Historie

Friesland

Lemmer

 

Welkom bij Spanvis.

 

Wie zoekt Wie

Zoekfoto

Genealogie

 


 

 

Wijnjewoude-Wynjeterp-Duurswoude.

 

Foto's: eigen archief, Henk. F. Hansma en Charlotte Sterk-Huiskes.

 

 

 
 
Bron: Wikipedia. Wijnjewoude (Fries: Wynjewâld) is een dorp in de gemeente Opsterland in de provincie Friesland (Nederland). Het tussen Oosterwolde en Drachten gelegen dorp heeft circa 2050 inwoners. Het is een van de oudere boerennederzettingen in Opsterland en is gesitueerd op de hogere zandruggen. De omgeving is parkachtig en daardoor recreatief aantrekkelijk. Zo ligt vlak ten oosten van Wijnjewoude de Duurswouder Heide.
De dorpen Wijnjeterp en Duurswoude zijn in 1974 samengevoegd tot één dorp met de portmanteaunaam Wijnjewoude. Op het kerkhof staat ook één van de klokkenstoelen in Friesland.


WYNJETERP, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Opsterland, arr. en 5 u. W. N. W. van Heerenveen, kant. en 1 1/2 u. O. Z. O. van Beetsterzwaag, aan den rijweg, die naar Drenthe loopt. Men heeft er geen aaneengeschakelde buurt, maar de huizen staan op eene aangename wijze in het geboomte verspreid. men telt er 115 h. en 720 inw., en met de daartoe behoorende buurtjes Sparjebirt en Opperburen 120 h. en ruim 750 inw., die meest in den landbouw hun bestaan vinden. De landerijen van dit dorp zijn gedeeltelijk schoone bouwlanden, en voorts dorre heidevelden. Door de landerijen loopt de Leidijk naar het Paalemeer, om te dienen tot eene waterkeering tegen de naburige hooge veenen in het zuiden.

De Herv., die er ruim 740 in getal zijn, behooren tot de gem. van Wynjeterp-en-Duurswoude, welke hier ook eene kerk heeft, zijnde een zeer net gebouw, zonder orgel, dat in oude tijden eene parochiekerk plag te zijn en met eenen hoogen toren te prijken, die al voor lang voor eene spits plaats gemaakt heeft. Een kwartiers uurs gaans ten Noorden van de tegenwoordige kerk zijn nog de sporen van een oud kerkhof te ontdekken. In het zuidelijke gedeelte van dit dorp op de hooge veenen, wordt nog eene put gevonden, die den naam draagt van Bonifaciusput, en volgens overlevering door den H. Bonifacius zoude gegraven zijn.

De 10 Doopsgez., die men er aantreft, behooren tot de gem. van Lippenhuizen.

De dorpschool wordt gemiddeld door 80 leerlingen bezocht.

Wynjeterp mag roem dragen op zekeren Stephanus Sylvius, die in 1505 hier geboren is, door eigen vernuft, gepaard met leergrage naarstigheid zich uit eenen geringen stand tot eenig aanzien verheven heeft en in 1567 als Pastoor van de St. Walburgskerk te Groningen overleed.

WYNJETERP-EN-DUURSWOUDE, kerk. gem., prov. Friesland, klass. en ring van Heerenveen.

Men heeft er twee kerken, als ééne te Wynjeterp en ééne te Duurswoude en telt er 1300 zielen, onder welke 250 Ledematen.

Eerst was deze gem. vereenigd met Ureterp, doch toen Johannes Jacobus Munckerus, die in 1685 te Ureterp c.a. gekomen was, in 1720 overleed, werd die combinatie opgeheven en Wynjeterp-en-Duurswoude bekwam, in 1722, tot eersten afzonderlijken Predikant Thomas Munckerus, die in 1734 overleed.

Bron: Vanderaa.tresoar.nl

Bron foto: wijnjewoude.net  Dit is ons oude huisje, dat wij verlieten in 1991. We huurden het van de familie Bouma, een fijne lieve familie...die ook veel verbouwd hebben in het huisje, vloer, zolder en het sanitair enz..

We hebben hier met zeer veel plezier gewoond, prachtige omgeving leuke buurt en de natuur rondom je heen. We hielden, kippen, geiten en vogels.

De lantaarnpaal is later naar Hemrik verhuisd, de apeboom/slangeden links, is mee verhuisd naar Drachten en is daar zeer groot geworden. De gordijntjes die voor de ramen hingen waren van echt kant..de foto had in kleur mooier overgekomen, met zijn gekleurde bloemen en lavendel omringd door het groene gras. Naast de zijmuur oogt het wat kaal, dit kwam omdat daar de riolering open moest

Het land naast en achter het huis was toen nog van de boer.

Momenteel is er een camping, 'Camping Wijnjeterp' campingwijnjeterp.nl

Door deze foto kwam ik met mijnheer H.F. Hansma, in contact die het volgende verhaal stuurde.

 

De wyk efter de wachtpost.

Door: H.F. Hansma.

De fergetten Dútske wachtpost yn Wijnjeterp.

De wachtpost.

Yn de leste wrâldoarloch wienen er ferskiedene Dútske wachtposten. In wat minder bekende wachtpost mei útkyktoer wie die by de Trambaan by de Kompanjonsfeart te Wenjeterp. By de measte minsken yn it doarp wisten wol dat der in gebou stie wer de Dútske soldaten tahâlden mar in protte murken se der neat fan. It gebou, in grutte loads, stie noch al in ein fan de feart ôf, midden yn it lân, foar de Dwersfeart en oan de lofterkant wie de trambaan nei Hoarnstersweach. Oan de rjochterkant wie de Spekwyk. Foaroan stienen in pear lytse boerespultsjes. It gebou sels wie in frij grutte loads, wer yn meastal in fiif of seis soldaten húsmannen.

Dat wienen jonge en wat âldere soldaten, dy leaver thús yn Dútslân wienen dan dat se wachthâlde moasten yn in frjemd lân. De Feldwebel, it haad fan de Wehrmacht soldaten wie wat stranger dan de gewoane soldaten. Fanôf de Leffertshutte, it kafee by de Binnenwei yn Wenjeterp, wie in elektryske lieding oanlein der nei ta. Se hienen kreftstroom, dat moast ek wol, want de post beskikte oer in skynwerper foar de fijannelike fleantugen dy oer kamen. Ek hienen se in kiker wer se de loft en de omjouwing mei ôfsochten. De lytse bern út de buert mochten sels er wol es troch hinne sjen. It jout wol oan, dat se net de minsten wienen fan de oerhearskers.

