dijk. De Duitsers hadden hun kwartier gemaakt in een café in Wommels en daar waren ook hun handlangers regelmatig bij hen. Vermoed werd, dat daar de verrader ook wel kwam. In ieder geval werden afspraken gemaakt om toezicht te houden en zo de aanbrenger te ontmaskeren. Die nacht sliepen de drie mannen in Spannum. Er waren in die tijd telkens veel Duitsers in actie, wellicht omdat zij een vermoeden hadden omtrent wapendroppings op Pankoeken onder Witmarsum. Hoe dit zij, de volgende morgen werden de illegale vrienden alle drie in Wommels gearresteerd en voor verhoor meegenomen.

Het was op dat moment dat twee hunner zich realiseerden dat zij zeer bezwarend materiaal bij zich hadden. Peter had een brief meegekregen voor een onderduiker en twee persoonsbewijzen teveel op zak. En Gelf schoot het te binnen, dat hij wel zijn pistool, maar niet zijn gevulde patroonhouder weggelegd had. Die zat nog in een vakje in zijn beurs……

Natuurlijk begonnen de Duitsers meteen met ondervraging en fouillering. Jaap kwam er goed af, die had niets bij zich. Een tijdlang ging het ook met Gelf goed, totdat ze zijn beurs openmaakten. Hij stond doodsangsten uit. Straks, dacht hij, vinden ze wat ik door mijn vergeetachtigheid bij mij gehouden heb en dan is alles uit. Niet alleen mijn eigen leven is dan verloren, maar eveneens dat van mijn beide vrienden.

En toen gebeurde het wonder. Terwijl de onderzoeker van de beurs één vakje daarvan had gecontroleerd, werd hij door de commandant weggeroepen. Hij deed met gewoonte gebaar de beurs dicht en legde die op tafel. Toen hij terug kwam zag hij er niet meer in. Kennelijk verkeerde hij in de veronderstelling die al helemaal nagezien te hebben…..

Peter had ondertussen kans gezien de brief en de twee overige persoonsbewijzen onder een tafelkleedje te frommelen. Daardoor leverde fouillering ook bij hem niets op. Toen hij weer bij dat tafeltje kwam, wist hij ze weer bij zich te steken. De drie mannen werden afgevoerd naar een cel op het gemeentehuis, waar Peter meteen begon met de bezwarende papieren op te eten. Uiteraard kon Gelf niet zo gemakkelijk van zijn belastend materiaal afkomen. De mannen hadden juist weer moed gegrepen, toen alles opnieuw misliep. Een boerendochter, bij wie Peter al eens een gezellige zomeravond doorbracht, was getuige geweest van diens wegleiding door de Duitsers. Meteen herinnerde zij zich de oude liefde en ze besloot hem in de cel te verrassen. Ze maakte een pakketje levensmiddelen klaar en verzocht de bewaker dat af te geven aan …..Havinga. dat was zijn werkelijke naam, maar die was de Duitsers onbekend. Vandaar dat zij gevraagd werd even mee te komen!

Toen bij de cel Havinga geroepen werd, verroerde Peter zich niet. Wel schoten allerlei gedachten door hem heen en hij vroeg zich af, wat de Duitsers van Havinga wisten en hoe ze achter zijn identiteit gekomen waren. Lang behoefte hij niet te wachten , want de boerendochter, die inmiddels een vermoeden kreeg van wat er speelde, werd geprest hem ondanks haar tegenzin aan te wijzen. En toen volgde een nieuw en hardhandig verhoor. Hoe kon hij Havinga heten en een persoonsbewijs hebben op naam van Smedema, aangevuld met beschermende papieren als vrijstelling van d arbeidsinzet?

Het is niet te zeggen wat men in zo’n geval harder doet: bidden of nadenken. Peter deed beiden tegelijk en had zijn verhaal op tijd klaar. Hij vertelde de Duitsers dat hij inderdaad Havinga was. Toen hij een oproep kreeg om zich voor het verrichten van persoonlijke arbeid te melden, was hij bang geworden. Hij kon zo moeilijk van huis. Terwijl hij daar mee ompakte, was hij onder Nijland een kennis tegen gekomen, een zekere Zijlstra, politieman uit Franeker. Die had om zijn angst gelachen en gezegd dat hij hem wel kon helpen. Hij kon hem een absoluut betrouwbaar stel papieren leveren, maar de prijs was vijfhonderd gulden. De koop was gesloten en nu meende Havinga volkomen veilig te zijn, mits hij zich maar Smedema noemde.

Dat was het verhaal dat hij zo aannemelijk mogelijk voordroeg en ook onder verdere mishandelingen volhield. Zijlstra was een goede medewerker in Franeker geweest, maar hij had zich tijdig uit de voeten gemaakt, toen het gevaar te dichtbij kwam. Een politieman die onderdook, had in de ogen van de Duitsers toch al een doodzonde begaan en dus nam Peter de vrijheid daar nog maar een schepje op te doen – Zijstra bleek dit achteraf ook volkomen begrijpelijk te vinden.

Natuurlijk werd geprobeerd het verhaal te controleren, maar Zijlstra bleef onvindbaar. De drie mannen waren inmiddels naar Leeuwarden overgebracht en daar opgesloten, behalve wanneer Peter weer verhoord werd. Hij kreeg drie dagen de tijd om zich nog maar eens te bedenken, maar hoorde daarna niets meer. Bewakers zorgden weer voor contact met de buitenwereld. Tenslotte werden de mannen op transport gesteld naar Drente, waar ze moesten graven. Twee dagen later liepen ze weg naar Drachten en waren spoedig weer thuis en aan het werk. En een van hem schreef aan zijn moeder: als ik later ongelovig word, ben ik de ondankbaarste hond die er bestaat….

