Jacobus Gaastra, (fabrikant) geboren op 14 augustus 1913 te Sneek, overleden op 19-09-1944 te St. Nicolaasga.

Op 17 september 1944, de dag waarop de geallieerde luchtlandingstroepen in het kader van operatie 'Market Garden' bij Arnhem en Nijmegen werden neergelaten om een overgang over de grote rivieren te forceren, werd aan het spoor- en tramwegpersoneel order gegeven om in staking te gaan. Op 18 september reed er nog een tram bij St.Nicolaasga in de richting van Lemmer. De plaatselijke Knokploeg greep in. De passagiers moesten uitstappen en de vuren werden gedoofd. Het personeel kreeg te horen dat ze voorlopig wel met vakantie konden gaan. Dit voorval werd door de bezetter hoog opgenomen en als represaille werden op 19 september, de dag waarop de landelijke staking volledig was, bij St.Nicolaasga drie verzetsmensen geëxecuteerd, te weten: Jacobus Gaastra, Berend Julius en Johannes Prins.

Op 17 maart 1945 heeft de bezetter op het erf van een boerderij in Doniaga tien politieke gevangenen uit de Heerenveense gevangenis Crackstate gefusilleerd, te weten: Albert Koopman, Jeen Hornstra, Hotze Brouwer, Thomas Kuurstra, Jelle Boersma, Roelof Knol, Wiepke Hof, Yde Yntema, Dirk de Ruiter en Siebe de Ruiter.

Sint-Nicolaasga, herdenkingsmonument.

Uilke Ganzinga, (Ambtenaar Rijksbelastingen) geboren op 28 mei 1908 te Aalsum, overleden op 28 april 1953.

Hij was een der meest actieve personen uit het Friese verzet. Hij werkte o.a. voor het nationaal Steunfonds en voor de LO. De gevechtsgroep Kollumerland van de BS stond onder zijn leiding. Deze groep bestond uit vier actieve gevechtsgroepen en één sabotagegroep. De sabotagegroep kwam tot stand door uit de gevechtsgroepen de meest prominente leden te selecteren. Hun acties omvatte o.a. het stremmen van het scheepvaartverkeer tussen Friesland en Groningen. Hiervoor werden drie schepen tot zinken gebracht. In september 1944 was hij betrokken bij wapendroppings en gaf schietinstructie. In januari 1945 werd hij door de SD gearresteerd en naar Leeuwarden overgebracht. Wegens gebrek aan bewijs kwam hij op vrije voeten. Kort daarna maakten de Duitsers bewijsmateriaal buit dat zeer bezwarend was voor Ganzinga en moest hij onderduiken. Tijdens de bevrijdingsdagen vocht hij bij de Dokkumer Nieuwe Zijlen. Na de oorlog was hij raadslid voor de PvdA in Hellevoetsluis. Hij overleed aan een hartaanval en werd gecremeerd in Driehuis-Westerveld.

Hendrik Siebe van der Galien, (Opperwachtmeester politie) geboren op 9 november 1886 te Dantumadeel, overleden op 18-08-1944 te Vught.

Hendrik komt in 1920 in dienst bij de gemeentepolitie van Leeuwarden. Tijdens de oorlog raakt Hendrik betrokken bij het verzet. Hij helpt veel mensen onderduiken en hij waarschuwt mensen van joodse afkomst voor op handen zijnde razzia’s. Daarnaast werkt Hendrik samen met Jan Evenhuis, de belangrijkste functionaris van het Nationaal Steunfonds in Friesland. Op 19 juli 1944 om twee uur ’s middags wordt Hendrik door de SD gearresteerd als hij aan zijn dienst wil beginnen.

Ondertussen wordt zijn huis in aanwezigheid van zijn tweelingdochters door de SD onderzocht. Als de vrouw van Hendrik thuis komt is de huiszoeking nog aan de gang. Zodra de SD verdwenen is stuurt zij haar dochters naar andere verzetslieden toe om hen te waarschuwen. De SD komt op de andere adressen te laat aan.
Hendrik wordt overgebracht naar het Scholtenshuis in Groningen en vandaar naar Vught. Daar wordt Hendrik op 18 augustus 1944 gefusilleerd.