De útkykpost.

De útkykpost stie efter it boskje yn de heide wat tichter by de Spekwyk. Foar mar dan oan de rjochterkant fan de loads. It stie op houten peallen mei in platfoarm wêrop in houten balustrade foar de feiligens. Ûnder op de grûn wie alles befeilige mei prikkeltried. It gehiel stie op sawat seis by seis meter. Men moat wol foarstelle, dat it net wat prikkelriid wie om wat pealtsjes hinne, nee, it tried wie fanôf de útkykpost útspant nei ûnderen ta, mei der tusken yn dwerstriedden mei ien of oare warskouwings apparatuer. It gehiel stie doe noch midden yn de heide dy oant de dwersfeart ta rûn.

Boppe-yn wie in koepel mei de skynwerper wêrmei de Dútsers de lof ôf sochten nei fleantugen, en der hienen se it tige drok mei want se beskynden alles wat oer kaam. Mei de mitrailleur dy yn de hoeke stie waard er ek noch op sketten. No ja, reitsje wie er net sa sear by, mar it wie foar de befolking wol krekt âldjiersjûn. In skôger sei, dat de kûgels wol es dwers troch de beamen hinne fleagen.

De barak.

De houten barak, werom in ophege ierden wâl lei, hie ek in houten flier mei derûnder in betonnen kelder, wer de soldaten regelmjittich nei de “geheime” Ingelske sinder lústeren, dat mocht einliks net fan de offisieren, mar sa bliuwen se dôchs op ‘e hichte fan it werkelike nijs. Harren eigen propaganda sinder fertrouden se dôchs al net mear. Sa koenen se de buert bytiden fan ynformaasje fersjen.
De boadskippen hellen se ek wol gauris by de pleatselike befolking by de slûs, ek gienen se wolris mei it tramke nei Lippenhuzen wer in widdo in lyts winkeltsje hie. Sa hie der ek noch wat fan. De molke waard faaks al by de boeren yn de omkriten helle.

Ferfoer.

De soldaten beskikten oer twa iepen weintsjes, dy oer de rails fan de tram ride koenen. Die wienen fan izer. De iene wie sels te brûken ek op de wei. Hy hie oan de binnekant in pear fjildsjes dy op de tramrails posten. Beide waarden oandriuwt troch in motorke, dat gie somtiden wol es te hurd. It barde wolris dat it hiele spul út de bocht fleach . De bemanning rolle dan út it weintsje wei mei gewear en al.
Ien fan dy weintsjes is by Leffert Blaauw ( eigner Leffertshutte) troch in fleantúch besketten en wol sa dat er al hielendal trochsout wie. Ek yn de muorre fan it kafee sieten gâns wat kûgels wylst de wei er út seach of hie it krekt reint, safolle gatten.

Ûnderdûkers.

Dôchs wienen de minsken wol foarsichtich en ek wol op in harren hoede, foaral as se ûnderdûkers yn ‘e hûs hienen. Sa sieten by de trambrêge, tichtby de wachtpost ek ûnderdûkers, mar dy binne nea ophelle wurden, er is ek gjin ûndersiik nei west troch dizze Dútsers.
Yn de ierden wallen om de dwersfeart leienen hienen ûnderdûkers harren ferbliuw yn út groeven, dat wie net iens safier fan de wachtpost ôf. De minsken moatte er mar net mear om sykje, nei de oarloch ha de jongfeinten alles al tichtgoait en oars hy ik se sels wol fûn.

Ek yn de feart en sydwiken leinen doe ek noch skippers dy ek ûnderdûkers hienen.
It hat wolris west, dat Douwe Tolman en syn soan Eesge molke brochten nei dy minsken mar dat de Dútsers dat seagen trochdat se tefolle sichtber troch in droege sleat stapten. Se lieten dat witte troch efkes oer harren hinne te sjitten, sadat in bjirk nei ûnderen kaam. Der is fjirder neat bart, dat it dy wol bliken, dat de mannen der net op út wienen om minsken op te pakken, mar se lieten wol sjen dat men wol dingen wist.

Wol moast al es in ûnderdûkster “Jenny”, dy as húshâldster by widner Douwe dy in buorkerij yn ‘e buert hie , fuort en nei in oar plak ta brocht wurde. Har man, dy rossich hier hie, mar wol Joadsk wie kaam wol gauris del en naam it mei de feiligens net sa krekt en gie ek wol ris it lân yn om mei te helpen, krekt as syn frou dy it ek net sa nau naam. De man is letter, trochdat er nochal wat reizge, oppakt en yn ien fan de Dútske kampen omkaam. Wer syn frou “Jenny” bedarre is, se is ergens oars ûnderbrocht, is spitich genôch net bekend.

De trambaan.

Neist de wachtpost lei de trambaan, wer se gauris gebrûk fan makken foaral foar oanfier en ôffier. Regelmjittich krigen se besoek fan de offisieren fan it Dútske Leger, dy der ek wolris gebrûk fan makken.
Er hat wolris, sa sei men nei de oarloch , in plan west fan it ferset om dizze trambaan op te blazen, mar ik tink dat net sa’n bêste set west wie. Der wienen dan, dat ha we by oare ûnnedige aksjes sjoen, miskien heal wat boargers yn de omjouwing it slachtoffer wurden. En de oarloch wie der gjin minút mei bekoart. Lokkich is dat dus net bard. It is, sa as in âld fersetsman yn ús famylje sei, doe ik by him kaam oer de famyljeskiednis te hearen en it praat ek oer syn fersetswurk kaam: “Och jonge wie wienen doe jong”

Frije tiid.

It wie te begripen dat de soldaten harren soms ek tige ferfeelden, oan razzia’s ûnder de pleatselike befolking dienen se net, dat wie ek net harren taak. En nei myn witten hienen se ek gjin omgong mei de Lânwacht.
Se learden oan sommige fan de pleatselike befolking it swemmen, dat barde dan mei in lang ein tou wer se dan mei yn de feart leinen.
Ek it klompe meitsjen besochten se, wat somtiden ta frjemde bousels liede.
It wie wol bekend, dat er wol froulju wienen dy de soldaten wol lije mochten. Fan út de Kompenije en ek wol út it buorskip de Hiddekamp ( yn it noarden fan de buorskip Klein Klazinge by Easterwâlde) kamen se op sneintemiddei wol gauris del om mei harren yn de kunde te kommen.