Ondertussen had zich in Sneek een verschrikkelijk drama afgespeeld. Een heel enkele keer kwam Karel een zondag thuis. Sinds hij ondergedoken was, hadden de Duitsers geen inval weer gedaan en af en toe werd het verlangen hem te sterk. Dan kwam hij ’s zaterdags bij donker thuis, bleef de hele zondag binnen en verdween maandagmorgen in de vroegte weer.

Dat gebeurde ook op de morgen van 6 november. Ongehinderd fietste hij naar Sneek. Normaal nam hij eerst polshoogte op zijn onderduikadres, dat nog steeds veilig was. Nu dreef de bezorgdheid over zijn vrienden hem naar een adres dat alleen voor dit doeleinde jongste informatie over Peter, Jaap en Gelf hoopte te krijgen. Ook dit was een adres dat alleen voor dit doeleind gebruikt werd en overigens "schoon" was.

Wat Karel niet kon weten was, dat bij een willekeurige razzia daar huiszoeking was gedaan en daar werd een radio gevonden. De eigenaar was op het politiebureau ingesloten. Het feit zelf werd niet streng beoordeeld en daarom maakten de illegale leider in Sneek zich niet al te ongerust over het lot van deze man. Wel deed dat een politieman. Zonder overleg met de illegaliteit nam hij het moedige besluit om de man los te laten en zelf ook onder te duiken. Pas toen kwamen de Duitsers op de gedachten, dat het hier wellicht een illegale werker betrof. Zij betrokken de wacht in het huis…..

Toen Karel aanbelde, werd opengedaan door een mof. Karel begreep dat het mis was en zette het op een lopen. De Duitser schoot, miste en schoot nogmaals. Karel stortte neer en was meteen dood, zijn vrienden in grote verslagenheid achter latend.

De Duitsers bepaalden dat het lichaam zonder kist begraven moest worden. Men slaagde er in dit gebod in zoverre te overtreden, dat er een noodkist gebruikt werd. Spoedig na de moord raasde een Duitse auto naar Sondel. Een officier stapte uit om met zijn mannen huiszoeking te doen. Mevrouw Boomsma begreep dat het mis was en toen zij hoorde dat haar man gedood was, trad zij de moffen met de grootste brutaliteit tegemoet. De stamkaarten in een tas wist zij nog in een wasmachine te deponeren, waar ze niet gevonden werden. De werkster gaf zij opdracht de geldkist op de boenstoep tussen de potten en pannen te zetten. Ook die werd niet gevonden, maar vrijwel al het overige werd door de Duitsers weggesleept. Daarna kreeg mevrouw de opdracht het huis te verlaten, maar dat weigerde zij. Met wat hulp werd via de burgemeester bereikt dat zij mocht blijven. Ook bij de ouders van Koos werd huiszoeking gedaan, maar bezwarend materiaal werd niet gevonden. Uit de verhoren bleek, dat de Duitsers nog steeds twijfelden of Koos en Karel dezelfde persoon waren.

Donderdagmorgen om vijf uur stapte mevrouw Boomsma op de fiets en begaf zich naar Sneek. Daar hadden vrienden van haar man diens lichaam in de nacht opgegraven. Toen het dag werd, zag zij hem voor de laatste maal. Zijn gezicht was ontspannen en vredig, een bloedstreep langs de hals toonde aan waar de eerste kogel gemist had. De tweede was hem van achteren in het ruggemerg gedrongen. Zwijgend werd het lichaam in een zware eiken kist gelegd en toen opnieuw begraven. De kleren, de ring en het horloge waren door de goede zorgen van ,,Bontje” goed bewaard en aan Koos’ vrouw ter hand gesteld.

Op 12 juni 1945 werd de kist opnieuw uitgegraven en onder grote belangstelling en talloze familie en vrienden opnieuw op het kerkhof van Sondel begraven.

Bron: Friesch Dagblad 1964

Sijbren Jan Boersma, geboren op 5 augustus 1920 te Hallum, overleden op 21-7-1945 te Nijmegen.

Gedurende de Tweede Wereldoorlog was hij lid van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten. Tijdens het opstellen van een groepsfoto van oud-leden van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten in Ferwerd ging een vuurwapen af, waardoor Boersma ernstig werd verwond. Hij stierf in het ziekenhuis van Nijmegen op 21 juli 1945 en werd begraven op de hervormde begraafplaats in Hallum.

Uilke Boonstra, (Bouwkundig opzichter) geboren te Huizum op 9 januari 1899. Omgebracht in Kamp Vught op 18 augustus 1944.

Hij was bouwkundig opzichter en makelaar in Joure. Tijdens de bezetting was Boonstra lid van de leiding van de Landelijke Organisatie voor hulp aan Onderduikers in Friesland en van de regionale Knokploeg. Op 1 februari 1944 werd hij gearresteerd. Na een halfjaar werd hij weer vrijgelaten, waarna hij doorging met zijn verzetswerk. Op 8 augustus 1944 werd hij op terugweg van Holland, waar hij een vluchtroute voor geallieerde piloten via Delfzijl-Engelsmanplaat naar Engeland had voorbereid, tijdens een controle op het station in Heerenveen gearresteerd. Vermoedelijk werd hij na zijn eerste vrijlating geschaduwd en vervolgens opgepakt op beschuldiging van spionage en sabotage. Op 18 augustus werd hij gefusilleerd in Vught, samen met de ter dood veroordeelde leden van de Evenhuisgroep te Leeuwarden. Met Krijn van den Helm en Jan Evenhuis behoorde Boonstra tot de grote figuren van het Nationaal Steunfonds en de L.O. In Joure is een laan naar Uilke Boonstra vernoemd.