Pieter Sjoerd Gerbrandy, (Minister president) geboren  13 maart 1885 te Goingamieden (Sneek), overleden op 7 september 1961 te Den Haag

Zoon van een landbouwer, studeerde in Amsterdam aan de Gemeentelijke Universiteit en aan de Vrije Universiteit. Was advocaat in Leiden en Sneek en van 1920 tot 1930 lid van de Gedeputeerde Staten in Friesland. Hij werd de rode advocaat genoemd vanwege zijn vooruitstrevende denkbeelden op sociaal gebied. In 1930 werd hij hoogleraar Handelsrecht aan de VU en in 1939 minister van justitie in het kabinet De Geer. In die functie vertrok hij op 13 mei 1940 met het kabinet naar Londen en werd daar in 1940 minister president en minister van algemene oorlogsvoering als opvolger van De Geer, die na een conflict met Wilhelmina en zijn defaitistische houding zijn ontslag moest indienen. Gerbrandy was in Londen de verpersoonlijking van de hechte verbondenheid van Nederland met de geallieerden. Hij had het vertrouwen van Winston Churchill. na de bevrijding van Nederland trad hij af al minister president. Daarna was hij nog 10 jaar lid van de Tweede Kamer voor de AR. In 1955 werd hij tot minister van staat benoemd. Hij is op 7 september 1961 in Den Haag overleden.

Izaäk van Gelderen, (tuinman) geboren op 15 augustus 1922 te Heerenveen, Overleden op 29 november 1944 in het kamp Husum-Schwesing. Kampnummer 49589.

Jacob de Graaf, geboren op 5 november 1902 te Kollum, overleden op 15-04-1945 te Dokkumer Nieuwe Zijlen.

Gevecht met de Duitsers bij "Dokkumer Nieuwe Zijlen" zijn beslecht door tussenkomst van de Canadese militairen. Gerrit Bleeker en Jacob de Graaf van de N.B.S. zijn gesneuveld bij het gevecht op Soensterdijk.

Het verzetsmonument op de Soensterdijk bij Kollummerpomp, Kollum.

Cornelis Groendijk, (notaris) geboren op 20 september 1883 te Den Helder, overleden op 08-03-1945 te Ternaard (Westdongeradeel).

Op 8 juni 1916 gehuwd te Hoorn (Terschelling) met Tettje Jollema. Hij was notaris in Ternaard. In zijn huis werden geregeld vergaderingen van de verzetsbeweging gehouden, mede omdat daar een goede schuilplaats was. In het gezin Groendijk was ook het joodse jongetje Leo de Smitt opgenomen (die de oorlog heeft overleefd). Toen de bezetter begin maart 1945 een razzia in het dorp hield, werd de schuilplaats ontdekt. Een zoon van de notaris en Albert Douwes Nauta werden gearresteerd.

Een derde onderduiker, S. Sikkes (zoon van de veldwachter), wist te ontkomen. Groendijk jr. en Nauta werden opgesloten in de plaatselijke herberg, waaruit ze wisten te ontsnappen. Ze doken onder op de boerderij van Rinsma. Op 7 maart kreeg notaris Groendijk een waarschuwing dat men hem ook wilde arresteren. Hij dook meteen onder. Toen hij de volgende dag een Duitse patrouille tegenkwam, keerde hij meteen weer om. Dit wekte argwaan. Groendijk werd gesommeerd van zijn fiets te stappen, maar volgde dit bevel niet op, waarop de bezetter hem neerschoot. Hij stierf ter plaatse. Groendijk werd begraven op de N.H. begraafplaats in Hoorn op Terschelling. Grafnr. A19.

Jan Jacob de Groot, werd geboren op 12 april 1918 in Anjum. Op 26 september 1941 is hij omgekomen bij een luchtgevecht en een daaropvolgend bombardement op Groningen. De Groot studeerde aan de universiteit van deze stad. Hij werd begraven op de Algemene begraafplaats te Veenwouden.