Ynfoardering.

Dat dizze mannen de befolking wol wat tagedien wienen blykte wol út de folgende skiednis.
As er in razzia wie fan de ynfoardering fan fytsen wienen se der gau fan op ‘e hichte. Se warskouden de minsken dy dan harren fytsen nei de wâl, dy om it kamp lei, en leinen dy dan yn ‘e greppel del. Wie de ynfoardering foarby dan koenen se de fytsen, dy ûnder beskerming fan de Wehrmacht wienen, wer ophelje en sa koenen se harren fytsen behâlde.
It fleanend fjord.

Op freed 8 oktober 1943 is in fjouwer motorig Amerikaanske Boeing B-17 rekke by it bombardearjen fan Vegesack by Bremen. Hy is by Poaswei yn De Himrik delkaam. De stutskutter Sersjant Douglas Agee (út Texas) is by de besjitting boppe Dútslân dea rekke en is letter út it wrak yn it lân by de Poasen der út helle troch in jonge kreamfersoarchster út de Tynje. De oaren, wierskynlik njoggen man, binne der út sprong. ( It ferhaal is yn syn gehiel te lêzen yn “Himrik yn oarlochstiid”, skreaun troch Jehannes Fokkema: ISBN: 9789090082936)

De Dútsers by de wachtpost hienen it gefaarte ek sjoen en dat er del kaam en moasten der hinne . It lyk fan dizze sersjant hat wol in lytse wike mei in koekjedoaze oer it gesicht yn de barm lein . Dat moast fan de haadlieding , neffens de Dútske wachtpost, as “ôfskrikwerkend” foarbyld. Sels wienen de wachtpost soldaten der net bliid mei, dat se der op passe moasten. Douglas Agee is op it tsjerkhôf yn Beetstersweach beïerdige, en letter oerbrocht nei de militêre tsjerkhôf yn Weert.
Jehannes Klaver út de Himrik, tige bekend fan it belslydjeien ( prizen mei it hynder Cilly 1941, 1942 en 1947) en dy ek wol foar de Gemeente wurke mei syn snieskower, hat it fleantúch romme en op dat plak sloopt. De stikken binne op de tramwagons laden en nei de wiksel yn Wenjeterp brocht.

Spitfire.

Der is noch in fleantúch del kommen by de feart ( ek yn de Himrik ), skean tsjinoer ús. Dat wie in Spitfire fan it 341 ste (Frânske)Squadron R.A.F. Der is de Frânske piloat Arnaud de Saxé by omkaam. Hy bliuw mei syn parasjute earst oan it fleantúch hingjen en is omkaam troch dat er te ticht by de grûn wie doe er wer los kaam. Dat wie op 10 april 1945. Hy is op 12 april 1945 begroeven yn De Himrik en op 27 july 1949 oerbrocht nei syn berteplak St. Jean de Braye (Loiret) en der opnij beïerdige. Mar dat is ek al beskreun, dan kin men better efkes nei it Hemriker tsjerkje gean, der stiet in tinkstien yn ‘e muorre. Sels no, wol 65 jier letter wurd der, en wy ha it sicht er op, noch wol ris dolt nei restanten fan it fleantúch. Ik tink net dat se wat fine sille, it lân is al sa faak omhelle wurden.

De mitrailleur.

As Jehannes wer ôfsette foar in nije fracht ( fan it fleanend fjord) , wienen der in fiiftal kweajonges dy mei in tange ûnderdielen losmakken en meinommen.
Der wie ek in mitrailleur by, wer de loop noch oan fest siet. Se koenen der net mear mei sjitte, mar it wie foar harren tige nijsgjirrich. Se ha it ding skjin makke en yn de swarte ferve set. Harren inisjalen ha se der krast.

Yn it hok fan de kwekerij Niermeijer ( by de feart) hat er in skoftke lein. Letter is er ferhuze nei de souder fan master fan Jan der Meer, dy it ding as âld izer ferkoft hat doe er mei pensjoen gie. Spitich, it wie oars wol in moai oantinken west foar it doarp Himrik, om dat by de Poasen del te setten. Mar dat is krekt as mei de beide wurkkampen der is neat fan bewarre, mei útsûndering fan in stienen hok wer in part stienen foar brûkt is en in pear foto’s fan it kamp Sparjebird dy in privee besit binne.

Tiden letter moat in âld izer keapman “ Sipke”, de mitrailleur út it âld izer bult wei fiske ha. Mei syn bûsdoek hat er it skjin fage, dat gie bêst want hy wie och sa ferkâlden. Earst koe er it mar min ûntsiferje mar mei behelp fan syn frou “Sjutsje” en syn lêsbril hat er dôchs de letters op in stik papier set. Dit wienen se: WJ, HJ, Jvd M, LtN, en Avd M.. Sa, no kinne de Hemrikers efkes puzelje.

Yn ‘e brân.

Doe de Kanadezen yn Donkerbroek oankamen, wist de Wachtpost dat al , en ha it oan de befolking trochjoen.
Yn it lêst wienen der noch in tsiental fanatike frontsoldaten stasjonêre by de wachtpost dy it mei de Kanadezen letter noch yn kant set ha. De oaren ha, nei dat se de pleatselike befolking warskôge ha, de barak troch it goaien fan hângranaten yn ‘e brân stutsen. It wie ien en al fjoer mei knallen fan wapentúch en wat er mear lei dat ôfgean koe neffens in tsjûge.. It fjoerwurk fan de Himrik wie er neat by.

Fan de grutte keet is neat fan oerbleaun mei útsûndering fan wat servysguod wat net baarne woe. In sneuper hat der letter noch in teeljochtsje fûn, syn âlders sille der wol tee op waarm hâlden ha tink ik.
De seis Wehrmacht soldaten, Rieneker, Heinz , Bartz, Schmidt, Jansen en Bayer,binne yn finzenis nommen nei oerjefte, letter is ien fan harren dôchs noch omkaam, ik mien yn Dútslân.
Dat er altyd net sa bêst oer de Dútske soldaten skreaun is, is wol te begripen mar wy moatte net út it each ferlieze dat in hiele protte (sa as dizze) soldaten ek moasten en it net iens wienen mei wat harren regear en lieding dienen.