Gerben Bootsma, (Kapitein op de vrachtboot "Holland Friesland IV") geboren op 21 februari 1894 te Lemmer, overleden op 02-04-1945 te Butzbach, Landkreis Friedberg.

In de nacht van 23/24 maart 1943 heeft hij de bemanning van een neergeschoten Engelse bommenwerper, die in een rubberboot ronddreven op het IJsselmeer opgepikt en aan boord genomen. De engelsen moesten twee gehiem agenten (Gerbrands en Berman) droppen in de omgeving van Koudum of Workum. Het vliegtuig, waarschijnlijk een Halifax van het Special Duties Squadron dat was opgetegen van de basis Tempsford werd bij Enkhuizen door Duitse jagers neergeschoten en kwma tussen Stavoren en Enkhuizen in het IJsselmeer terecht. Eén geheim agent (Bergman) en een lid van de bemanning kwamen om het leven. De kapitein liet Gerbrands ontsnappen. Op 3 april 1943 werden de kapitein en de bemanning in Lemmer gearresteerd door de beruchte Joseph Schreieder, hoofd van de contraspionagedienst van de SD in Den Haag en door zijn handlanger Anton van der Waals. De bemanning werd snel vrijgelaten maar de kapitein bleef op verdenking van spionage gevangen en werd veroordeeld tot levenslange tuchthuisstraf. Bootsma werd eerst opgesloten in het Oranjehotel en daarna in het Huis van Bewaring aan de Gansstraat in Utrecht. Via deze gevangenis werd hij afgevoerd naar het tuchthuis in Diez am Lahn (D). Op 20 mei 1944 kwam hij in Butzbach terecht waar hij op 2 april 1945 aan ontbering bezweek. Bootsma werd begraven op het Nederlands Ereveld bij Frankfurt am Main.

Gerben Bootsma uit Lemmer stierf drie dagen na zijn bevrijding aan ontberingen op 2 april 1945.

Door Albert Hendriks. Uit het boek van Evert de Jong "Straatnamen zijn ook Monumenten"

ZWOLLE. Bij de gemeentepolitie in de hoofdplaats van Overijssel werkt bij de recherche adjudant Fimme Bootsma, een zoon van de man waarnaar een straat in het Rienplan is genoemd: Gerben Bootsma. Fimme Bootsma vonden we bereid een en ander te vertellen over hetgeen zijn vader in de oorlog gedaan heeft.

Gerben Bootsma werd 3 april 1943 In Lemmer gearresteerd, nadat hij als kapitein van de Holland-Friesland IV van rederij "Stanfries" in de haven van Enkhuizen een Nederlandse geheim agent de gelegenheid had gegeven te ontvluchten; Hij werd veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf en naar Duitsland overgebracht, waar hij drie dagen na zijn bevrijding, op 2 aprll1945 te Butzbach, kwam te overlijden als gevolg van een zeer slechte behandeling door de Duitsers.

Fimme Bootsma.

De man die over Gerben Bootsma vertelt is zoon Fimme, die een studie heeft gemaakt van hetgeen zijn vader in de oorlog is overkomen. Fimme werd 21 oktober 1930 geboren en was dus negen jaar oud toen de oorlog uitbrak. Zijn vader was toen kapitein van de Holland-Friesland 4, één van de boten van de rederij "Stanfries" .
Fimme ging na het doorlopen van de openbare lagere school naar de openbare ULO, daar waar later het  dorpshuis "De Helling"
stond. Na de ULO trad hij in dienst van juwelier Jacob Gorter, die toen nog aan de Langestreek was gevestigd. Fimme maakte de verhuizing van Gorter naar de Kortestreek nog mee. Zijn ouders, Gerben Bootsma en Sjoerdje de Boer woonden eerst aan de Lijnbaan tegenover Slager Sijswerda en zijn later naar de Cornelis Houtmanstraat verhuisd.
"Via mijn zuster Boukje, die eens bij Gorter werkte, ben ik bij de horlogemaker terecht gekomen. Ik kon er voor f 7,50 in de week een vak leren. Na vijf jaar Gorter wist ik wel hoe laat het was. Op een dag bracht ik eens een klok bij de familie Jaap Scholten, die bij de Houtmolen werkte. Bij zijn zoon Arend had ik in de klas gezeten. Die vroeg mij of ik bij de klokkenmaker wilde blijven. Ik zei hem, dat ik graag bij de politie wilde, Dochter Johanna zei: goh, in de Leeuwarder Courant staat een advertentie waarin een aspirant-agent bij de politie in Zwolle wordt gevraagd. Ik heb gesolliciteerd en zo kwam ik in 1952 bij de politie terecht".
Fimme Bootsma is al 28 jaar uit Lemmer, maar is nog steeds abonnee op de "Zuid-Friesland: "Ik denk nog in het Fries. Mijn gedachten blijven bij Lemmer, de plaats waar ik geboren ben. Ik kijk positief op mijn jaren in Lemmer terug, ondanks alle ellende die ik daar in de oorlog als kind heb meegemaakt".

De Flevo vrachtboot Lemmer-Sneek ± 1935. Links machinist Simon Grasman, in het midden kapitein Gerben Bootsma en rechts stuurman-lader-losser Lammert Schothorst.

Fimme was in de oorlog onder andere werkzaam bij bakker Hennie Haveman, waar hij vijf gulden in de week verdiende.
Hij herinnert zich nog goed hoe hij met drie kisten brood op de bakfiets vanaf Lemmer tot Doniaga brood ventte. "Mijn laatste klanten waren de schoonouders van Hennie Haveman, de familie Scheenstra in Doniaga. Ik at onderweg altijd bij de boeren. Ook heb ik eens een big tegen twee broden geruild".
Wat de adjudant bij de afdeling recherche van de Zwolse gemeentepolitie in de oorlog enorm heeft aangegrepen, is de arrestatie van zijn vader op 3 april 1943 in Lemmer. Over het hoe en waarom van die arrestatie gaat het volgende verhaal.