Een ‘Engelschen luchtaanval’ noemt het Nieuwsblad van het Noorden van 26 juli 1940 de bommenregen, die even voor tweeën die nacht op de Oosterparkwijk neerdaalt. Hoewel de meningen verschillen, komen de bommen vermoedelijk inderdaad uit een Engels vliegtuig, maar van opzet is natuurlijk geen sprake. De bemanning van de bommenwerper zal gedacht hebben boven Duitsland te vliegen of per ongeluk overgebleven munitie hebben geloosd. De 11-jarige Henny Knigge en de 31-jarige Wiebe Jan Alberts zijn die 26ste juli 1940 de eerste Groningers die zo worden gedood.

De bommen vallen tussen de Gorechtkade en de A. Deusinglaan. Op Gorechtkade 88b raakt P.A. Florijn gewond door een staafbrandbom. De werktuigkundige Alberts, die met zijn vrouw in de Gerbrand Bakkerstraat woont, wordt dodelijk gewond door een brisantbom, die valt in het brede deel van de Jan Hissink Jansenstraat.

Ook aan de S.S. Rosensteinlaan vallen twee van deze zware bommen. Bomscherven komen terecht in verschillende bovenwoningen. Op 9a breekt een binnenbrand uit, maar groter is de schade op nummer 11a. In de slaapkamer van de oudste twee kinderen van het echtpaar Knigge-Pel worden de 12-jarige Aafke en de 11-jarige Hendrikje (Henny) getroffen. De eerste raakt gewond, de tweede wordt gedood.

Groningen wordt in de oorlog meer dan tien keer door bommen getroffen. Een tweede ‘dodelijk’ bombardement vindt plaats in de vroege ochtend van woensdag 20 november 1940. Aan de Kerklaan komt een grote hoeveelheid staafbrandbommen terecht, waardoor er in vele panden brand uitbreekt. Enkele zware bommen vallen in de omgeving van de Westersingel. Op de hoek met de Verlengde Visserstraat wordt het pand van jonkheer J. Hora Feith volledig verwoest, zonder overigens slachtoffers te maken.

Een andere bom komt terecht op het volgende hoekpand: Reitdiepskade 6 gaat helemaal in puin. De enige bewoonster – de weduwe A.A. Jensema-de Haan – overleeft, maar er valt toch een dode. De 34-jarige Alide Adriani, die bij haar tante logeert, komt om het leven. Beide getroffen panden zijn dusdanig beschadigd dat volledige nieuwbouw noodzakelijk is.

Westersingel 49 wordt in 1949-’50 gebouwd naar een onderwerp van Overzet. De hoek Westersingel-Reitdiepskade wordt tussen ’49 en ’51 bebouwd met een door architect Klein ontworpen flatgebouw.

De meeste slachtoffers vallen in de nacht van 26 op 27 september 1941. Vanwege de opkomende mist wordt een Engels bombardement op Emden op het laatste moment afgeblazen, maar een aantal vliegtuigen is al onderweg. Een van deze vliegtuigen bombardeert per ongeluk de Groningse Schildersbuurt.

De eerste bom valt aan de achterzijde van Westersingel 6, waar Hillegonda Jacoba Torringa dodelijk gewond raakt. Ook Jozef Israëlsstraat 38 krijgt een voltreffer, met als gevolg dat de studenten Siemon Lambertus Steenhuisen (25), Auko Knol (25) en Jan Jacob de Groot (23) de dood vinden. Het pand wordt al het volgende jaar vervangen door nieuwbouw.

De jongste slachtoffers vallen die septembernacht 1941 aan het Jozef Israëlsplein. Het blok met de nummers 7 en 8 wordt volledig verwoest. Hier komen de drie jongsten – Abraham (11), Bastiaantje (9) en Grietje (6) - van de acht kinderen van het kleermakersechtpaar Dijkema- van Slijpe om het leven.

Het door Job Hansen ontworpen blok Jozef Israëlsplein 7-8 herinnert aan dit laatste grote bombardement van de oorlog.

Feanwâlden, monument bij het 'Talma Huis' - Oorlogsmonumenten ... 

Dr. Pieter Engelbertus (Piet) Gunster, Nederlands Hervormd, geboren in 1914 te Scheemda als zoon van Jan Wilko Gunster en Zwaantina Engelina van der Broek. Hij is getrouwd op 18 oktober 1945 te Dokkum met Martje van der Laan. Na hun scheiding in 1966 trouwde hij op 18 augustus 1967 te Hellendoorn mat Jantje Hut. Hij promoveerde in 1943 aan de Rijksuniversiteit Groningen op het proefschrift: 'Overzicht van en bijdrage tot de kennis van medicinale curcuma (temoe lawak)'.