Opromming.
De ferbaarnde spullen en in protte âld izer hat earst tiden der lein, de befolking wie doch wol eangstich derfoar om er yn om te klauwen. Der koe dôchs noch wol fan alles yn sitte dat net sa best foar de sûnens wie. Militêren ha it letter ûndersocht. Doe is it hiele spul yn de Dwersfeart skood.

Mar ja, doe yn 2010 /2011 de wiken útbaggere wurden moasten binne der lokkich minsken west dy warskouwen dat er noch wol wat yn lizze koe wat miskien in lûde knal jaan koe. Der hat men wol rekken mei hâlden mar blykber is er neat fûn, want wy ha gjin fjoerwurk sjoen.
Doe ik er letter west bin en alles wer teplak wie, lei er wierskynlik noch in stikje fan de kelder ûnder de barak dat út de feart kaam en net wer bedobbe wie. Fan de wachtpost is troch de feroarings en ûntginning neat mear fan oer.

 

 

Naamlijst predikanten: Wijnjewoude.

WIJNJETERP en DUURSWOLDE. Afgescheiden van Ureterp en Sijgerswolde. (predikanten die de vier plaatsen bediend hebben en te Wijnjeterp woonden, omdat daar toen de pastorie was, onder Ureterp)

1722. Thomas Munckerus, geboren te Wijnjeterp, Joh. Jac. zoon, Phil. broeder te ? , kandidaat, geapprobeerd den 1 Julij, lid der klassis den 5 Augustus, overleed den 27 Julij 1734, zeer onverwacht.

1736. Johannes van Gorkum, geboren te Leeuwarden den 29 Januarij 1712, kandidaat, bevestigd den 17Junij, nam, verroepen naar Idaard c.a. afscheid den 18 Mei 1738.

1738. Alexander Kramer, geboren te Schuttorp, kandidaat, bevestigd den 7 December, nam, verroepen naar Purmerland in Noord-Holland, afscheid den 14 Julij, ging naar 's Gravendeel in 1752, werd emeritus in 1785 en overleed te Amsterdam den 7 December 1792, oud bijna 79 jaren.

1744. Engelbertus Poll, beroepen van Gerkesklooster, deed zijn intreerede den 19 Julij, nam, verroepen naar Uttum in Oost-Friesland , afscheid den 9 Nov. 1749, ging naar Einden in 1759 naar Colijnsplaat in Zeeland in 1763, naar Lutsburg in Oost-Friesland in 1772, naar Oosternieuwland, prov. Groningen, in 1776, en overleed daar den 12 November 1779.

1750. Wilhelmus Siccama, geboren te Leeuwarden den 12 Nov. 1726, Abel. zoon, Hendr. broederszoon te Leeuwarden, Jac. broeder te Wanswerd, kandidaat, bevestigd den 19 April, nam, verroepen naar Oudkerk c.a. afscheid den 24 Junij 1753.

1753. Jakobus Chevallier, geboren te Amsterdam 1726, kandidaat, bevestigd den 28 October, nam, verroepen naar Jakobi Parochie, afscheid den 13 Julij 1760.

1760. Eppo Dorenbosch, geboren te Groningen den 24 Augustus 1734, kandidaat, bevestigd den 12 October, nam, verroepen naar Idaard, afscheid den 20 Mei 1764.

1764. Gerardus Oomkens,  geboren te Groningen den 21 April 1741, kandidaat, bevestigd den 11 November, nam, verroepen naar Engelbert, afscheid den 2 November 1766, ging naar Zuidhorn in 1772, naar Blijham in 1777, en overleed daar den 17 December 1810.

1767. Abraham Bruining, geboren te Oosterwierum den 30 Januarij 1739, Gerbr. zoon, Jac. broeder te Stavoren, en Petrus te Wirdum, schoonbroeder van Johannes Habbema te Twijzel, kandidaat, bevestigd den 20 April, nam, verroepen naar Woudsend, afscheid den 30 October 1768.

1769. Johannes Conradus Appelius, geboren te Jukwerd, Joh. Conr. zoon, kandidaat, bevestigd den 15 Mei, nam, verroepen naar Langezwaag, afscheid den 22 Junij 1777.

1777. Johannes Jacobus Groenewoud, geboren te Dokkum in 1754, neef van Joh. te Deinum, kandidaat, bevestigd den 28 December, nam, verroepen naar Marssum, afscheid den 21 Mei 1780.

1780. Johainnes Wesselius, geboren te Leiden December 1756, Herm. zoon vroeger te Metslawier, Herm. broeder te Huizum, kandidaat, bevestigd 5 November, nam, verroepen naar Langweer c.a. afscheid den 10 Julij 1785.

1785. Gosselius Habbema, geboren te Gorinchem 8 September 1763, Joh. zoon laatst te Rotterdam, kandidaat, bevestigd en intreerede den 9 October, nam, verroepen naar Oude Tonge, afscheid den 6 Julij 1788, ging naar Oud-Beijerland in 1792 , naar Purmerend in 1794 en overleed daar den 12 Mei 1812.

1788. Willem Beekhuis, geboren te Noordlaren den 18 Junij 1766, Herm. zoon laatst te Bonda en overleden 29 Januarij 1808 , broeder van Hero Gerard te Noordlaren en laatst te Stapelmoer en daar overleden 13 Februarij 1816, en van Albert te Schellingwoude overleden 1797, Joh. te Borger en Hardenberg, overleden in 1816 — kandidaat, bevestigd en intreerede den 5 October, nam, verroepen naar Garijp, afscheid in Mei 1791.

1791. Jacobus Johannes Damsté, geboren te Groningen, kandidaat, bevestigd den 11 September, nam, verroepen naar de Oudeschans , afscheid den 4 Mei 1794.

1794. Lambertus Eilerts van der Tuuk, geboren te Uskwert den 11 September 1768, Nic. zoon het laatst te Groningen, broederszoon van Marcus te Heerenveen en Pompejus te ?, kandidaat, bevestigd den 29 Junij, nam, verroepen naar het Zand, afscheid den 11 September 1796, ging naar Noordbroek in 1799 en overleed daar den 29 Februarij 1836.

1797. Bernardus Brandsma, geboren te Dragten, kandidaat, bevestigd en intreerede den 6 Augustus, werd emeritus den 1 Julij en nam afscheid den 28 Junij 1840.