Rubberboot met vliegers.

In de nacht van 25 op 26 maart 1943 vaart kapitein Gerben Bootsma met zijn 3-koppige bemanning met de Holland- Friestand
4 in de buurt van Enkhuizen op het IJsselmeer. Op een afstand ziet hij vuurpijlen en zet koers in de richting vanwaar de vuurpijlen worden afgeschoten. Na even zoeken ontdekt hij een rubberboot met acht mensen aan boord: zeven Engelse vliegers en een Nederlander, die vertellen met een Lancaster bommenwerper boven het IJsselmeer neergehaald te zijn. Hij neemt de Tommies en de Nederlander aan boord en laat de rubberboot zinken door 'm lek te steken.
Kapitein Bootsma besluit de mannen naar de haven van Enkhuizen te brengen. Hij verneemt dat de Nederlander een geheim
agent is, die boven de Noordwesthoek van Friesland had moeten worden gedropt, net als zijn collega-agent, die dodelijk werd
getroffen door het Duitse afweergeschut en met het vliegtuig naar de bodem van het IJsselmeer is afgezonken.

Pieter Roelof Gerbrands heet de man die met Bootsma in de stuurhut staat. De andere agent, die de confrontatie met het afweergeschut niet overleefde, is ene meneer Bergman. Zij zouden als eerste Nederlandse geheime agenten zonder aankondiging via Radio Oranje op vaderlandse bodem worden gedropt, nadat duidelijk was geworden dat de Duitsers eerdere aankondigingen via de radio doorhadden.

In de haven van Enkhuizen.

Gerben Bootsma vaart naar de haven van Enkhuizen. Dichtbij de kade aangekomen geeft hij de geheim agent de kans te ontsnappen voordat de Duitsers komen. Als Pieter Roelof Gerbrands in de duisternis is verdwenen geeft Bootsma een paar geluidssignalen.
De reeds op de haven afgekomen Duitsers, die ook de vuurpijlen hadden waargenomen en er vrijwel zeker van waren drenkelingen op Bootsma's schip te kunnen aantreffen. stormen op de Holland-Friesland af. De kapitein vertelt zeven Engelse vliegers aan boord te hebben. De Duitsers worden vergezeld van een Nederlandse politieman, die van een havenbeambte hoort, dat hij een doornatte
man op de kade is tegengekomen. De Duitsers vangen iets op, maar begrijpen het niet helemaal. De politieman tegen de havenbeambte: man, had je mond maar gehouden. De afleidingsmanoeuvre van de politieman lijkt geslaagd; de Duitsers houden zich meer bezig met de Holland-Friesland 4 en de Engelse vliegeniers, die geen droge draad textiel aan hun lijf hebben. De Duitsers vragen of-Bootsma niet meer mannen op het IJsselmeer heeft opgepikt Nadat de kapitein de Duitse officier heeft kunnen overtuigen, dat hij maar zeven Engelsen heeft gered, mag hij weer van wal steken. Wel moet Gerben Bootsma even de plaats aanwijzen, waar hij de rubberboot heeft lek gestoken en laten zinken. Dat wordt gedaan en de Holland-Friesland mag haar reis naar Stavoren vervolgen.

Waar is geheim agent nummer twee?

Een paar dagen later komt Gerben Bootsma thuis in Lemmer en vertelt, zoals gewoonlijk, helemaal niets over zijn illegale activiteiten. Inmiddels hebben de Duitsers de neergestorte Lancaster met daarin de dode Nederlandse geheime agent, boven water gehaald.
Ze vinden in de hakken van de schoenen van de agent voor Bootsma belastend materiaal. Uit de microfilms blijkt dat er twee geheime agenten boven Nederland hadden moeten worden neergelaten.
Bovendien bevinden zich op de films een aantal geheime contactadressen. Eén geheim agent is in handen van de Duitsers, maar die is zo dood als een pier. Waar is nummer twee? vond die ook de dood bij de landing? Of heeft kapitein Bootsma hem aan boord van de Holland-Friesland verstopt en hem na het aandoen van de haven van Enkhuizen afgezet op Friese bodem? De Duitsers willen kapitein Gerben Bootsma zo snel mogelijk in de vingers zien te krijgen.

Arrestatie.

Zaterdagmiddag 3 april om twee uur staat Fimme achter het huis van de Bootsma's aan de CorneIis Houtmanstraat. De tram is juist gearriveerd en stopt voor de brug over de Zijlroede op de trambaan, die achter de CorneIis Houtmanstraat loopt.
Brugwachter Sibbele de Boer maakt aanstalten om de tram over het water te laten rijden. Moeder verzoekt Fimme het eten uit de kelder te halen, omdat vader er aankomt. Terwijl Gerben Bootsma uit de tram stapt wordt er aan de deur gebeld.
Moeder doet open en ziet een voor haar onbekende man staan, die later de landverrader Antonius van der Waals (was een Nederlandse spion in dienst van de Duitse Sicherheitsdienst (SD) blijkt te zijn. De man vraagt naar de kapitein.
Moeder vraagt hem even te wachten, omdat haar man er zo aankomt. Een paar tellen later arriveert Gerben Bootsma met een zak vuil wasgoed in de CorneIis Houtmanstraat.  Zijn vrouw Sjoerdje zegt hem, dat de man voor de deur naar hem heeft gevraagd. De onbekende man vraagt hem even mee te lopen. Beiden lopen richting Lijnbaan. Fimme's zuster Boukje ligt ziek op bed. De komst van haar vader volgt ze vanuit het raam. Als haar vader met die onbekende man is weggelopen, zegt ze tegen haar moeder "wat kijkt die kerel raar"

