2003. Evert _Lemmer door de jaren heen: Door columnist Johannes de Vries.

Telnr: 0514-561638.

 

EVERT: 04-02-2003

LEMMER - Zaterdagmiddag. De weerberichten zijn de laatste dagen winters. Er wordt soms zelfs strenge vorst voorspeld. Maar in werkelijkheid valt het telkens weer mee. Of tegen, het is maar hoe men er tegen aankijkt. Maar nu sneeuwt het dan toch een beetje. Met de wind voelt het wel behoorlijk koud aan. Vandaag is het vijftig jaar geleden met de watersnoodramp. Dat was in de tijd dat ik in militaire dienst was. Ik was thuis met het maandelijkse verlof van 36 uur. Zaterdagmiddag thuis, in plaats van zondagavond, maandag na twaalf uur weer terug. Die zondagmorgen kwam Roelof Bootsma aan de deur. Of ik ook gehoord had dat we meteen terug moesten omdat er een dijkdoorbraak was. Wij hadden nog geen nieuwsberichten gehoord; in die tijd werden die ook nog niet elk half uur uitgezonden. Mijn vader ging naar het politiebureau om informatie en kwam terug met het bericht dat het waar was en dat we zo vlug mogelijk naar Den Haag moesten. Maar 'zo vlug mogelijk' was 's middags om één uur uit Lemmer. Dat gingen Roelof en ik dan ook en wij waren van de laatsten die in de kazerne in Den Haag aankwamen. Alle mensen die dichterbij woonden en dus eerder in de kazerne terug, waren ondertussen al naar het rampgebied vertrokken.Voor ons was er werk in de keuken. De hele nacht hebben we brood staan smeren en beleggen. Ik rekende er op om in de loop van de dag ook naar Zeeland te gaan. Dat kwam er niet van. 's Morgens werd ik meteen door opper De Weerd opgehaald om naar kantoor te komen. Daar regelden we de wachtroosters en dat liep in het honderd doordat het meeste personeel in Zeeland zat. De Weerd - waar ik overigens een heel goede baas aan had - stond er op dat ik in Den Haag bleef. Eerlijk gezegd had ik er ook geen behoefte aan om naar die ellende toe. Roelof is er nog wel heen geweest en later zat hij in de Houtrusthallen waar de hulpgoederen die uit het hele land binnen kwamen gesorteerd moesten worden. Al met al hebben we drie weken geen verlof gehad. Op een zondag zijn we naar Scheveningen gelopen waar met de storm een schip, de Carthago, op het strand was geslagen. Een vreemd gezicht, zo'n groot schip waar je bijna omheen kon lopen. Voor elke dag dat we aan de kazerne gebonden waren kregen we een pakje sigaretten. Daar was veel Caballero bij, een merk dat bijna geen soldaat rookte. De beroepsmilitairen rookten haast allemaal Caballero. Omdat ik daar veel contacten mee had was ik voor de hele kamer aan het ruilen. Normaal zeggen we: 'Als er twee ruilen, moet er één huilen' maar in dit geval waren beide partijen tevreden.