1841. Tjeerd Pijttersen, beroepen van de Rottevalle, bevestigd en intreerede den 2 Mei.

Er ontbreken: G. Meijer, 1842—4G. T. v. Duinen,
1847—48. B. F. Brugsma, 1849—56. J. A. G. Revel,
1856—77. J. Bolkestein, 1879—82. L. M. v. Noppen,
1884—.

Bron: Tresoar.nl/wumkes/pdf

 

1934: Een afdruk van de O.L School te Wijnjeterp, waarvan het 50-jarig bestaan up 23 en 24 augustus werd gevierd met een school en volksfeest.

 

 

Onderwijs en schoolmeesters te Wijnjeterp.

In 1670 kwam te Oostermeer Claes Coenes, schoolmeester van Wijnjeterp. Was hij hier ook
schoolmeester geweest?

Op 21 okt. 1717 was Wietze Tjeerds, schooldienaar te Wijnjeterp.

Op 21 nov. 1729 was Jucke Theunisz, schoolmeester "te Winiaterp, old int 43e jaar".

In 1737 was hier mr. Hessel Jans, schoolmeester, die met zijn vrouw Wipkien Hessels, in mei 1738 tot lidmaten werden aangenomen op belijdenis des geloofs. Hij heet in 1744 huisman, wat natuurlijk niet uitsluit, dat hij toen 's winters de school nog waarnam.

In dec. 1771 was Wiger Jacobs, schoolmeester in Wijnjeterp. Zijn vrouw was Sijtske Klazes. Hun zoon Klaas is hier in 1771 geboren. Zij woonden in 1775 te Bakkeveen.

In april 1797 werd aan Anne Foppes, 22 gulden betaald wegens een half jaar schoolhouden te
Wijnjeterp; eveneens in 1797/98. In 1798/99 ontving Klaas Jannes, 22 gulden voor één winter
schoolhouden en in 1799/1800 Hendrik Jetzes. Tussen 1800/01 en 1803/04 ontving Eedsge
Jacobs, elke winter 22 gulden. Voor 1804/05 ontving Jacob Gurbes, 31 gld. 7 st. 7 penn. wegens een half jaar schoolhouden.

In 1805 werd de oude school opgeknapt. In 1805/06 ontving Keimpe Eeuwes, 34 gulden als schoolmeester.
De winterschool van 1806/07 is waargenomen door Anne Lieuwes, hier geboren op 26 okt. 1782. Hij kreeg voor zijn arbeid ƒ 35 per winter. In 1807 is hij naar Foudgum vertrokken en werd deze school een vaste school.

In nov. 1807 kwam Alle Hendriks Bersma, van Blesdijke, hier als hoofd. Datzelfde jaar was er een nieuwe school gebouwd, "voor het afbreken der oude en 't weer opbouwen van een nieuwe school te Wijnjeterp betaald aan Albert Alberts de Jong, ƒ 1260-19-8".  Alle Hendriks Bersma, had in april 1807 de 3e rang behaald. Hij was tevens voorzanger te Duurswoude. Het traktement, in 1807 nog ƒ 113, werd in 1808 verhoogd tot ƒ 125 en in 1810 tot ƒ 250. Hij kreeg in 1818 een letterrad van Pestalozzi (een letterrad, bestond uit een draaibord met enkele en dubbele medeklinkers op de rand. Aan de zijkant konden lijsten ingeschoven worden met klinkers en slotklanken. Door het draaien van het rad en het schuiven van de lijsten konden woorden gevormd worden, eerst kleine woordjes, geleidelijk meer samengestelde woorden) in de school, waarvoor de kerkvoogden ƒ 5,20 betaalden. Op 24 mei 1811 was hij hier getrouwd met Antje Jans Bakker, van de Blesse. Hij werd tegen 1828 eervol ontslagen.

In 1827 werd Hendrik Ferwerda, provisioneel benoemd en op 6 jan. 1829 kreeg hij een vaste
aanstelling. Hij was tevens koster, voorzanger en klokkenist. Het traktement bestond uit ƒ 150
van de grietenij en ƒ 75 van de kerk, plus de schoolpenningen en een vrije woning. Hij trouwde op 19 febr. 1829 met L.B. Camstra en vertrok op 1 jan. 1830 naar Blija.

In 1830 werd Hemke Jacobs Houtsma, 3e rang en ondermeester te Sint Jacobiparochie, provisioneel aangesteld. Datzelfde jaar werd hij onderwijzer te Tjerkgaast. In de zomer van
1830 kwam K. Luiting, van Oenkerk. Hij is in het voorjaar van 1839 overleden.

In de herfst van 1839 kwam Albert Lolkes van der Veer, van Hoornsterzwaag. Het inkomen bedroeg ƒ 150 van de grietenij, ƒ 75 van de kerk, plus de schoolpenningen ('s zomers 5 cent per week en 40 cent voor de hele winter) en een woning. Hij is in het voorjaar (vóór 27 febr.) van 1846
overleden.

In 1846 kwam Johannes Sakes Bijlsma, provisioneel en omstreeks 1 jan. 1847 kwam de 2e
ranger Harm Bonsema van Marum, eveneens provisioneel. In het najaar van 1849 is hij weer
naar Marum vertrokken. Omstreeks 1 jan. 1850 kwam Louis van Essen, geboren op 9 febr.
1824, van Duurswoude. Het traktement was nog gelijk aan dat van 1839.

In 1861 was Christoffel de Slot, geboren op 18 jan. 1841, hier als ondermeester en in 1863 was dat Auke Hoekstra, geboren 12 maart 1844. Louis van Essen, verkreeg eervol ontslag tegen 1 okt. 1867 en is hier overleden op 10 juni 1869, oud 45 jaar en 3 maanden. Zijn weduwe heette Antje
Andringa.

In sept. 1867 werd benoemd G. Kappenburg Azn., hulponderwijzer te Sneek. Op 1 aug. 1884
werd een nieuwe school geopend. Hij ging op 1 sept. 1903 met pensioen en is in 1917 overleden.

In 1903 kwam Jan Zanstra, van Duurswoude. Hij was een broer van Wietze Zanstra, te Langezwaag. Hij werd gepensioneerd op 1 juli 1925 en is overleden op 7 jan. 1927.