Moeder vertrouwt het ook al niet en zegt tot Fimme: hup jongen, de klompen aan en er achter aan! Zo gezegd, zo gedaan. Fimme sluipt achter de mannen aan tot op de Lijnbaan, waar plotseling een tweede voor Fimme onbekende man opduikt.
Het is de leider van de Duitse contraspionage, Jozef Schreieder (Kriminaldirector en SS-Sturmbannfüher Joseph Schreieder was chef op de afdeling Amt IV-E van de Sicherheitsdienst(SD). Amt IV was onder andere verantwoordelijk voor contraspionage en politieke aangelegenheden. De SD was een onderdeel van de SS. Schreieder had een kamer op de eerste etage van het Binnenhof in Den Haag). Ter hoogte van bakker Geert Hoekstra op de Lijnbaan verschijnen er nog twee Duitsers, Karl Grimm en Nico Johannsen (voormalige beroepsvechter Nico Johannsen). Zij pakken Fimme's vader vast en voeren hem af. Fimme rent als de weerga naar huis en vertelt dat ze zijn vader hebben meegenomen. Dan ziet Fimme al meer Duitsers in het huis. Alles wordt overhoop gehaald. Jozef Schreieder is ervan overtuigd dat de tweede, nog levende Nederlandse geheim agent in het huis van de Bootsma's verborgen wordt gehouden. De moffen treden ruw op. Ze willen de agent vinden, maar ze vinden hem niet, doodgewoon omdat hij er niet is.

 

Antonius van der Waals.

Jozef Schreieder

De gevangenis.

Gerben Bootsma wordt naar de beruchte gevangenis Oranje-hotel aan de Pompstation weg in Scheveningen overgebracht.
Hij verblijft daar tot half december 1943 in een isoleercel en wordt zwaar mishandeld.
Dan wordt hij naar de gevangenis voor politieke gevangenen aan de Gansstraat in Utrecht overgebracht, waar hij op 24 februari 1944 tot levenslange tuchthuisstraf wordt veroordeeld. Gerben Bootsma wordt daar bezocht door zijn vrouw, zoon Fimme en dochter Fetsje. Het is koud en regenachtig weer als het drietal weer voor de poort staat.

 

Een brief die Gerben Bootsma heeft geschreven vanuit Scheveningen (Den Haag)

 

Document dat Gerben Bootsma in Utrecht gevangen werd gehouden.

Moeder Sjoerdje heeft veel eten voor haar man meegenomen. Een Duitse soldaat ziet dat de drie Lemsters buiten verrekken van de kou en wenkt ze naar binnen. Hij toont medelijden. Op een gegeven moment worden moeder Sjoerdje, Fimme en Fetsje naar een zaal met veel blauw glas geloodst.
Het klinkt er naar. Vooral de ijzeren trappen maken een akelig lawaai. Fimme voelt zich allerminst op zijn gemak. Aan een tafel zit zijn vader, gestoken in een bruin wollen gevangenispak met grijze banden om de mouwen en de pijpen. Noch moeder noch Fimme en Fetsje kunnen de emoties de baas. Moeder Sjoerdje probeert een gesprek in het Fries te beginnen.
Holländisch sprechen!" dondert de bewaker. Het gesprek verloopt moeizaam.
Er wordt over thuis gesproken; over de kinderen. Vader Gerben is bezorgd over zijn jeugd. Hoe maken zij het? Leren ze goed op school?
Als het veel te vroeg tijd voor afscheid nemen is, zegt vader Gerben: "Geef die twee jongens in de hoek, die hun ouders op bezoek hebben, een hand Ze worden morgen gefusilleerd". Moeder Sjoerdje, Fimme en Fetsje zijn geschokt. Tranen schieten hen in de ogen. Ze geven de twee mannen, die ook mee hebben geholpen de oorlog in te korten, een hand Dan verlaten ze de Utrechtse gevangenis. Het komt allemaal wel goed, heeft vader Gerben gezegd. Niet meer huilen. Maar de familie zou Gerben Bootsma nooit meer zien.

Moeder Sjoerdje Bootsma-de Boer met haar kroost in het jaar 1931 in de Schans op de foto.
Op de foto van links naar rechts: Pieter - werd zakenman en woont in Amerika, Franke - hoofdagent gemeentepolitie te Leeuwarden. In de kinderwagen zoon Fimme, hij werd adjudant bij de gemeentepolitie te Zwolle, naast de kinderwagen dochter Boukje en geheel rechts zoon Gerben (geb. 1921) genoemd naar zijn vader - hij werd drukker bij de 'Zuid-Friesland' en woonde in het voormalig en verbouwde schippersinternaat aan de Langestreek.
In de oorlog is zoon Pieter ondergedoken en zoon Gerben werd verplicht in Duitsland te werkgesteld.
Het echtpaar Gerben Bootsma en Sjoerdje Bootsma-de Boer kregen 11 kinderen. Moeder Bootsma overleed in augustus 1967.

Het einde.

Op 20 mei 1944 wordt Gerben Bootsma overgebracht naar de Duitse gevangenissen in Kleef, Rheinbach (30 mei 1944) en Diez am Lahn (12 september 1944). In Diez maakt de Lemster een strenge winter mee. Half februari 1945 krijgt hij geelzucht Gerben Bootsma wordt ernstig ziek. De Duitsers laten hem verrekken.
Géén medische verzorging, géén humane behandeling voor de Nederlander die het leven van anderen redde. Gerben Bootsma blijft zich wapenen tegen de kou en de ziekte. Met optimisme moet hij het kunnen redden.