Dinsdagmiddag kwam er een meisje in de winkel. Zij had wat vragen voor school. In de antwoorden die zij opschreef zaten wat fouten en dan kan ik het niet laten om dat te corrigeren. Ik vroeg of zij moeite met de taal had. Zij vertelde dat zij uit Tsjetsjenië kwam en nog niet zo lang in Nederland was. Een asielzoekster die goed haar best doet en zo iemand help je dan met plezier. Een uurtje later een buitenlandse vrouw in de winkel. Iemand die ik op Joego-Slavisch schatte. Snoep voor de verjaardag van de kinderen. Met haar gebrekkige Nederlands kon zij niet uitleggen wat ze precies wilde hebben. Zij kwam achter de toonbank om het aan te wijzen. Er kwam nog zo'n vrouw binnen die met haar aan het uitzoeken ging. Twee mannen die er bij hoorden kwamen ook binnen en begonnen wat spullen uit te zoeken. Op een gegeven moment hadden de vrouwen genoeg snoep en wilden afrekenen. Omdat dit alles mij niet zinde en het mij onrustig maakte wist ik niet meer wat er in zat en dus gokte ik maar op ? 8.50. Dat werd prompt betaald en zij vertrokken. Wat de mannen verzameld hadden bleef liggen. 'Dat moet die jongen nog betalen,' zeiden de vrouwen toen zij naar buiten gingen. Ondertussen was er een Lemster klant binnen gekomen. Die mocht 'opa' eerst wel helpen maar dat ging niet door. Toen de buitenlanders er uit waren ging ik eerst naar de kamer om te zien of ze daar ook geweest waren. De brandkast was open getrokken en het leek eerst niet best. De geldkistjes van mijn grootouders, van mijn ouders en van mijzelf waren weg. Horloges, bakjes met munten, alles verdwenen. Nadat de politie was geweest keek ik nog eens in de brandkast. Onder een stuk papier zag ik een stukje ketting. Daar lagen de horloges nog! 's Avonds zou ik een lijstje klaar maken van wat er precies weg was. Dat moest de volgende morgen bij de officiële aangifte ingeleverd worden. Toen een grote verrassing. Onder mijn bureau stonden het kistje van mijn grootouders en de bakjes met munten. Donderdag ontdekte ik in een hoekje één van de twee spaarpotten die ik miste. Dan ga je nog eens zoeken en onder een stoel waar mijn jack overheen hing vond ik ook mijn kistje terug.  Uiteindelijk hebben ze dus eigenlijk niets van waarde meegenomen, maar wel enkele dingen die voor mij emotionele waarde hebben. Ik had hun gezichten wel eens willen zien toen zij ontdekten dat ze eigenlijk niets in handen hadden.

Vrijdag werd Koningin Beatrix 65 jaar. Dat deed mij terugdenken aan de tijd van haar geboorte. Die kwam blijkbaar later dan verwacht was. Iemand hier in de buurt verzuchtte dat het zo jammer was voor al de vreugdevuren die lagen te verrotten. Later thuis werd gezegd dat die opmerking hun verrast had omdat die buurvrouw anders niet zo 'Koningsgezind' was. Een opmerking die mij als jongetje van zes niets zei. De dag kwam dat het Prinsesje geboren werd. Mijn vader was bezig de vlag uit te hangen. Er fietste iemand langs die riep: 'Hingje him mar healstoks, Evert.' Een vlag halfstok was voor mij ook weer een nieuw begrip. Het werd mij uitgelegd en toen werd mij duidelijk dat de gevoelens voor het Koningshuis zoals die bij ons thuis waren niet door iedereen werden gedeeld. Eigenlijk elke keer dat ik later met die persoon te maken kreeg moest ik even aan zijn woorden op 31 Januari 1938 terug denken.


 

EVERT: 11-02-2003

LEMMER - Zaterdagmiddag. De dag begon vanmorgen behoorlijk mistig. De mist is nu wel opgetrokken maar ik betwijfel of we vandaag de zon nog te zien krijgen. 'Geen zaterdag zo kwaad of de zon schijnt vroeg of laat,' was één van de vaste gezegden van neef Andries. Het lijkt er op dat hij voor deze zaterdag geen gelijk krijgt. Tussen de bedrijven door had ik vanmorgen de prijspuzzel uit de weekendbijlage van De Telegraaf gemaakt. Die verstuur ik altijd op een briefkaart. Tegenwoordig kun je het ook via e-mail doen. Dat heb ik vanmorgen eens geprobeerd en het is gelukt ook nog. Toch was ik er niet zo gelukkig mee. Immers, dat mailtje betekent wel dat er een briefkaart minder verzonden wordt. Dat is niet erg, maar als er massaal zo gehandeld wordt zal Postkantoren B.V. of KPN, waar dit ook onder mag vallen, daar toch de gevolgen van ondervinden. Het geldt trouwens niet alleen voor het versturen van puzzels maar ook voor zoveel andere zaken. Zo bekeken zijn we met ons allen niet zo slim bezig als we ons postkantoor zo graag willen behouden.

Maandag hebben we de dag weer goed meegenomen. 's Avonds was er vergadering van commissie I. Daar stonden punten op de agenda die veel tijd kostten, zoals de notitie over de leegkomende boerderijen. Klokslag twaalf uur viel de hamer voor de laatste keer. Als we nu maar verstandige besluiten hebben genomen, beter gezegd verstandige adviezen hebben gegeven, dan is de tijd goed besteed.