Op 15 nov. 1925 werd L. van der Broek, benoemd als hoofd van deze school. In juli 1936 vertrok hij naar Loppersum, later was hij werkzaam aan de Landbouwschool te Hoorn.

Op 1 okt. 1936 kwam A. Geerts, van Munnekeburen onder Langelille. Op 15 aug. 1948 ging hij
naar Tijnje. Op 1 sept. 1948 kwam zijn opvolger: E. de Graaf, hij was onderwijzer te Warga
en Assen. Op 1 sept. 1953 is hij naar Weesp vertrokken. Hij werd toen opgevolgd door A. de Groot, onderwijzer te Drachten.

Bijzonder onderwijs.

Wijnjeterp kreeg in 1909 zijn school voor christelijk nationaal onderwijs, met als eerste hoofd
S. Zwart, eerder onderwijzer te Drachten. In 1914 is hij naar Wommels vertrokken. Op 1 juli 1914 werd hij opgevolgd door D. van der Meulen, onderwijzer te Leeuwarden en geboren op 4 maart 1889. Hij werd per 1 okt. 1926 hoofdredacteur van het Friesch Dagblad. Hij was in zijn actieve leven ook lid van de Provinciale Staten van Friesland en is overleden op 20 juni 1935.
Op 1 jan. 1927 werd R. Kieft, benoemd als hoofd van deze school. In jan. 1952 vierde hij hier
zijn 25-jarig jubileum.

Bron: www.fryske-akademy.nl

▪▪▪▪

 

De Family Band fan de famylje Blaauw út Wynjeterp. Steande: Jan en Klaas Blaauw, sittend: Gryt, Geeske en Appy. De afdruk is afkomstig van Folkert Veenstra.

 

LEFFERT BLAAUW en de LEFFERTSHUTTE.

Wa wie Leffert Blaauw?

Leffert Blaauw is berne op 18.03.1888 yn De Himrik en wie de soan fan Klaas Hendriks Blaauw en Geeske Jacobs de Jong. Op 27.05.1915 boaske hy mei Evertje Jans Jansma, berne op 13.11.1888 yn Donkerbroek en dochter fan Jan Jansma en Grietje Stoker.

Nei harren houlik op 27.05.1915, hienen se earst in kafeetsje oan de Wenjeterper Kompanjonsfeart mar doe de tramwei fan de Gordyk nei Easterwâlde yn 1911 oanlein waard besleat Leffert in nij kafee (1917 ) te bouwen oan de trambaan. De trambaan lei efter it kafee lâns wylds de Haadwei (no Weinterp) foar it kafee lâns ron. It echtpear krige 7 bern. In libbenleas berntsje yn 1915, Klaas (1916) , Jan ( 1918), Geeske (1919) , Gryt (1920) Albert (1922) en Lamkje (1926).

Leffert spile fioele en wie dûnsmuzikant en dûnslearaar fan hûs út. Hy spile op alle feesten yn de omkriten en liet wol ris gauris syn fioele der hingje, sadat as hy wer frege waard dan moast earst er earst wer neigean wer hy it lêst spile hie en helle dan it ynstrumint der wei.
It kafee dat er bouwe liet wie wat lúkser as Kafee Bergsma ( It houten Himeltsje) en oare kafeetsjes dy oan de feart stienen.

Leffert Blaauw (mei fioele), tegearre mei syn muzikale soannen Klaas (sittend, piano) en Jan (steande, mei fioele). Klaas wie doe tolve, Jan tsien. Klaas Blauw (hy skriuwt syn famyljenamme no mei ien a)

 

‘The Family Band’

 

Omdat syn hert dôchs mear lei by it spyljen woe der ha dat syn bern ek spylje leare soenen om him te begelieden.
We prate dan oer leeftiden dat se noch nei de legere skoalle gienen.
Klaas de âldste, koe der earst neat fan en begeliede yn it begjin mar mei wat akkoarden op de piano en letter op de akkordeon, Jan fioele en Geeske op de piano.

 

Dat gie yn it earst somtiden wol wat mal. Se soenen optrede by Meestringa yn Duerswâld, mar der wie gjin piano. Doe moast Klaas mar in akkordeon liene by Ids van der Molen, de klavier fan de piano wie dôchs lyk oan dy fan de akkordeon fûn heit. Lokkich mocht dat en sa ha se spyle yn Duerswâld.

 

Letter koe Klaas ien keapje by Dantuma yn de Gordyk. Mei dizze is it net sa goed ôfron. Doe se wer es by Meestringa optrede moasten en Klaas dat ding efter op de fyts hie yn in doaze
( it frear dat it kreake) rekke de riem los troch it skodzjen en dondere dat ding fan de fyts en... yn twa stikken. Wer moast hy ien leane, no by Zandstra yn Hoarnstersweach. Yn it roettsjuster oer de heide en de wiken del. Hy mocht him samar meinimme en krekt foar it dûnsjen wie er werom en koe mei spylje.

 

Doe de bern wat grutter waarden krigen se in offisjele namme ‘The Familieband’ Leffert (fioele), Klaas (akkordeon) Jan( trompet), Albert (trompet, sjonger en drummer) Geeske (piano) en Gryt(saksofoan). Mar ûnderling wikselen se ek wol.


Se waarden faklju en rekken oeral bekend, wylds Leffert in soart fan manager waard foar syn bern. Oeral spylen se en waarden frege en hierden in auto om oeral te kommen.
Yn 1939 rekke de fleur derút en yn de besettingstiid wie it foarby foar de band.
De bern setten ôf en gienen harren gong.

 

Besketten


It kafee moast no allinne it ynkommen opbringe foar Leffert en it gesin. Dat wie by tiden tige goed en dan wer strie min. In tsjinfaller wie doe it kafee oan it ein fan de oarloch 22 february 1945 troch in Ingels fleantúch besketten waard ( der stie in Dútsk fehikel) en hast alle dakpannen wienen stikken en grutte gatten yn de muorren. Syn frou Evertje waard troch in kûgel yn de rêch rekke en ferwûne. De buert krige ek de skrik fan harren libben en sochten by de sjitterij dekking ûnder de tafels en yn de kelder. Jappie Bakker, de bakker kaam sels fan skrik mei de kont yn de molkepanne telâne. Hy sil it wol net mear opdronken ha tink ik.
Mar grut wie de skea by en oan de Leffertshutte wer Leffert sels foar opdraaie moast.
De strjitte foar it kafee like wol in gatsjepanne, safolle kûgels sieten der yn.