De oorlog zal niet lang meer duren. De Amerikanen komen zo.
Drie dagen voor de bevrijding worden de gevangenen in Diez am Lahn allemaal op transport gesteld naar Butzbach, enige kilometers ten noorden van Frankfurt am Main. 0ok de doodzieke Gerben Bootsrna. In Butzbach wordt hij bevrijd door de Amerikanen. Hij is aan het einde van zijn krachten. Slechts drie dagen mag hij van zijn vrijheid genieten. Een moedige Nederlander, kapot gemaakt door onmensen.

Gerben Bootsma werd na zijn dood begraven op het Nederlands ereveld te Frankfurt am Main, Frankfurt-Oberrad. Aan de Burgenlandweg te Frankfurt-Oberrad (B.R.D.) Vak E: Rij 2: Nummer 15.

Boven zijn graf verscheen geen kruis maar kreeg onkruid alle kans. Wel werd elders op het kerkhof bij vergissing een kruis voor de heer Bootsma geplaatst.

 

Het graf van Gerben Bootsma op het Waldfriedhof in Frankfurt am Main.

 

Nederlands ereveld te Frankfurt am Main, Frankfurt-Oberrad.

De ruim 750 Nederlandse oorlogsslachtoffers, die verspreid begraven lagen in Zuid-Duitsland, werden in 1954 hier samengebracht en herbegraven.
Op een gedenksteen zijn de namen gememoreerd van hen, die niet opgespoord konden worden.
Ook hier staat een monument in de vorm van een vallende mannenfiguur, opgericht ter herdenking van de Nederlanders, die zijn omgekomen in de concentratiekampen Dachau, Flossenbürg en Natzweilet.

Gerben Bootsma werd na zijn dood begraven op het kerkhof van Butzbach.
Later in '45 is de Nederlandse Oorlogsgravenstichting achter het werkelijke graf gekomen via een graven-locatieteken ing.
De stoffelijke resten werden door de stichting opgegraven en geïdentificeerd als die van Gerben Bootsma, dit aan de hand van zijn gebit. De heer Bootsma werd herbegraven op het Waldfriedhof in Frankfurt om Main. Hel graf wordt nog regelmatig door de familie bezocht, met name door Fimme en zijn vrouwen kinderen.

 

Deze brief ontving weduwe Bootsma de Boer begin juli 1947 van Koningin Wilhelmina.

 

Overlijden's akte van Gerben Bootsma.