Dinsdag weer een inbraakje op de Nieuwburen. De daders waren snel gepakt. Zij hadden zich verstopt in het leegstaande huis in de straat. Met hun buit - twee zagen en een bijl - werden zij door de politie ingerekend. Vorige week werd ook nog een fiets achter een huis weggehaald. Als we hier de insluiping van vorige week bij mij bij tellen, dan zijn dat in acht dagen drie gevallen van criminaliteit. Dat op de Nieuwburen waar maar enkele mensen wonen. 's Avonds ben ik met André v.d. Berg naar Leeuwarden geweest. Daar presenteerde Tryater het programma voor het volgende seizoen. Na afloop kregen we meteen kaartjes en reclamemateriaal mee voor 'Ach en wee state 13' waar Tryater hier op 26 maart mee komt. Over al de bezoekende organisaties gerekend een mooie besparing van porto, maar ook weer ten koste van de posterijen.

Met een klein pakje van Omrop Fryslân werd ik woensdagmorgen verrast. Het bleek een Parker pen te zijn. Die had ik gewonnen als vijfde van de vijf prijzen van een puzzel. Die stond met Kerstmis in het blaadje van de Freonen fan Omrop Fryslân. Ik had mij nog niet eerder aan een Friese puzzel gewaagd. Zelf gebruik ik altijd de oude spelling, in zo'n puzzel gaat men uit van de nieuwe, de zogenaamde Steatenstavering. Maar dit was dus meteen raak. Het aantal inzendingen was ook niet zo groot, 175 totaal. 's Avonds ben ik naar de studio van Omroep Lemsterland geweest. Daar werden de opnamen voor de uitzending gemaakt, o.a. het sportprogramma van Piet Burgers. Vandaag zou het programma herhaald worden maar het is niet goed op de mini disc terecht gekomen. Nu hebben we vandaag in plaats daarvan maar een muziekprogramma uitgezonden. Dat programma draait nu op de achtergrond bij het verslag van het schaatsen.

Nadat er woensdag al wat aan de fontein gesleuteld was werd er donderdag de hele dag aan gewerkt. Dan beginnen de mensen te mopperen over de kosten daarvan. In de vergadering van commissie II hoorden we 's avonds van de burgemeester dat de werkzaamheden van die dag geen extra geld kostten; er was gewerkt aan de verlichting en dat was nog een onderdeel van het werk. De bijeenkomst van conmmissie II duurde minder lang dan die van maandag. Goed 10 uur waren we door de agenda heen. Het klapstuk van de avond was de vraag of het beleid op de speelapparaten hallen veranderd moet worden. Voor veel raadsleden is dit echt een moeilijk vraagstuk.

Donderdagmiddag ben ik voor het eerst in een discotheek geweest. Er loopt een bezwaarschrift van buren tegen bar/dancing Napoleon over het geluid. Omdat het niet goed duidelijk was hoe de bebouwing er heen lag gingen we er met de commissie Beroep- en bezwaarschriften naar toe. Eerst bij de klager de zaak bekeken, toen een bezoekje aan de discotheek. Die was zo midden in de week niet geopend. Dat was wel aangenaam, dan kun je elkaar tenminste nog verstaan. Ik heb me erover verwonderd hoe de panden in elkaar omgebouwd zijn. Eigenlijk hadden we er op een nacht naar toe gemoeten, zodat we het met eigen oren hadden kunnen horen. Ook het werk van de geluiddienst had ik wel eens willen meemaken.

De post bracht vrijdagmorgen twee heel verschillende berichten. Feike Bergsma, één van de vennoten van Bergsma B.V. in Makkum, overleden; 55 jaar oud. Dat is iemand die jarenlang iedere week langs kwam om de bestelling voor rookartikelen op te halen. De laatste jaren gaat alles per telefoon, maar af en toe kwam Bergsma zelf nog wel langs. Zo'n bericht komt dan wel even hard aan. Het andere bericht kwam van de giro. Daar was 30 euro bijgeschreven al achtste prijs van de Lotto. In al de jaren dat mijn vader en later ik in de lotto hebben meegespeeld hebben we nog niet eerder zo'n hoge prijs gehad. Het hield altijd op met f 5.-of f 10.--, het laatste jaar met een paar euro.