 

Ûngefal


Ticht by de Leffertshutte hat ek noch in bysûnder ûngefal pleats fûn. Yn de begin jierren tweintich is ien fan de bern, Anna hiet se, fan de famylje Gerrit Rooks ûnder de tram rekke en oerriden.
Mem Eltje (Elske) stie by de sleat te waskjen wylds Anna oan de oare kant by de tramrails stie te sjen wat mem der oan de sleatskant stie te dwaan. Se ron efter út krekt doe de tram , dy yn de bocht altyd ôfremje moast, der oan kaam. Mem seach it barren, it famke krige in tik fan de lokomotyf en foel tusken de rails del.

 

Se raasde it út: ‘Lizzen bliuwe Anne.., lizzen bliuwe....lizzen bliuwe...!!! Se sloech de hannen foar har gesicht om mar net te sjen wat er fan har berntsje wurde soe.
De tram dindere fjirder en remme doe ôf. Efter de tram lei in lyts famke, stil tusken de rails, er wie neat wat noch op libben like.


Heit Gerrit dy oan it wurk wie ,seach har ek lizzen en rolle út ferbjustering in bal nei har ta, dy der lei en rop: ‘ Pak de bal Anne, toe dan .!!! ‘
Ynienen kaam er beweging yn it heapke klean en it fjouwer jierrige famke kaam oerein en noch dûzelich fan de klap ron se gûlend nei de bal ta en pakte dy op...... Sy libbet !! Sy libbet !!!!

 

Wijnjeterp 1962, de tram achter café 'De Leffertshutte'.

 

Mem Eltje Rooks-Oosterloo koe de hannen foar har gesicht weihelje en hat har dochter fest tige patte en oankrûpt. Mei trienen yn de eagen sei sy: ‘ myn famke, myn famke!!. It is wier in wûnder datst noch libbest, God is ús genedich.’

Der binne dôchs noch wûnderbaarlike dingen yn dizze wrâld.

De famylje Gerrit Rooks hat letter by it oantal bern dy se al hienen ek noch in twilling, Siepie en Jannie, fan de famylje Jan From yn hûs naam en opfied. Harren mem wie betiid weirekke en de bern moasten holpen wurde. Dat dienen Gerrit en Eltje yn harren grutte gesin mei leafde.

Leffertshutte (Café ‘Weg Wijnjeterp’)

Op 22.10.1945 kaam Leffert syn frou Evertje Blaauw-Jansma te ferstjerren. Miskien hat dat wol de trochslach dien by Leffert, it kafee is ferkocht en Leffert de muzikant en kafeehâlder is fuort gien en op 10.08.1960 yn Haarlem stoarn.

De Leffertshutte is noch troch in oantal famyljes as kafee eksploiteart west. Mar nimmen fan de famyljes Althuis, Oosterhof, Kooistra of Thiescheffer ha er in goed rinnend bedriuw fan meitsje kind.

Op freed 9 novimber 1979 is de Leffertshutte om 10 oere yn de brân rekke en ôfbaarnd.
Foar de brân wie troch ynbraak al in part fan de drank troch ûnbekenden master makke krekt as de hinnen, dy op it hiem omronnen. De rest fan de drank is troch de polysje meinommen en opslein op it polysjeburo.

Mei tank ûnder oare oan Kerst Huisman en alle oaren.

Door: Henk F. Hansma.
De Himrik

 

Café "Weg Wijnjeterp"

 

 

 

Antimilitarist, omgekomen door eigen ‘vuur’.

Klaas Blaauw..Mokerpropagandist..

Wijnjeterp, 23.08.1924

Klaas Blaauw, zoon van Jacobus Blaauw en Aaltje Grutter werd geboren op 16.11.1901 te Wijnjeterp. Zowel grootvader Klaas als vader Jacobus Blaauw geboren te Hemrik waren werkzaam geweest als baggelaar in de veenderijen in de Gemeente Opsterland.
Niet bepaald een beroep waar veel geld mee was te verdienen door de arbeiders en bovendien een hard en zwaar beroep. Tegenwoordig romantiseren we dit, maar in die tijd was er niet veel romantiek te vinden in die werkzaamheden.


Toen vader Jacob Blaauw door de boer waar hij toen werkte ontslag werd aangezegd met de woorden: “Jo binne myn bêste feint, mar fan de dominy mei ik jo net langer yn tsjinst hâlde”.
Dat zal uit ter aard wel verband gehouden hebben met het feit dat beiden fervente aanhangers van Domela Nieuwenhuis en voorvechters van de arbeidersbeweging waren.

De familie Jacobus Blaauw verhuisde dan ook naar Amsterdam waar hij werk kreeg in een gasfabriek. Later naar Hilversum en werkte daar bij de Hollandse Spoor. In Hilversum werden nog drie kinderen geboren.

Klaas volgde de opleiding voor onderwijzer in Deventer. In 1920 slaagde hij hier voor en werkte een tijd lang in de Jordaan in Amsterdam. Het beviel niet, hij had moeite met de opgelegde regels en vond het maar niks dat hij de kinderen ook vaderlandse versjes moest leren als: ‘Het is plicht als iedere jongen’…. en ‘Ferme jongens stoere knapen… ‘ Hij zal dan ook wel niet uit volle borst hebben meegezongen denk ik.

Hij nam ontslag en ging ergens anders werken bij een bevriende familie in een meubelstoffeerderij. In die tijd, vlak na de eerste wereldoorlog en zijn verschrikkingen, was er een sterke antimilitarische beweging gaande. Met als slagzin: De wapens neder’.
Als antimilitarist en dienstweigeraar zat Klaas dan ook bijna een jaar in 1921/1922 gevangen in Fort Spijkerboor, een hulpgevangenis van Defensie.

 

Fort Spijkerboor.

De Moker

In die tijd en daarvoor ontstond een wat merkwaardige groep in de linkse beweging, de zo genaamde ‘Mokergroep’. Ze gaven ook een blad uit ‘De Moker’.
De voornaamste plicht wat de groep voor stond was ‘de opruiingplicht’. Alles wat uit de burgerij kwam als plicht was men tegen door er geen gevolg aan te geven en te saboteren. Men was voor de vrijheid zonder bemoeienis van de burgers of overheid. Gemengd kamperen was ook al zo’n vrijheid die pas veel later in de twintigste eeuw realiteit zou worden. De aanhangers kwamen voornamelijk uit de grote steden in het westen en uit de veengebieden uit Friesland.