---

Anno Sjoerd (Titus) Brandsma, (Hoogleraar aan de universiteit te Nijmegen)  geboren op 23 februari 1881 te Oegeklooster. Overleden op 26-07-1942 te Dachau. Verzet Al in een vroeg stadium waarschuwde Brandsma via publicaties in dag- en weekbladen en tijdens lezingen en colleges voor de gevaren van het nationaal-socialisme, rassenhaat en ophitsing. Hij veroordeelde de anti-joodse maatregelen van het Hitler-regime zowel reeds voor als tijdens de bezettingstijd. Zo was hij medio 1936 enige tijd lid van het door Nederlandse geleerden en kunstenaars opgericht Comité van Waakzaamheid tegen het nationaal-socialisme. Tijdens de oorlog verzette hij zich tegen het verwijderen van Joodse leerlingen en bekeerlingen van katholieke middelbare scholen en was hij de architect van het verbod dat de Utrechtse aartsbisschop Jan de Jong uitvaardigde tegen het opnemen van NSB-advertenties in de r.k. dagbladen. Arrestatie en overlijden Als gevolg daarvan arresteerde de Gestapo pater prof. Brandsma op 19 januari 1942. Via een tocht langs de 'Oranje'-gevangenis in Scheveningen, kamp Amersfoort en de strafgevangenis van Kleef kwam hij tenslotte in het beruchte concentratiekamp Dachau terecht. Ook hier was, aldus latere getuigenissen van voormalige kampgenoten, deze 'alledaagse' mysticus een grote morele, spirituele en daadwerkelijke steun voor zijn medegevangenen. Na enkele weken vol ontberingen en mishandelingen werd hij - levenslang behept met een wankele gezondheid - uitgeput en doodziek in het kamphospitaal opgenomen. Met een dodelijke injectie maakte een kamparts daar een einde aan zijn leven. In 1986 werd pater Titus na een jarenlang onderzoek door de RK kerk zalig verklaard. In de Tweede Wereldoorlog sloten de Nazi’s in het Oranjehotel Nederlanders op die zich, op wat voor manier dan ook, tegen de Duitsers verzetten. Het verblijf in het Oranjehotel was meestal niet langdurig: gevangenen werden vrijgelaten, of op een andere plaats, vaak in Duitsland, gevangen gezet. 734 gevangenen van het Oranjehotel zijn omgekomen. Een deel daarvan is ter dood veroordeeld en geëxecuteerd op de Waalsdorpervlakte, maar velen zijn op andere plaatsen om het leven gekomen. Ongeveer 25.000 Nederlanders zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog gevangen in het Oranjehotel, waaronder priester en hoogleraar wijsbegeerte Titus Brandsma en hoogleraar rechten Rudolph Cleveringa. Titus Brandsma op 18 februari 1942, een half jaar voor zijn dood, vanuit het ‘Oranjehotel’ in Scheveningen.   Jan. L. van den Broek, geboren in 1905, overleden op 14-04-1945 te Ureterp. Jan was één van de vier slachtoffers van een schietpartij bij café Gorter op 14 april 1945. De namen van de slachtoffers luiden: De soldaten Jan L. van den Broek, Aalzen de Jager, C. Tump en een jongen, de zoon van C. Hempenius. De drie soldaten zijn op 18 april 1945 met militaire eer begraven. Hotze Brouwer, geboren 28 mei 1910 te Akmarijp, overleden op 17 maart 1945 te Doniga. Als veehouder op de Beatrixhoeve te Haskerhorne bij het Nannewijd had Brouwer een aandeel in het verbergen van de daar gedropte wapens in zijn boerderij. Verder was hij medewerker van de LO in de gemeente Haskerland. Tijdens de bevrijding wilde hij samen met Jan Kaper, een Marechaussee, een tweetal Nederlandse SS'ers arresteren in de buurt van Akkerswoude. Beide sneuvelden bij deze poging waarna de SS'ers naar een boerderij vluchtten, waarvan het gezin wist te ontkomen en waar zij zich als wilden verweerden, tot ze beide sneuvelden. De slagzin die bij dit droppingsveld werd gebruikt, luidde: 'Wie de schoen past, trekke hem aan. Brouwer werd op 8 februari 1945 gearresteerd en overgebracht naar de gevangenis Crackstate in Heerenveen. Op 17 maart 1945 werd hij naar Doniaga overgebracht en daar samen met negen andere politieke gevangenen gefusilleerd. Brouwer werd begraven op de Hervormde begraafplaats in Haskerhorne. Harmen Brouwer, (melkventer) geboren op 5 maart 1922 te Twijzelerheide, overleden op 15-04-1945 te 1922-1945 Dantumadeel. Lid van een Knokploeg. Tijdens de bevrijding wilde hij samen met Jan Kaper, een Marechaussee, een tweetal Nederlandse SS'ers arresteren in de buurt van Akkerswoude. Beide sneuvelden bij deze poging waarna de SS'ers naar een boerderij vluchtten, waarvan het gezin wist te ontkomen en waar zij zich als wilden verweerden, tot ze beiden sneuvelden. Een SS'er overigens pas, nadat de Canadezen de boerderij in brand hadden geschoten. Hein de Bruin, geboren op 2 maart1920 te Oudwoude, overleden op 16-4-1945 te Kollum. Lid van de sabotagegroep in Oudwoude. Vaak verzorgde hij het vervoer van wapens van de droppingplaats naar de boerderij van zijn vader, waar deze werden verstopt. in gecamoufleerde betonnen bunkers achter de boerderij. Toen de streek werd bevrijd werden de wapens tevoorschijn gehaald. Tijdens een gevecht met de Duitsers op 16 april 1945 aan de Soensterdijk kwamen twee auto's in volle vaart af op de post van deze dijk uit de richting van Kollumerpomp. De bewakers van de dijk namen aan dat het Canadezen waren, maar merkte te laat dat het om Duitse auto's ging. Gevechtsgroep 2 die ter aflossing onderweg was werd door de Duitsers overrompeld en de plaatsvervangend commandant, Hein de Bruin werd dodelijk getroffen. De veehouder werd begraven op de N.H. begraafplaats te Oudwoude. In dit dorp is een straat naar hem vernoemd. Johannes ten Brug, (student) geboren op 3 juni 1924, overleden op 09-01-1945 te Neuengamme. Zoon van de hoofdonderwijzer van de School met de Bijbel in Hulsen, die tot de topfiguren van het verzet behoorde. Eerst was hij leerling van het Christelijk Lyceum in Almelo en daarna van de H.B.S. in Leeuwarden, waar hij steeds meer bij het verzet betrokken raakte, m.n. bij de pilotenhulp. Bij het Wehrmachtsheim in Leeuwarden haalde hij alle fietsen van de Duitsers weg en stelde deze ter beschikking van het verzet. Al in 1942 hadden de Duitsers een beloning van fl.2000,- op zijn hoofd uitstaan wegens het laten ontsporen van een trein. Toen hem de grond te heet onder de voeten werd ging hij op weg naar Engeland. Hij bereikt Dijon in Frankrijk, waar hij via binnenwegen probeerde de Zwitserse grens te passeren. Dit lukte echter niet en hij kwam terecht in een kamp van de Franse Maquis. Dit kamp werd door Franse Vichy gendarmes omsingeld en Hans werd op 11 november 1943 gevangen genomen. Hij was in het bezit van een geladen geweer en werd overgebracht naar Lyon, waar hij door toedoen van de Nederlandse consul een betrekkelijk lichte straf kreeg. Hij werd veroordeeld tot twee jaar met aftrek van voorarrest in een gevangenkamp. Toen de consul hem daar twee maanden later wilde bezoeken bleek hij te zijn getransporteerd naar een gevangenkamp in Compiégne. Vandaar werd hij doorgestuurd naar Natzweiler en naar Dachau. Uiteindelijk kwam hij op 20 oktober 1944 in het kamp Neuengamme aan waar hij op 9 januari 1945 aan uitputting en ziekte overleed. Enne Bruinsma, (Rijksveldwachter) geboren op 30 mei 1890 te Tzum, overleden op 28-04-1945. Tijdens de bezetting had hij een groot aandeel in het schoolverzet, waarvoor hij voor de gemeente Hennarderadeel de contactman was. Hij werkte op dit terrein nauw samen met de Bolswarder gemeentesecretaris, Hendrik Haitsma. Bruinsma was als ouderleerling van de hervormde gemeente in Oosterend vooral de man van het geestelijk verzet, die het met de bezetter niet op een akkoordje gooide. In zijn functie als rijksveldwachter had hij het vaak erg moeilijk. Om niet met zijn geweten in conflict te komen verliet Bruinsma de politiedienst. Hij werd controleur bij de brandstoffen distributiedienst in Sneek. Op 25 januari 1945 deed de Sicherheitsdienst een inval in het huis van Bruinsma om zijn zoon Steffen te arresteren. Steffen Bruinsma was medewerker van de Landelijke Organisatie voor hulp aan Onderduikers en was op dat moment niet thuis. Enne Bruinsma's anti-nationaal-socialistische gezindheid was algemeen bekend en toen de SD'ers van post Wommels bij de huiszoeking ook nog mouwbanden van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten vonden, werd Enne gearresteerd. Hij werd naar het concentratiekamp Neuengamme gedeporteerd. Toen de oorlog ten einde liep, werd op 20 april 1945 het concentratiekamp ontruimd. De gevangenen werden in spoorwagens geperst en afgevoerd naar Lübeck. In de Lübeckerbocht lagen de restanten van de Duitse koopvaardij vloot. Op een van de schepen, de Cap d'Arcona werden 4600 slachtoffers in de ruimen opgeborgen. Het eens zo luxe passagiersschip was een drijvend concentratiekamp geworden. Vele gevangenen stierven aan boord. Op 28 april 1945 overleed ook Bruinsma. Hij werd begraven op het stedelijk kerkhof in Neustadt. Voor Enne Bruinsma is een monument geplaatst in Oosterend (gemeente Littenseradeel) is een ingemetselde plaquette van natuursteen. Op de gedenkplaat is in reliëf een staande mannenfiguur en een kruis aangebracht. De Friese insciptie op de plaquette luidt: 'ENNE BRUINSMA . BERNE TSJOM 30 MAEIJE 1890 FORSTOARN NEUENGAMME 28 APRIL 1945 . BLOEDTSJUGE FOAR CHRISTUS'. Het monument hangt in het portaal aan de achterzijde van de N.H. kerk te Oosterend (gemeente Littenseradeel). www.verzetsmuseum.nl Schelte Bruinsma, (aardappelhandelaar) geboren op 8 september 1912 te Pingjum, overleden op 16-04-1945 te Makkum. Op maandag 16 april 1945 was een sectie van de NBS van het district Bolsward geconcentreerd in Kievitshorne. Samen met de Canadezen werd Wons bezet en in de loop van de middag werd met een tweede groep een hooggelegen boerderij bij Makkum aangevallen, waarin de bezetter zich had verschanst. Het open terrein bood vrijwel geen dekking. Schelte Bruinsma en Simon Sipma raakten bij dit vuurgevecht zo zwaar gewond dat ze aan de gevolgen overleden. Op 17 april kreeg een groep van de NBS opdracht om op te rukken naar de brug bij boerderij Laanzigt onder Makkum om deze te bezetten of zo nodig op te blazen. De groep ging iets te ver vooruit en kwam in het schootsveld van de bezetter terecht. Rinnert Anema en Roelof van der Meer sneuvelden bij deze actie. Om de rest van de groep de gelegenheid te geven zich terug te trekken, hield de brenschutter Hendrik Postma de bezetter onder vuur. Deze heldhaftige poging kostte hem echter wel het leven.