 

EVERT: 18-02-2003

LEMMER - Zaterdagmiddag. De wekelijkse column moet zo gauw mogelijk op papier en dan in de computer. Ander heb ik wel een uitloopmogelijkheid tot zondag maar morgen komen mijn neef en zijn vrouw uit Heemstede op bezoek. Dan zit ik liever niet met de gedachte dat er nog werk ligt te wachten. Vandaag is het weer een donkere dag. Het zonnescherm zal vandaag geen dienst hoeven te doen. Op straat is het ook goed te merken. Druk is het al nooit meer sinds de herinrichting maar op zo'n donkere dag is het extra stil. Aan die herinrichting werd, zoals ik vorige week schreef, nog een vervolg gegeven met het aanbrengen van licht in de fontein. Zondagavond heb ik dat eens bekeken. Het is echt mooi geworden. Licht onder de hele binnenwand dat geregeld van kleur verandert. Erg opvallend is het niet, op afstand is het niet te zien. Dat is misschien ook wel het veiligst. Ik zal maar niets noemen dat zou kunnen gebeuren; als het dan echt gebeurt krijg ik te horen dat ik het uitgelokt heb.

De zondagmiddag was wel emotioneel met het schaatsen. Als er een Lemster meedoet reken ik er gewoon op dat die wint. De kans op verliezen of laag eindigen is er natuurlijk ook, maar daar wil ik niet eens aan denken. Het werd voor Rintje een tweede plaats en dat is toch ook eervol. De verschillen stellen ook niets voor al lijkt het op de baan soms wel een heel eind. Toen het zilver binnen was en Rintje met de vlag van Lemsterland rondreed, had ik de tranen in de ogen. Dat voor iemand wiens sportieve prestaties zich jaarlijks beperken tot het uitreiken van prijzen bij het zaalvoetbaltoernooi van de buurtverenigingen.

Toen wethouder Visser hier vrijdagmorgen langs liep wisselde ik een paar woorden met hem over het weer. 'Mar wy sitte foarearst droech yn de bus,' zei Jon. Er stond een grote bus voor het koopcentrum maar pas Zondagavond werd mij verteld dat deze mensen naar G”teborg gingen. Toevallig zag ik hun Maandagmiddag terug komen. Nu maar hopen dat het een volgende keer goud wordt!

Een paar weken geleden werd er op een nacht modder tegen het raam van het voorste kamertje gegooid. Het bleef er al maar bij om het schoon te maken. Als ik er aan dacht was het te koud en als het om de temperatuur wel kon was ik het weer vergeten. Dinsdagmorgen kreeg ik het wel voor elkaar en toen ben ik meteen maar doorgegaan met wat huishoudelijk werk. De rest van die dag en ook de woensdag ben ik aan het opruimen geweest met mijn papierchaos. Dat is een vrij hopeloze strijd; als ik er een pond oud papier uit breng, brengen de post, de bodes van het Gemeentekantoor en de bezorgers van kranten en reclame er een kilo voor terug.

Woensdagavond was de uitzending van het jongerenprogramma van Omroep Lemsterland. Met plezier kijk ik dan naar de jongelui. Het is een en al leven en beweging. Ik vraag mij dan af of dat hun gewone manier van doen is of dat het tekens van spanning zijn voor het radio-optreden. In ieder geval doen zij hun best en als er wat tekst gelezen moet worden zijn ze wel op hun plaats. Het enige gevaar is dat één van de dames de 'slappe lach' krijgt. In verband met de voorjaarsvakantie is de Raadsvergadering een week eerder dan gewoonlijk. Donderdagavond was het dus tijd voor de fractievergadering. De agenda was niet zo ingewikkeld en zo konden we ook de propaganda voor de Statenverkiezingen op 11 maart even doorspreken. Op de lijst van Gemeentebelangen Friesland staan dan twee Lemsters. Bij wijze van uitzondering wordt er deze keer op Dinsdag gestemd omdat het de volgende dag Bidstond voor het gewas is. Het zal de opkomst wel niet ten goede komen; iedereen is zo gewend aan de Woensdag als dag voor de verkiezingen.