Hij vestigde zich in augustus 1944 als apotheker te Dokkum aan De Zijl 1, het pand waarin nu 'It Blokhûs' gevestigd is. In de oorlog was hij zeer actief in het verzet. In de kelder van zijn apotheek was het districtshoofdkantoor van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten gevestigd. Hier werden geregeld vergaderingen gehouden. Op 13 januari 1945 ontdekte de bezetter wapens op een boerderij in de buurt van het afwerpterrein onder Aalsum bij Dokkum.

In de omgeving volgde een reeks arrestaties. Op 19 januari zouden drie arrestanten worden overgebracht naar Leeuwarden. Eén van hen was Gunster. Het was voor het verzet dus van levensbelang dat Gunster zou worden bevrijd. Om hem te bevrijden hebben verzetsstrijders de arrestantenwagen bij het dorp De Valom gedwongen te stoppen. Een lid van het Sonderkommando Albrecht uit Leeuwarden werd bij deze overval gedood, evenals de Belgische chauffeur. De Duitse SD-commandant Arthur Wilhelm Grundmann wist te ontkomen.

De gearresteerde Gunster, die een schotwond in zijn knie had, kon worden bevrijd. De sfeer in de stad veranderde danig na de fusillade. De Duitsers waren woedend. ,,Er gingen zelfs geruchten dat de hoogste baas van de SD in Leeuwarden Dokkum zelfs had willen platbranden. Represaille was onontkoombaar. De Sicherheitsdienst verzamelde willekeurig twintig gevangenen uit de Huizen van Bewaring in Leeuwarden en Groningen. De fusillade was luguber.

Op 22 januari 1945 werden ze aan de Dokkumer Woudweg gefusilleerd. De twintig werden in groepjes van vijf vermoord. Iedere keer wanneer er vijf waren gefusilleerd, moest de volgende groep de lichamen recht leggen. Iedereen kwam aan de beurt. De burgemeester moest erbij zijn en de stoffelijke overschotten bleven liggen tot de volgende ochtend. Waarom dat was weet niemand. Deze massa-executie was de grootste die in de provincie Friesland heeft plaatsgevonden. Deze gebeurtenis heeft zijn verdere leven overschaduwd.

Bij Koninklijk Besluit van 11 december 1948 in Gunster bevorderd tot reservemilitair apotheker 1e klasse met de rang van kapitein. Hij was voorts bestuurslid van het zwembad te Dokkum.
Hij overleed op 21 januari 1969 tijdens een verblijf in zijn bungalow op Texel en werd op 24 januari in zijn geboorteplaats Scheemda begraven.

De namen van de twintig slachtoffers luiden:

D. Adler, H.E. Blaauw, H. Boersema, J.W. Bukers, J. van Dijken, J. Duursma, A. Frensdorf, H.I. van Gelder, A. Heudenrijk, L. Hulshoff, H.F.W. Krohne, H. Krolis, H. Lommert, E. Meinsma, W. Moorman, G. Postma, J. Ruinen, A.E. Sachs, F. Walters en H. Woldring.

Tijdens de laatste herdenking las een man een brief voor van zijn vader die op die 22ste januari in de gevangenis in Leeuwarden zat. ,,In de brief beschreef de man dat midden in de nacht de lichten aangingen en er willekeurig mensen weggevoerd werden. Iedereen wist wat er gaande was en dat zij niet meer zouden terugkomen. Want in de gevangenis wist men al lang wat er in De Valom was gebeurd. De zoon vond de brief van zijn vader pas na het overlijden.”

Gunster bleef na de oorlog apotheker in Dokkum. "Hij ging weer gewoon aan het werk. Net als iedereen. En hoopte ook net als iedereen dat Nederland een beter en een saamhorig land zou worden na de opbouw. Voor de oorlog was Nederland ernstig verdeeld. Gereformeerden en communisten keken elkaar amper aan en verketterden elkaar zelfs. In de oorlog vonden ze elkaar vanwege hun gezamenlijke afkeer van de Duitsers."

Dokkum, De Zijl.