---

Nolle Wypke Bruinsma, (veehouder) geboren 31 oktober 1919 te Tjerkwerd, overleden op 11-04-1945 te Scharnegoutum. Marten Bruinsma werd geboren op 25 mei 1890 in Burgwerd en zijn zoon Nolle Wypke op 31 oktober 1919 in Tjerkwerd. Op woensdag 11 april 1945 was een groep mensen van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten bezig een wegversperring aan te brengen. Toen de bezetter plotseling verscheen, vluchtten de mannen. Vervolgens gingen de Duitse soldaten de boerderij van Bruinsma binnen en schoten boer Marten Bruinsma en zijn zoon Nolle dood. Beiden werden begraven op de N.H. begraafplaats te Scharnegoutum. Sybrand Marinus van Haersma Buma (burgemeester) geboren op 30 december 1903 in Den Haag, overleden op 11-12-1942 te Conc. kamp Neuengamme te Hamburg. Ter gelegenheid van 'Tresoar op toernee' kwam de zoon van de naamgever, oud-burgemeester van Sneek mr. Bernhardus van Haersma Buma, in school vertellen over zijn vader. Hij was burgemeester van Wymbritseradeel, toen hij op 7 mei 1941 door de Duitse bezetters werd gearresteerd. Van Haersma Buma maakte deel uit van de O.D. en het L.O.F, organisaties van het verzet. Meer dan een jaar zat hij in het "Oranjehotel", de gevangenis in Scheveningen. Toen werd hij overgebracht naar Amersfoort en kwam hij via Oberhausen in het concentratiekamp Neuengamme, waar hij op 11 december 1942 is gestorven.   Willem van der Bij, (hoofd van school) geboren op 18 april 1897 te Berlikum, overleden op 23-11-1944 te Neuengamme op 47-jarige leeftijd. Willem van der Bij werd geboren op 18 april 1897 in Berlikum. Hij was het hoofd van de christelijke lagere school (sinds 1961 de Dr. Wumkesskoalle) te Joure van 1 september 1929 tot 1 februari 1944 . Van der Bij was lid van de L.O. in de gemeente Haskerland. Hij was een principieel man, die precies zei hoe hij over de maatschappij dacht, wat hem door de bezetter niet in dank werd afgenomen. In de nacht van 1 op 2 februari 1944 werd hij gearresteerd. Hij stierf in het concentratiekamp Neuengamme op 23 november 1944 en werd begraven op het Nederlandse ereveld van Friedhof an der Seelhorst te Hannover. Bij de gedenksteen in de 'Jouster toer', de markante toren van de hervormde kerk (1644) aan de Midstraat in het centrum van Joure, staat tussen de namen van de in de Tweede Wereldoorlog gevallen inwoners ook die van Willem van der Bij. Home