Vrijdagmorgen heb ik eerst de muur van het Gemeentekantoor eens bekeken. Toen ik er de vorige avond langs liep had ik al gezien dat er op gespoten was. Het is ook nog niet eens mooie graffiti. Soms wordt er gespoten waar je, al is het dan op de verkeerde plaats, toch wel met genoegen naar kunt kijken. Hopelijk gaat het er weer af. 's Avonds liep ik de verschillende televisiezenders langs. Zappen, zoals dat genoemd wordt. Op een Duits net kwam ik bij een heel mooi programma terecht. Het was een carnavalsprogramma met mooie, vrolijke muziek. Zo komen we het op de Nederlandse zenders niet vaak tegen. Net een dag voordat die insluipers bij mij binnen kwamen heb ik een besluit genomen. Die mensen hebben dus geen invloed gehad op mijn besluit zoals men eens zou kunnen denken.

Dat besluit is dat ik de winkel per 1 maart voorlopig sluit. Mijn andere liefhebberijen zoals de politiek en Omroep Lemsterland krijgen niet de aandacht die ze eigenlijk verdienen. Het was geen gemakkelijke beslissing maar toch kon ik hem in een paar minuten nemen. Hoe langer ik er over nagedacht zou hebben, hoe moeilijker het geworden was. De eerste twee weken van maart heb ik nogal wat afspraken staan; als het later wat rustiger wordt ga ik weer verder met de verkoop van het restant van de snoep tegen verlaagde prijzen. Om hier niet te vereenzamen houd ik de winkeldeur open zodat iedereen die dat wil binnen kan lopen voor een praatje. Vanzelfsprekend blijf ik wel bestellingen aannemen. Er is dan immers meer tijd om wat te bezorgen dan tot nu toe. We zullen afwachten wat het allemaal wordt. Als ik mij nog op een of andere manier nuttig kan maken dan zal dit ook wel weer wennen.


 

EVERT: 26-02-2003

LEMMER - Zaterdagmiddag. Het is een prachtige winterdag. Hoewel, winters kun je het bijna niet noemen. De zon schijnt, de straten zijn schoon en er komt toch wat meer leven op straat. Maar dat kan ook komen doordat we aan het begin staan van de voorjaarsvakantie. Het zal wel een combinatie van beide zijn. Het zou prachtig zijn als de vakantiegangers de komende week ook zulk weer zouden treffen. Afwachten maar. Zonet was er iemand in de winkel die zei dat dit al de vijftiende droge dag was. Vorige week had ik mijn neef en zijn vrouw uit Heemskerk op bezoek. Deze keer zijn we naar het Centrum geweest om te eten. Daar heb ik voor het eerst kibbeling gegeten. Best lekker. Als ik straks wat vrijer ben om overdag de deur uit te gaan zal ik deze vissoort vast wel eens kopen. In de loop van de week heb ik verscheidene complimenten gehad voor de mooie roosjes die zij voor mij hadden meegebracht.

Maandagavond hadden we Raadsvergadering. Een week eerder in de maand dan gewoonlijk. Ook al vervroegd met het oog op de voorjaarsvakantie. We hadden nogal wat vuurwerk verwacht maar dat kwam er niet van. Aan het eind van de avond zat het college er nog ongeschonden. Een goede zaak, er is veel werk te doen voor het college en daar hoort rust in de tent bij. Het kan geen kwaad als we elkaar in de commissies de waarheid eens vertellen, als er verder maar geen brokken worden gemaakt. Als je maar weer in goede harmonie uit elkaar kunt gaan.

Dinsdag was het aan de maandelijkse bestuursvergadering van de buurt toe. Er is altijd wel wat te regelen; Vanavond hebben we onze gezinsbingo en we gaan straks ook collecteren voor Jantje Beton. Nu ik voortaan overdag niet meer zo gebonden ben kan ik ook een paar straten voor mijn rekening nemen.

Binnenkort krijgen we een speelhuisje in de speeltuin. Dat is een dure aangelegenheid maar we hebben er voor gereserveerd en Woningbouwvereniging Volksbelang Lemsterland subsidieert het. Als dat betaald is, is ons geld op en hebben we niets achter de hand als er wat kapot gaat. Met de opbrengst van de collecte willen we weer een beetje reserve krijgen voor 'noodgevallen'.