In de mokergroep leefde zelfs de gedachte dat werken een misdaad tegen de mensheid was, werken bevorderde het kapitalisme en de oorlogsvoorbereiding, bedrog en uitbuiting van de mens.
Uiteraard erkende men wel dat hierdoor ook ongewenste lieden aantrok en deze stelling werd bovendien bestreden door andere linkse organisaties.

De mokergroep waren vooral idealistische jongeren met een Mulo of H.B.S. opleiding die de minder geschoolden onderwezen in zelfontplooiing in creatieve bezigheden als schilderen, houtbewerking en tekenen. De vrijheidslievende jongeren pleegden echter ook sabotagedaden als motief ‘Geen God, geen meester’ wat een anarchistische grondslag had.

Propagandist

Klaas Blaauw behoorde tot één van de belangrijkste propagandisten van de groep en was bovendien lid van de geheelonthoudersvereniging die de misstanden van het drankgebruik wilde bestrijden.

Op 24 augustus 1924 zou Klaas spreken op een antimilitarische bijeenkomst achter het café ‘De Leffertshutte” van zijn oom Leffert Blaauw in Wijnjeterp. Herman Schuurman, voormalig badknecht in een ziekenhuis, één van de propagandisten van de mokergroep vergezelde hem hierbij.

Op zijn reis naar Wijnjeterp kwamen ze op het idee om een bezoek te brengen aan Hendrik Hof, een antimilitarist en drankbestrijder in Terwispel. Hendrik Hof was niet thuis en werkte in de boterfabriek. Zij werden opgevangen door zijn vrouw Wietske Hof-Jongedijk die in de kelder een boterham klaar maakte en ineens een schot hoorde. Buitengekomen lag Klaas gewond op de grond, maar zei nog: ‘Het is niks mevrouw Hof’.

Direct ging Harm de Roos, ook uit Terwispel, die langs gekomen was om beiden te ontmoeten voor wat conversatie om hulp naar de arts Eppinga in Gorredijk, die helaas niet aanwezig was.
Vanuit de fabriek in Terwispel werd naar de dokter in Tijnje gebeld, maar het duurde toch noch een poosje voor er hulp kwam. Voor Klaas was het al te laat. De kogel was via zijn dijbeen in zijn buik terecht gekomen en hij overleed aan inwendige bloedingen.  Door zijn oom Leffert Blaauw en anderen werd hij ’s avonds overgebracht naar Wijnjeterp.

Het fatale schot

De drie mannen, Klaas, Herman en Harm hadden zitten praten over de beweging.
Op een bepaald ogenblik had Klaas een kleine Browning( pistool) te voorschijn gehaald om die aan Harm te laten zien. Met de kolf naar voren reikte hem toe aan Herman die per ongeluk tegen de trekker stootte, waardoor er een schot afging.

Het ding stond blijkbaar op scherp of was op scherp gezet. Klaas zei nog: ‘Je hebt mij in de donder geschoten’ maar dat was dus niet zo, het was niet met opzet, een ongeluk.
Maar waarom droeg een antimilitarist een wapen?

De reden was dat de beweging reeds een poos bedreigd werd en er brand was gesticht bij hun vergaderingen door een fascistische beweging onder leiding van Erich Wichman(n).
Zelfverdediging was toegestaan en daardoor had Klaas, hoewel zijn broer Jan dat hem had ontraden, een pistool aangeschaft, wat hem noodlottig is geworden.

 

Erich Wichman.

Waar is het wapen?

Toen de politie hier navraag naar deed, zei de familie Hof dat ze de revolver van schrik in de sloot hadden gegooid. Dat klopte niet, Harm de Roos had hem in een holte van een boom verstopt. De politie heeft nog gedregd, maar niets gevonden.
Toch moest hij te voorschijn komen, één van de kinderen van de familie Hof heeft hem als nog in de sloot gegooid. Hij is op zondag morgen door Harm er persoonlijk weer uit gehaald.

De begrafenis.

De begrafenis van uit het café ‘De Leffertshutte’ naar het kerkje bij de Tsjerkereed was één grote anarchistische manifestatie. Zo iets was in Wijnjeterp nog nooit voortgekomen.
Om drie uur ‘middags droegen geestverwanten de kist met het stoffelijk overschot van Klaas gedekt met een rode vlag naar het kerkhof.

Een aantal prominenten waaronder Albert de Jong uit Amsterdam hielden een toespraak over de krachtige strijd van Klaas tegen het militarisme en kapitalisme. Herman Schuurman, die door de familie was gevraagd, bedankte hen voor zo’n zoon die ze die strijd hadden gegeven.
Op zijn graf is later door de beweging een gedenkteken geplaatst die er nog staat met de woorden:

 Klaas Blauw

‘Van zijn Kameraden’
1901 – 1924.

 

Voorstelling van het gedenkteken is een geketende jongeman opkijkend naar de stralende zon.
De zon als bron van licht en bevrijding.

 

Monument te Wijnjeterp & 'De moker'


Verval

 

Na de bloeiperiode van 1924-1928 raakte de beweging in verval. Met de economische crisis in de jaren 30 kwam ook de beweging in de crisis. Het fascisme stak de kop op en een meerderheid was nu voor geweld in strijd tegen de ‘klassenvijand’.
Een aantal leden sloot zich aan bij de communistische partij terwijl anderen daadwerkelijk gingen vechten zoals in Spanje tegen Franco.

Anarchisme: geen gezag erkennend, totale vrijheid van het individu.
Fascisme: totalitair gezag van de overheid, het individu ondergeschikt aan de staat.

Door: Henk F. Hansma
Hemrik.

▪▪▪▪

 

Driehoek Wijnjeterp.

 

 

Straatweg naar Duurswoude.

 

 

Duurswoude-Buurt.

 

 

 

 

Klein Groningen.

 

 

Beetsterzwaag, de weg naar Wijnjeterp.

 

 

Duurswoude, weg naar Bakkeveen.

 

 

 

 

Wijnjeterp, 'De Driehoek' met ingang naar het nu wat Sparjebird is. www.staatsbosbeheer.nl

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Home

 

 

 


Niets uit deze website mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt of op andere wijze gebruikt worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de samensteller.