Voordat ik woensdagavond naar de studio ging voor de uitzending van Radio Lemsterland bracht ik brood naar het Schippersinternaat. Daar verrasten ze mij met een boeket bloemen. Ze gingen er van uit dat dit mijn laatste bezoekje was. Maar dit is nu juist een van de dingen die ik er bij wil blijven doen. Als alles daar na de vakantie weer draait moet er maar een traktatie voor de kinderen naar toe. Zij zullen niet aan de bloemen meebetaald hebben, maar zij moeten toch maar even merken dat de geste op prijs gesteld wordt. Toevallig kwamen er dezelfde middag twee van de vroegere leidsters van het internaat in de winkel. We hebben nog wat herinneringen opgehaald aan de eerste jaren van het internaat toen zij hier aan de Polderdijk zaten. In drie woningen die aan elkaar verbonden waren. Vanzelfsprekend hadden we het ook over het overlijden van de vroegere directrice, Geertje Hoogeveen, een paar jaar na het verlies van haar Jan. 's Avonds in de studio werd ik zowaar gefeliciteerd met mijn 'verstandig besluit' om de winkel dicht te doen. Vreemd om gelukgewenst te worden met iets dat je eigenlijk met tegenzin doet. Overigens heb ik daar ook een verdeeld gevoel over. Ik kan er wel om huilen en toch kijk ik er naar uit. Zo bekeken is zo'n felicitatie helemaal zo vreemd niet.

Het sportprogramma van Piet Burgers was één van de onderdelen van deze uitzending. Ook deze keer heb ik weer genoten van de wijze waarop hij dat doet. Hij had ook goede gesprekspartners. Jan Prosee en Hans de Vries van de handboogschuttersvereniging. Met hun drieën maakten zij er een programma vol humor en toch met veel informatie van. Het is toch geweldig als je met 81 jaar nog zo midden in het leven staat en vol met ideeën zit. Burgers heeft zich altijd ingezet voor een Zuiderzeespoorlijn. In dit verband bedacht ik dat hij eigenlijk mee had gemoeten toen we een paar jaar geleden met de Gemeenteraad naar Duitsland zijn geweest voor een proefritje met de zweeftrein. Maar het zou mij niet verwonderen als hij zou zeggen: 'Daar ben ik al lang geweest.'

Vrijdagavond zijn we naar de Markol geweest voor het etentje dat mij bij de ontvangst van de Nutsprijs door mijn medebestuurders werd aangeboden. Gezellig en lekker. Hier heb ik voor het eerst na mijn diensttijd, een veertig jaar geleden, zalm gegeten. Die keer in dienst was op een zaterdagmiddag na een aflopende wacht. De meesten waren al naar huis en zo had ik onze tafel van zeven man voor mij alleen. Na afloop was er van de zeven porties niet veel meer over! Terwijl ik dit schrijf vraag ik mij af wat voor wacht dat dan geweest is. Als sergeant-majoor stond je niet op wacht, wachtcommandant was voor de sergeants; het moet dus wel iets met piketdienst te maken hebben gehad. Gek dat je zoiets vergeet. Van dat hele weekend herinner ik mij alleen dat eten nog.

Vrijdagmiddag werd hier Nelligje Visser - Meester begraven. De weduwe van Rinze Visser 'Bogaard' genoemd in Lemmer. Visser viste hier met een aak. Net als zoveel anderen vertrokken zij later naar Makkum. Mijn vader had nog wel eens contact met haar, ik later ook wel en zij is hier ook nog twee keer geweest. Twee dochters brachten mij een rouwkaart. Zij probeerden in Lemmer nog wat familie op te sporen. Boven aan die kaart staat: 'Steeds opnieuw beginnen, dat is levensmoed'. Dat dit een goed gekozen woord is blijkt ook wel uit de namen onder de kaart. Van haar tien kinderen heeft zij er vier overleeft. Ook twee schoonzoons zijn haar voorgegaan. Als we daar het verlies van haar man in 1990 bij tellen dan is het leed in haar leven heel groot. Daarnaast drukte ook de onheuse afwikkeling van de visserij zwaar op haar. Ook na het overlijden van Rinze bleef zij doorvechten tegen wat zij als onrechtvaardig ondervond. Zij was niet de enige die de toegekende vergoedingen volgens de Zuiderzeesteunwet zo ondervond, zij zal wel haast de enige geweest zijn die zoveel jaren na dato bleef doorstrijden. Zij ruste in Vrede.


 

 


Niets uit deze website mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt  of op andere wijze gebruikt worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de samensteller.